Wat is het wettelijk kader van gezondheidszorg?

Overheid heeft inspanningsverplichting voor de gezondheidszorg

De landelijke overheid heeft vanuit de grondwet (artikel 22) de taak om maatregelen te treffen ter bevordering van de volksgezondheid. De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) is verantwoordelijk voor het formuleren van beleidsdoelen en het inzetten van instrumenten en actoren om deze te bereiken. Om de volksgezondheid te bevorderen, zet de overheid in op toegankelijke, betaalbare en kwalitatief goede zorg voor iedereen (Boot, 2010; Klazinga, 2008).

Gezondheidszorg kent verschillende wetten

In de gezondheidszorg zijn verschillende wetten van toepassing, die aangrijpen op bovenstaande beleidsdoelen. Een deel daarvan is gericht op het stroomlijnen van het primaire proces van zorgverlening, een ander deel is gericht op de werking van het gezondheidszorgstelsel. In tabel 1 is een overzicht gegeven van enkele relevante wetten. Naar verwachting zullen veel van deze wetten veranderen (VWS, 2013; VWS, 2012b). Voor de meest recente informatie verwijzen we naar de sites Icoon: url www.rijksoverheid.nl en www.wetten.overheid.nl.

Scala aan wetten rond het primaire proces van zorg

Er is een scala aan wetten rond het primaire proces van zorgverlening. De wetten die een direct verband hebben met het primaire proces hebben onder meer betrekking op de kwaliteit van de zorg. Deze wetten stellen bijvoorbeeld eisen aan zorginstellingen (Kwaliteitswet zorginstellingen) of aan de arts-patiënt relatie (WGBO). Andere wetten stellen eisen aan de zorgverleners zelf. Zo staat in de Wet BIG dat artsen, tandartsen, verloskundigen en verpleegkundigen alleen voorbehouden handelingen mogen uitvoeren (behandeling met risico’s voor de patiënt) als zij bekwaam en bevoegd zijn in het uitvoeren van die handelingen. Als zij dat zijn, volgt opname in het BIG-register. Om de registratie te behouden, dienen zij regelmatig nascholing te volgen. Daarnaast zijn er wetten die een toetsingskader vormen voor het medisch handelen zelf. Het gaat hierbij om wetten die regels stellen over het afbreken van zwangerschappen, hulp bij levensbeëindiging, het omgaan met weefsel en organen en het doen van medisch onderzoek met mensen. Ook is er een cluster van wetten gericht op patiëntenrechten.

Wettelijk kader gezondheidszorgstelsel bestaat uit vier wetten

Het gezondheidsstelsel kent vier belangrijke wetten die het kader schetsen voor de uitvoering van de gezondheidszorg, te weten: de Wet publieke gezondheid (Wpg), de Zorgverzekeringswet (Zvw), de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) en de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Deze wetten gaan onder meer over financiering van de verleende zorg, maar geven ook inhoudelijke kaders aan waaraan de verleende zorg en maatschappelijke ondersteuning dienen te voldoen. De Zvw en de AWBZ zijn verzekeringswetten die de financiering regelen van de curatieve en langdurige zorg. Zorgverzekeraars voeren samen met zorgaanbieders deze wetten uit. De Wpg en de Wmo regelen de uitvoering van de publieke gezondheidszorg en de maatschappelijke ondersteuning. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van beide wetten.

Tabel 1: Overzicht van wetten naar aangrijpingspunt (overlap is mogelijk).

Financiering, planning en organisatie van de zorg	Kwaliteit	Overig
Wet tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten	Kwaliteitswet zorginstellingen	Wet bescherming persoonsgegevens
Wet marktordening gezondheidszorg	Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg	Wet gebruik burgerservicenummer in de zorg
Wet op de zorgtoeslag	Geneesmiddelenwet	Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte
Wet geneesmiddelenprijzen	Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst	Euthanasiewet
Wet maatschappelijke ondersteuning	Wet klachtrecht cliënten zorgsector	Embryowet
Wet publieke gezondheid	Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (IGZ) Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (wet)	Wet op de orgaandonatie
Zorgverzekeringswet		Wet op de lijkbezorging
Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten		Wet medisch-wetenschappelijk onderzoek met mensen
Tijdelijke wet ambulancezorg
Wet op bijzondere medische verrichtingen
Wet op de medische hulpmiddelen (wet) Wet op de medische hulpmiddelen (IGZ)
Wet toelating zorginstellingen
Gezondheidswet
Arbowet
Wet op de jeugdzorg
Wet op het bevolkingsonderzoek

Bronnen: Gebaseerd op Boot, 2010; Mackenbach & Van der Maas, 2008; Buijsen, 2009; Icoon: url www.dwangindezorg.nl;www.wtzi.nl; www.igz.nl; www.rijksoverheid.nl; www.wetten.overheid.nl; www.arboportaal.nl

Bronnen en Literatuur

Literatuur

Boot JMD.Organisatie van de gezondheidszorg. Assen: Van Gorcum, 2010.
Buijsen MAJM (red.).Wetgeving gezondheidszorg. Apeldoorn/Antwerpen: Maklu uitgevers, 2009.
Klazinga NS.Gezondheidszorgbeleid. In: Mackenbach J, Van der Maas P [redactie]. Volksgezondheid en gezondheidszorg. Maarssen: Elsevier gezondheidszorg, 2008.
Mackenbach JP, Van der Maas PJ (red.).Volksgezondheid en gezondheidszorg. Maarssen: Elsevier gezondheidszorg, 2008.
VWS, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.Kamerbrief Aanhangige en toekomstige wetgeving. Den Haag, 2012b.
VWS, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.Kamerbrief gezamenlijke agenda VWS 'Van systemen naar mensen'. Den Haag, 2013.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

AWBZ: Algemene wet bijzondere ziektekosten
BIG: Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg; Het BIG-register is een actueel register dat artsen, tandartsen, apothekers, gezondheidszorgpsychologen, fysiotherapeuten, verloskundigen en verpleegkundigen registreert en eventuele beperkingen in hun bevoegdheid vastlegt. In de wet BIG zijn de toelatingseisen voor deze beroepen vastgelegd. Alleen zij die zijn ingeschreven in het BIG-register mogen de door de wet beschermde titel voeren en aanspraak maken op bevoegdheden die met de titel samenhangen. Periodiek zal getoetst gaan worden of de kennis en vaardigheden van de ingeschrevenen nog voldoen aan het minimaal vereiste niveau. Het BIG-register verstrekt informatie over de registratie aan beroepsbeoefenaren, organisaties en burgers.
VWS: Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport; URL: www.rijksoverheid.nl/ministeries/vws
WGBO: Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst
Wmo: Wet maatschappelijke ondersteuning
Wpg: Wet publieke gezondheid
Zvw: Zorgverzekeringswet

Post N (RIVM), Gijsen, R (RIVM). Wat is het wettelijk kader van gezondheidszorg? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Zorg, 28 maart 2013.