Hoe is ziekenhuiszorg en medisch-specialistische zorg georganiseerd?

Meerdere afdelingen in een ziekenhuis

In het ziekenhuis wordt zorg geleverd op het gebied van diagnose, therapie, verpleging of isolatie van een patiënt (Boot & Knapen, 2005). Om deze zorg te kunnen leveren zijn verschillende afdelingen in het ziekenhuis ingericht: de polikliniek, de spoedeisende hulp, de dagverpleging of dagbehandeling en de kliniek of opname.

Opname via polikliniek en spoedeisende hulpafdeling

Patiënten komen over het algemeen het ziekenhuis binnen via de polikliniek of de afdeling spoedeisende hulp (SEH). De patiënt is dan meestal door de huisarts of door een ander ziekenhuis verwezen. Een patiënt kan vanuit de polikliniek of de SEH voor een klinische opname op een verpleegafdeling in het ziekenhuis worden opgenomen wanneer behandeling of uitgebreide diagnostiek voor de aandoening(en) noodzakelijk is.

Polikliniek

De polikliniek is primair gericht op onderzoek en ambulante behandeling van aandoeningen waarvoor de huisarts in de thuissituatie de specialistische kennis en hulpmiddelen tekortkomt (bijvoorbeeld oogheelkunde, chirurgie). Wanneer een patiënt in het ziekenhuis behandeld is, komt deze voor nacontrole terug op de polikliniek (Boot & Knapen, 2005).

Spoedeisende hulp (SEH)

De afdeling spoedeisende hulp, voorheen ook wel de eerstehulpafdeling genoemd, is primair gericht op bewaking van de vitale functies van het lichaam en het stabiliseren van de conditie van de patiënt die het ziekenhuis is binnengekomen. Voor een eventuele verdere behandeling kan de kliniek ingeschakeld worden (Boot, 2007).

Aantal specialisten neemt toe

In 2006 waren 12.432 medisch specialisten werkzaam in algemene ziekenhuizen, categorale en universitair medische centra. Dit is een toename ten opzichte van voorgaande jaren. In 1997 en 2005 waren respectievelijk 10.700 en 11.997 personen als specialist werkzaam. In 2006 waren 17.841 personen geregistreerd als medisch specialist (AZW).

Zie ook Medisch specialisten per ziekenhuis in 2007

Steeds meer interesse voor ketenzorg en preventie in de zorg

De laatste jaren is veel aandacht gekomen voor de ketenzorg in en buiten de ziekenhuizen. Ketenzorg staat voor de opeenvolging van verschillende soorten zorg, die diverse zorgaanbieders patiënten bieden en waarbij de zorgaanbieders gezamenlijk zorgen voor een vloeiend verloop. Het vormt de samenwerking van diverse zorgvoorzieningen, die de schakels vormen in het zorgproces (Boot, 2007). Een andere omschrijving van ketenzorg kan het inhoudelijk en organisatorisch afstemmen van zorg zijn voor specifieke aandoeningen en doelgroepen tussen verschillende beroepsbeoefenaren en instellingen (Boot, 2007).

Preventie in de (ziekenhuis)zorg is tevens een onderwerp dat aandacht krijgt in het huidige beleid en bedrijfsvoering binnen ziekenhuizen. Zie voor meer informatie Wat is de aard en omvang van preventie in de ziekenhuiszorg?

Veel aandacht voor kwaliteit

Er is veel aandacht voor kwaliteit(sverbetering), effectiviteit, (patiënt)veiligheid en innovatie in de curatieve zorg. Eén van de voorbeelden van kwaliteitsverbetering is het programma Sneller Beter. Dit programma is eind 2003 gestart met als doel een verbetering van transparantie, doelmatigheid en kwaliteit in de curatieve zorg te stimuleren. Door invoering van drie pijlers willen ziekenhuizen hun zorg structureel verbeteren en de transparantie van de zorg vergroten (zie ook website Snellerbeter). Daarnaast is sinds 1 januari 2008 het Veiligheidsprogramma 'Voorkom schade, werk veilig' gestart. Pijlers van dit programma zijn het reduceren van vermijdbare onbedoelde schade en het invoeren van het veiligheidsmanagementsysteem (VMS). Zie ook Wat is de aard en omvang van preventie in de ziekenhuiszorg?

Innovaties in de zorg kunnen bijdragen aan afname in ziekte, pijn en handicaps en kunnen dus veel gezondheidswinst opleveren (OECD, 2005a). Daarnaast kunnen wachttijden worden verkort en kan de efficiëntie worden vergroot door processen beter te organiseren. Er zijn meerdere projecten in de ziekenhuiszorg gaande die juist op de innovatie in de curatieve zorg gericht zijn (Westert et al., 2008). Zie ook Zorgbalans: Hoe innovatief is de gezondheidszorg?.

De IGZ geeft jaarlijks cijfers uit over de kwaliteit van de Nederlandse ziekenhuizen in de vorm van een beperkte set prestatie-indicatoren. Over 2003 tot en met 2006 heeft de IGZ hierover gerapporteerd in de rapportenreeks 'Het resultaat telt' (IGZ, 2007).

NVZ en NFU belangrijke brancheorganisaties

De grootste brancheorganisatie voor ziekenhuisinstellingen is de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen (NVZ). Deze brancheorganisatie zet zich in voor de zorginhoudelijke, sociale en economische belangen van haar leden en streeft ernaar om kaders te scheppen waardoor ziekenhuisinstellingen kunnen inspelen op de vraag naar zorg en veranderingen daarin. Tot de leden behoren alle algemene ziekenhuizen, maar ook categorale instellingen en zogenaamde buitengewone leden, zoals ziekenhuizen in Suriname, ziekenhuizen op de Nederlandse Antillen en Aruba. In totaal zijn ongeveer 170 instellingen aangesloten bij de NVZ (NVZ, 2005).

Voor de universitair medische centra (UMC's) treedt de Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra (NFU) op als belangenbehartiger. De NFU ontwikkelt gemeenschappelijke beleidsvisies en standpunten op alle terreinen die de UMC's aangaan (NFU, 2005).