Wat is de beschikbaarheid en het aanbod?

Beschikbaarheid en tijdigheid Aanbod basisdiensten

Beschikbaarheid en tijdigheid

Bereikbaarheid en tijdigheid acute zorg is belangrijk

Vanwege de noodzaak om snel hulp te kunnen verlenen bij acute gezondheidsproblemen, is het van cruciaal belang dat acute zorg goed bereikbaar is en tijdig beschikbaar. De ernst van de situatie moet zo snel mogelijk worden ingeschat door middel van een adequate triage en indien gewenst moeten levensreddende handelingen zo spoedig mogelijk kunnen worden verricht. Een goede bereikbaarheid van voorzieningen voor spoedeisende zorg is hiervoor noodzakelijk en een juiste spreiding van locaties draagt hiertoe bij.

Schaalvergroting in de zorg kan risico voor bereikbaarheid zijn

De spreiding van zorgvoorzieningen is voor bepaalde vormen van (acute) zorg sinds de intrede van marktwerking in de zorg in 2006 veranderd. Er vonden sinds dien fusies en schaalvergrotingen in het zorgaanbod plaats. In sommige gevallen werden locaties gesloten, waardoor de bereikbaarheid van de zorg in het geding kwam. In 2008 heeft de minister van VWS zijn visie op de bereikbaarheid en kwaliteit van de zorg geformuleerd (VWS, 2008o). De beleidsvoornemens op het gebied van de acute zorg omvatten het vaststellen van minimumnormen voor de bereikbaarheid van acute huisartsenzorg en verloskundige zorg (inclusief telefonische bereikbaarheid) het opstellen van kwaliteitscriteria voor SEH’s (waarin ook criteria van tijdigheid opgenomen zouden kunnen worden), de ontwikkeling van kleinschalige vormen van acute eerstelijnszorg voor het platteland en de verdere uitbreiding van het landelijk netwerk van MMT’s met helikopters die 7 keer 24 uur beschikbaar zijn.

Bereikbaarheid van de acute zorg in kaart gebracht

De Nationale Atlas Volksgezondheid biedt voor een aantal aanbieders van acute zorg kaarten met toelichting van de spreiding van het aanbod. Ook de Zorgbalans 2010 (Westert et al., 2010) gaat in op de bereikbaarheid van de acute zorg.

Zie voor de normen die momenteel voor de basisdiensten in de acute zorg gehanteerd worden: object_document_1 Bereikbaarheidsnormen basisdiensten acute zorg.

Naar boven

Aanbod basisdiensten

Huisartsenposten

Rond 2000 ontstonden in veel regio’s in Nederland huisartsenposten. In 2010 zijn er 128. Deze zijn formeel georganiseerd in Huisartsendienstenstructuren (HDS), waarvan er 52 zijn. (VHN, 2010). Van de 8.789 werkzame huisartsen in Nederland, zijn er ongeveer 7.500 aangesloten bij een HAP (Hingstman & Kenens, 2009; VHN, 2010). Dat is 85%.

Zie voor meer informatie over de (geografische) spreiding van het aanbod van de huisartsenposten: atlas Huisartsenzorg Aanbod.

Spoedeisende hulpafdelingen

Volgens de Nationale Atlas Volksgezondheid (gegevens gepubliceerd mei 2010) zijn er in Nederland 105 ziekenhuizen met een SEH-afdeling (zie atlas Locaties huisartsenposten en spoedeisende hulpen 2010). Volgens www.kiesbeter.nl (gebaseerd op eigen opgave door ziekenhuizen) zijn er 114 ziekenhuizen met een SEH (website geraadpleegd in november 2010). Niet alle SEH’s zijn 24 uur per dag 7 dagen per week geopend.

Zie voor meer informatie over de (geografische) bereikbaarheid van SEH-afdelingen: atlas Aanbod algemene en academische ziekenhuizen.

