Hoe is de acute zorg georganiseerd?

Verschillende ingangen tot de acute zorg

Wanneer iemand acuut zorg nodig heeft, kan diegene kiezen uit drie mogelijkheden:

• Deze persoon kan de huisarts of huisartsenpost (HAP) bellen voor advies of het maken van een afspraak voor een consult of visite.
• De persoon kan naar de spoedeisende hulpafdeling (SEH) van een ziekenhuis gaan voor advies, diagnostiek en behandeling.
• Ook kan het landelijke alarmnummer 112 worden gebeld, waarna men in contact komt met de meldkamer ambulancezorg (MKA). De meldkamer ambulancezorg stuurt eventueel een ambulance voor hulpverlening en vervoer of een mobiel medisch team (MMT).

Acute zorg als ketenzorg

De acute zorg wordt een keten als er meerdere zorgverleners bij een zorgvraag zijn betrokken. Bij een consult op de HAP kan de huisarts een patiënt doorverwijzen naar een SEH voor verdere diagnostiek, zoals het maken van een röntgenfoto, en verdere behandeling door een specialist. In de spoedeisende ambulancezorg worden patiënten na stabilisatie en behandeling ter plekke in veel gevallen vervoerd naar een SEH. Daar vindt verdere behandeling plaats en volgt eventueel een ziekenhuisopname.

Aanbieders acute zorg moeten deelnemen aan regionaal overleg

In de Wet toelating zorginstellingen (WTZi) is vastgelegd dat alle aanbieders van acute zorg moeten participeren in het regionale overleg acute zorgketen (ROAZ). Dat overleg moet ervoor zorgen dat de acute zorg zodanig georganiseerd is dat een patiënt zo snel mogelijk op de juiste plaats terechtkomt wanneer hij acute zorg nodig heeft van ziekenhuizen, regionale ambulancevoorzieningen, geestelijke gezondheidszorginstellingen, verloskundigen, huisartsenposten of huisartsen. Elf ziekenhuizen in Nederland zijn aangewezen als traumacentrum. Deze elf traumacentra initiëren en coördineren dit overleg. Met de regeling in de wet wordt een regionaal dekkend systeem voor de acute zorg georganiseerd, met als doel een optimale afstemming tussen de aanbieders.

Verschillende basisdiensten in de acute zorgketen

Verreweg de meeste mensen die acute zorg nodig hebben komen in contact met een of meer van de volgende basisdiensten in de acute zorgketen:

• Huisartsenposten (HAP)
• Spoedeisende hulpafdelingen (SEH)
• Regionale Ambulance Voorzieningen (RAV)
• Traumacentra

Zie voor een overzicht van de spreiding van de basisdiensten en het aantal instellingen Acute zorg: Wat is de beschikbaarheid en het aanbod?

Huisartsenposten zijn voor acute vragen buiten kantooruren

Huisartsenposten zijn er voor acute vragen van patiënten buiten kantooruren en bieden medische zorg die niet kan wachten tot de volgende werkdag. Voor de huisartsenzorg buiten kantooruren zijn de meeste huisartsen georganiseerd in een huisartsendienstenstructuur (HDS). Een HDS heeft één of meer huisartsenposten (HAP) waarin de diensten in de avond, nacht en weekend worden uitgevoerd. Tijdens kantooruren kunnen patiënten terecht bij de eigen of plaatsvervangende huisarts. Zie verder Wat is een huisartsenpost?

SEH is gespecialiseerde ziekenhuisafdeling gericht op medische en verpleegkundige acute zorg

Een spoedeisende hulpafdeling (SEH) is een gespecialiseerde afdeling van een ziekenhuis die erop gericht is medische en verpleegkundige zorg te verlenen aan ongevalslachtoffers en aan patiënten met acute aandoeningen.

Eind 2009 stuurde de minister een brief aan de Tweede Kamer die specifiek inging op de organisatie en kwaliteit van acute zorg geleverd door ziekenhuizen (VWS, 2009i). In het kort komt het erop neer dat een SEH gedurende de openingstijden over voldoende deskundig personeel en materieel beschikt voor herkenning, stabilisatie en resuscitatie van alle acute medische calamiteiten. Alle SEH’s voldoen aan een basis kwaliteitsniveau, en sommige SEH’s bieden daarnaast gespecialiseerde spoedeisende zorg aan één of meer omschreven patiëntencategorieën, in samenhang met ziekenhuisfuncties na de SEH (bijvoorbeeld intensive care of chirurgie). Ziekenhuizen die gespecialiseerde zorg kunnen bieden, worden profielziekenhuizen genoemd. Zie verder Wat is een afdeling Spoedeisende hulp?

Samenwerking huisartsenpost en SEH in spoedpost

Rond 2000 ontstonden de eerste huisartsenposten. Deze functioneerden vrij autonoom en werkten weinig samen met afdelingen Spoedeisende Hulp van ziekenhuizen. Later gingen steeds meer huisartsenposten en afdelingen SEH samenwerken. Dit samenwerkingsverband varieerde van geregeld overleg op managementniveau tot intensieve samenwerking binnen spoedposten. In 2005 startte de eerste spoedpost. De minister van VWS vindt samenwerking van HAP’s en SEH’s zeer wenselijk, en wil dat medio 2011 alle HAP’s en SEH’s uit de regio van een betreffend ziekenhuis op dezelfde locatie gevestigd zijn. De voornaamste doelen hiervan zijn het aantal laag-urgente zelfverwijzers op SEH’s te laten dalen en de kwaliteit van de acute zorgketen te verbeteren (VWS, 2008o).

In 2010 blijken de meeste huisartsenposten inderdaad samenwerking te zoeken met SEH’s. In sommige regio’s heeft dat al geresulteerd in het volledig samengaan in spoedposten. Zie ook: Acute zorg: Wat is de beschikbaarheid en het aanbod?.