Wat is publieke gezondheidszorg?

Publieke gezondheidszorg richt zich op maatschappelijke hulpvraag

Kenmerkend voor de publieke gezondheidszorg (openbare gezondheidszorg) is dat er sprake is van een maatschappelijke hulpvraag. Deze zorg vult daarmee de reguliere, individugerichte zorg aan, die met name gericht is op behandeling ter genezing (cure) en verzorging (care) van patiënten op het moment dat hun gezondheid al geschaad is. De publieke gezondheidszorg richt zich op de zorg voor de gezondheid van de samenleving en risicogroepen. Preventie binnen de publieke gezondheidszorg, cure en care zijn dan ook opeenvolgende stadia in het (ziekte)proces: van gezond naar ziekte naar chroniciteit van ziekte, zie ook: Preventie in de zorg.

Gemeenten verantwoordelijk voor uitvoering van de publieke gezondheidszorg

Publieke gezondheidszorg wordt in de Wet publieke gezondheid (Wpg) omschreven als de 'gezondheidsbeschermende en gezondheidsbevorderende maatregelen voor de bevolking of specifieke groepen daaruit, waaronder begrepen het voorkomen en het vroegtijdig opsporen van ziekten'. De gemeenten zijn op basis van de Wpg verantwoordelijk voor de uitvoering van taken op het gebied van de publieke gezondheidszorg. De Wpg onderscheidt drie deelterreinen:

Vooral de uitvoeringstaken op het gebied van infectieziektebestrijding en jeugdgezondheidszorg zijn gedetailleerd omschreven en centraal geregeld. Gemeenten hebben hier weinig ruimte om zelf hun beleid in te vullen. Hun beleidsruimte is groter op het terrein van de collectieve preventie (zie ook: Welke wetgeving heeft betrekking op de OGZ?).

Gemeenten verantwoordelijk voor totstandkoming, continuïteit en samenhang publieke gezondheidszorg

De gemeente heeft de taak de totstandkoming en continuïteit van, en de samenhang binnen de publieke gezondheidszorg te bevorderen. Daarnaast dient de gemeente de samenhang en afstemming hiervan met de curatieve gezondheidszorg en de geneeskundige hulpverlening bij ongevallen en rampen te bewaken (SGBO, 2008). Om deze taken te kunnen uitvoeren, zijn gemeenten verantwoordelijk voor de uitvoering van:

Het verwerven van inzicht in de lokale gezondheidssituatie van de bevolking.
Het bewaken van gezondheidsaspecten in bestuurlijke beslissingen.
Het bijdragen aan opzet, uitvoering en afstemming van preventieprogramma's, waaronder programma's voor gezondheidsbevordering.
Het bevorderen van medisch milieukundige zorg.
Het bevorderen van technische hygiënezorg.
Het bevorderen van psychosociale hulp bij rampen.

Gemeentelijk beleid afgestemd op beleidskader ministerie van VWS

Gemeenten hebben naast het wettelijke kader ook te maken met beleidskaders vanuit het ministerie van VWS bij het opstellen van hun gezondheidsbeleid. Zo stelt het ministerie van VWS elke vier jaar de landelijke prioriteiten voor collectieve preventie vast. Naar aanleiding hiervan stellen gemeenten ook elke vier jaar hun actiepunten voor lokaal gezondheidsbeleid vast in gemeentelijke nota’s (zie ook atlas Tweede nota gemeentelijk gezondheidsbeleid). Bij de vertaling van landelijk naar het lokaal gezondheidsbeleid hebben de GGD'en een belangrijke rol. GGD’en stellen in de meeste regio’s beleidsadviezen op met prioriteiten voor het lokale en/of regionale beleid. Dit gebeurt op basis van epidemiologische gegevens en hierbij wordt ook rekening gehouden met de landelijke aanbevelingen. Het is vervolgens aan gemeenten zelf om de uiteindelijke keuzes te maken ten welk beleid prioriteit krijgt (SGBO, 2008).

GGD'en voeren in opdracht van gemeente delen van publieke gezondheidszorg uit

Gemeenten zijn wettelijk verplicht om een GGD in stand te houden voor de uitvoering van de taken op het gebied van de publieke gezondheidszorg. GGD'en voeren allerlei activiteiten uit ter bevordering van de gezondheid van de samenleving en het voorkomen van ziekten bij met name kwetsbare groepen, zoals kinderen, jongeren, ouderen en asielzoekers. De GGD is actief op de volgende terreinen:

Gezond en veilig opgroeien/opvoeden.
Gezonde en veilige (school)omgeving.
Gezonde leefstijl.
Lagere drempels voor reguliere zorg.
Gezondheidsrisico’s zo snel mogelijk opsporen en bestrijden.
Samenwerken met gemeenten en andere partners in de zorg en veiligheidssector om gezondheid te waarborgen.

Gezonde samenleving raakt aan meerdere gemeentelijke beleidsterreinen

Voor het bereiken van een gezonde samenleving is het nodig dat alle gemeentelijke beleidsterreinen zich hierbij betrokken voelen. De zorg voor de volksgezondheid raakt ook aan andere gemeentelijke beleidsterreinen zoals wonen, werken, welzijn, onderwijs, verkeer en milieu. Veel andere partijen spelen hierin een rol, bijvoorbeeld jeugd- en thuiszorgorganisaties, eerstelijnszorg, welzijnsorganisaties, ggz-instellingen, woningcorporaties, onderwijs, sportverenigingen en burgers zelf (VNG, 2009). Het is van belang dat deze partijen met elkaar samenwerken en hun beleid op elkaar afstemmen. Zie ook: Integraal gezondheidsbeleid.

IGZ houdt toezicht op de kwaliteit van de publieke gezondheidszorg

De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) houdt toezicht op de kwaliteit van de publieke gezondheidszorg. In de Wpg is geregeld dat de IGZ dient toe te zien op een adequate uitvoering van het gemeentelijk gezondheidsbeleid. De IGZ voert gefaseerd en thematisch toezicht uit. Bij het gefaseerd toezicht worden met behulp van indicatoren risico's opgespoord bij afzonderlijke organisaties of instellingen, terwijl bij het thematisch toezicht de gehele sector of specifieke onderdelen hiervan, object van toezicht is. Door het gebruik van indicatoren kan de IGZ op regionaal niveau risico’s voor de volksgezondheid opsporen.

Zie ook:

Bronnen en Literatuur

Literatuur

SGBO, Onderzoeks- en adviesbureau van de VNG.Versterking bestuurlijke regie in de openbare gezondheidszorg. Den Haag: SGBO, 2008.
VNG, Vereniging van Nederlandse Gemeenten.Openbare gezondheid, gezondheidsbeleid. URL http: //www.vng.nl/smartsite.dws?id=57477&it=3 geraadpleegd op 1 december 2009. VNG, 2009.

Bovendeur I (RIVM). Wat is publieke gezondheidszorg? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Zorg\Publieke gezondheidszorg, 9 december 2009.