Ambulancezorg

In Nederland wordt de ambulancezorg verzorgd vanuit 25 Regionale Ambulancevoorzieningen (RAV's). In de regio's Amsterdam-Amstelland en Zaanstreek-Waterland zijn de RAV'en samengenomen, waardoor er in de praktijk sprake is van 24 RAV-regio's. In deze regio’s zijn ambulanceteams gestationeerd op standplaatsen of uitrukposten. Standplaatsen bieden 24 uur per dag paraatheid, uitrukposten zijn alleen overdag of 's nachts operationeel. In 2010 zijn er overdag 214 standplaatsen operationeel. Een aantal standplaatsen zijn 's nachts niet bezet. In de nacht zijn 201 standplaatsen operationeel ( atlas Locaties ambulancestandplaatsen 2010). De 24 RAV'en beschikken in 2010 over 697 ambulances (vergunningen of ‘aanhangsels’). Niet al deze ambulances rijden dagelijks tegelijkertijd op de weg. Een deel dient als reservecapaciteit en wordt ingezet tijdens onderhoud van de andere voertuigen of in geval van grootschalige rampen en calamiteiten. Er werken 5.209 mensen in de ambulancezorg, waarvan ruim 4.553 (87%) in de drie primaire functies ambulanceverpleegkundige, ambulancechauffeur en verpleegkundige centralist (AZN, 2010).

Zie ook:

Traumacentrum en mobiel medisch team

In Nederland zijn sinds 1 januari 2008 elf ziekenhuizen aangewezen als traumacentrum. In Nederland zijn vier traumacentra die beschikken over een traumahelikopter. De traumahelikopters zijn operationeel van 07.00 uur tot 19.00 uur (in de winter van zonsopgang tot zonsondergang), met uitzondering van de regio Oost die 24 uur per dag operationeel is. 's Avonds en 's nachts wordt het Mobiel Medisch Team (MMT) met speciaal ingerichte bestelbus naar de plaats van ongeval vervoerd. In de Kamerbrief van de minister van VWS ‘Kiezen voor bereikbaarheid en kwaliteit van zorg’ geeft het ministerie aan dat vanaf 2009 het landelijk dekkend netwerk van MMT’s wordt uitgebreid met traumahelikopters die 24 uur per dag beschikbaar zijn (VWS, 2008o).

Zie voor meer informatie over de (geografische) beschikbaarheid van traumazorg: atlas Traumazorg.

Samenwerking huisartsenposten en Spoedeisende hulp

Anno 2010 is het merendeel van de huisartsenposten bezig om op een of andere manier samenwerking met een SEH tot stand te brengen. Op veel plaatsen is samenwerking al gerealiseerd. Dat blijkt uit een inventarisatie uit mei 2010 (zie tabel 1). Van de 102 (A minus I) huisartsenposten waarvoor co-locatie met een SEH/ziekenhuis mogelijk is, hebben er 85 (80%) daadwerkelijk een co-locatie met een SEH/ziekenhuis (76 met een SEH en 9 met een ziekenhuis zonder SEH). Bij 10 van de 17 huisartsenposten die nog geen co-locatie hebben (J), zijn daar wel plannen voor. Van de 93 SEH’s waarvoor co-locatie met een HAP mogelijk is (B minus K), is dat in 76 gevallen (82%) gerealiseerd.

Zie ook: atlas Locaties huisartsenposten en afdelingen spoedeisende hulp in 2010

Tabel 1: Overzicht van aantal huisartsenposten en afdelingen spoedeisende hulp en mate van samenwerking hiertussen ^a (Van Steenwijk et al., 2010).

		Aantal
A	Aantal huisartsenposten in Nederland	128
B	Aantal SEH's in Nederland	105
C	Aantal huisartsenposten met co-locatie met een SEH:	76
D	- op terrein ziekenhuis	26
E	- in ziekenhuis, HAP los van SEH	26
F	- in ziekenhuis, HAP voor SEH	20
G	- in ziekenhuis, geïntegreerde samenwerking	4
H	Aantal huisartsenposten in een ziekenhuis zonder SEH	9
I	Aantal huisartsenposten zonder SEH in adherente gebied	26
J	Aantal huisartsenposten zonder samenwerking met SEH uit het adherente gebied	17
K	Aantal SEH's waarvoor geen HAP in adherente gebied beschikbaar is ^b	12

^aDeze cijfers zijn vastgesteld met behulp van een vragenlijstonderzoek onder alle directeuren en/of locatiemanagers van HAP’s die aangesloten zijn bij de Vereniging Huisartsenposten Nederland (VHN). De respons bedroeg 100%. Daarnaast werden sommige HAP- en SEH-websites geraadpleegd en was er met sommige SEH’s telefonisch contact.

^b Alle HAP’s in het adherente gebied van deze SEH’s zijn al aan een andere SEH gekoppeld. Voor deze resterende 12 SEH’s zouden extra huisartsenposten bijgemaakt moeten worden om co-locatie HAP+SEH te realiseren.