Wat is disease management?

Zorg voor chronisch zieken vraagt om andere aanpak

Chronische aandoeningen bepalen steeds meer de vraag naar zorg. Het huidige zorgsysteem is daar onvoldoende op ingericht. Het is vooral gericht op acute enkelvoudige aandoeningen en niet zozeer op chronische ziekten. Daarnaast is de zorg fragmentarisch georganiseerd en gefinancierd. Als reactie hierop zijn in de afgelopen jaren veel zorgconcepten ontwikkeld met als doel de kwaliteit en doelmatigheid van chronische zorg te verbeteren.

Meerdere termen voor chronische zorg

Bij het zorgproces rond mensen met een chronische ziekte zijn meestal meerdere zorgverleners betrokken. In de ontwikkelde zorgconcepten wordt ernaar gestreefd de behandelingen van de verschillende zorgverleners op elkaar af te stemmen. Voor deze zorgconcepten circuleren meerdere begrippen die in grote lijnen verwijzen naar hetzelfde idee. We sluiten hiervoor in het Kompas aan bij de Engelse term ‘disease management’. Disease management is een aanpak waarbij de patiënt centraal staat en waarbij wordt voorzien in een zoveel mogelijke sluitende keten van vroegtijdige onderkenning, preventie, zelfmanagement en zorg (Wagner et al., 2005c). Naast disease management worden in de Engelstalige literatuur ook de termen als transmurale zorg (transmural care), geïntegreerde zorg (integrated care) en gestuurde zorg (managed care) gebruikt. Er zijn aspecten die in de meeste definities terugkomen:

Het gaat om de zorg voor mensen met een chronische ziekte.
De zorg wordt gegeven door meerdere zorgverleners, vaak met verschillende disciplines, die hun behandelingen op elkaar afstemmen.
De patiënt wordt gestimuleerd actief deel te nemen aan het zorgproces zodat de mogelijkheden van de patiënt goed worden benut bij het omgaan met de ziekte (zelfmanagement).
De zorg wordt gebaseerd op best beschikbare medische kennis.
Er wordt gestreefd naar goede kwaliteit en meer doelmatigheid van zorg.
Patiënt- en zorggegevens worden geregistreerd om afstemming mogelijk te maken.

Meer afstemming moet leiden tot betere kwaliteit van zorg

De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) rapporteerde in 2003 dat patiënten met chronische ziekten risico’s lopen door slechte afstemming en onvoldoende afbakening van taken en verantwoordelijkheden (IGZ, 2003a). Om beter in te kunnen spelen op de zorg voor chronische ziekten moet de zorg integraal of als één samenhangend pakket worden aangeboden. Hiervoor is het nodig dat zorgverleners goed met elkaar samenwerken en de zorg op elkaar afstemmen, terwijl mensen met chronische ziekten de regie over hun eigen leven voeren zodat de ziekte goed wordt ingepast in hun bestaan. Het ministerie van VWS spreekt over een programmatische aanpak. In hoeverre deze doelen worden gerealiseerd, is nog niet altijd duidelijk, vaak omdat de programma’s nog in ontwikkeling zijn en het daardoor niet goed mogelijk is de effecten te evalueren of omdat de methode van de effectevaluaties tot nu toe ontoereikend zijn geweest (Gress et al., 2009, Struijs et al., 2009, Struijs et al., 2004a). Zie ook: Document Wat zijn de effecten van disease management?)

Disease management en meerdere chronische ziekten

De zorgconcepten zoals ketenzorg zijn oorspronkelijk gericht op de zorg rond een onafhankelijke chronische ziekte, terwijl een grote groep (met name ouderen) meer dan één chronische ziekte tegelijkertijd heeft en dit aantal zal in de nabije toekomst alleen maar toenemen (zie ook Chronische ziekten en multimorbiditeit). Wanneer iemand meerdere chronische ziekten tegelijk heeft, heeft dat als gevolg dat de zorg complexer wordt en de zorgvraag toeneemt.

De Gezondheidsraad signaleert dat de zorg voor mensen met multimorbiditeit op dit moment tekortschiet (Gezondheidsraad, 2008b). Zorgverleners verschillen van mening over het nut van de invoering van disease management in Nederland voor mensen met multimorbiditeit. Sommigen zien het als een kans om aan de zorgvraag van patiënten met complexe problemen te voldoen, maar anderen verwachten slechts dat de zorg anders zal worden ingericht zonder dat het veel invloed op de kwaliteit van zorg zal hebben (Luijben & Kommer, 2010).

Bronnen en Literatuur

Literatuur

Gezondheidsraad.Ouderdom komt met gebreken. Den Haag: Gezondheidsraad, 2008b; publicatienr. 2008/01.
Gress S, Baan CA, Calnan M, Dedeu T, Groenewegen P, Howson H.Co-ordination and management of chronic conditions in Europe; the role of primary care-position paper of theEuropean Forum for Primary care. Quality in Primary Care, 2009; 17: 75-86.
IGZ, Inspectie voor de Volksgezondheidszorg.Staat van de gezondheidszorg 2003: ketenzorg bij chronisch zieken. Den Haag, IGZ, 2003a.
Luijben AHP, Kommer GJ (red.). Tijd en toekomst. Deelrapport van de VTV 2010 Van gezond naar beter. RIVM-rapport nr. 270061008. Bilthoven: RIVM,2010.
Struijs JN, Westert GP, Baan CA. Effectevaluatie van transmurale diabeteszorg in Nederland. RIVM-rapport nr. 260402001. Bilthoven: RIVM,2004a.
Struijs JN, Til JT van, Baan CA.Experimenteren met de keten-dbc diabetes. De eerste zichtbare effecten. Bilthoven: RIVM, 2009.
Wagner EH, Bennett SM, Austin BT, Greene SM, Schaefer JK, Vonkorf M.Finding common ground: patient-centeredness and evidence-based chronic illness care. 2005;. J Altern Complement Med, 2005c; 11 Suppl 1: S7-15.

Baan CA (RIVM), Struijs JN (RIVM). Wat is disease management? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Zorg\Sectoroverstijgend\Disease management, 3 december 2010.