Wat is jeugdgezondheidszorg?

Publieke zorg voor alle kinderen tot negentien jaar

Jeugdgezondheidszorg is preventieve gezondheidszorg die aan alle kinderen van nul tot negentien jaar in Nederland wordt aangeboden. Het doel van de jeugdgezondheidszorg (JGZ) is het bevorderen, beschermen en bewaken van de lichamelijke, psychische, sociale en cognitieve ontwikkeling van kinderen. De JGZ geeft informatie en advies aan ouders en kinderen over een gezonde ontwikkeling. Daarnaast signaleert de JGZ (dreigende) stoornissen en risico’s om tijdig adequate ondersteuning, korte interventies, doorverwijzing of andere vormen van hulpverlening te kunnen aanbieden.

Verschillende leeftijdsfasen zorgen voor andere accenten

In de eerste vier levensjaren ligt het accent voornamelijk op de lichamelijke (bijvoorbeeld groei, motoriek), psychische (bijvoorbeeld angst, hechting) en cognitieve ontwikkeling (logisch denken, taalontwikkeling) en mogelijke risico’s. Gedurende de basisschoolleeftijd wordt het accent wat meer op de psychosociale ontwikkeling (vriendjes, pesten) gelegd. Vanaf het voortgezet onderwijs is daarnaast ook aandacht voor de maatschappelijke participatie (schoolverzuim, vrijetijdsbesteding) van de jongere.

Zorgaanbod bestaat uit uniform en maatwerkdeel

Het zorgaanbod staat omschreven in het Basistakenpakket (BTP) Jeugdgezondheidszorg 0-19 jaar (VWS, 2002). Het BTP is opgebouwd uit een uniform en een maatwerkdeel. Het uniforme deel bestaat uit activiteiten die aan alle kinderen en jongeren op een bepaalde leeftijd op gestandaardiseerde wijze moeten worden aangeboden. Hiertoe behoren de screeningen, vaccinaties en de preventieve voorlichting en adviezen aan ouders over bijvoorbeeld voeding en slaaphouding van pasgeborenen. Ouders met oudere kinderen krijgen afhankelijk van de leeftijd van het kind voorlichting over onder meer taalontwikkeling, zindelijkheid, mondgezondheid en middelengebruik.

Maatwerkdeel verschilt per gemeente

De activiteiten in het maatwerkdeel zijn per gemeente verschillend. Iedere gemeente stemt het zorgaanbod af op de specifieke zorgbehoefte van groepen kinderen en op de gezondheidssituatie van de kinderen in de gemeente of de regio. Over het aan te bieden pakket maakt de gemeente afspraken met de organisatie die de jeugdgezondheidszorg in die gemeente uitvoert. In het maatwerkdeel kunnen bijvoorbeeld interventies ter bestrijding van overgewicht worden opgenomen of cursussen opvoedingsondersteuning, maar ook aanpak van schoolverzuim.

Landelijk vastgestelde contactmomenten in uniforme deel

De activiteiten uit het uniforme deel van het BTP worden aangeboden tijdens landelijk vastgestelde contactmomenten. Deze contactmomenten zijn veelal gebaseerd op sleutelleeftijden in de ontwikkeling van het kind. Ze zijn geschikt voor het actief aanbieden van gerichte, leeftijdsspecifieke voorlichting en advisering aan ouder en kind en het signaleren van (dreigende) groei- en ontwikkelingsachterstanden (Dunnink & Lijs, 2008). Er zijn vijftien standaard contactmomenten in de leeftijdsperiode van 0-4 jaar en drie in de leeftijdsperiode 5-19 jaar. Indien de JGZ-professional dit nodig acht, kunnen daarnaast per gesignaleerd probleem maximaal drie extra consulten of huisbezoeken op indicatie plaatsvinden. Zie ook Richtlijn contactmomenten.

Het Basistakenpakket JGZ bestaat uit de volgende kernactiviteiten:

Monitoren (het op systematische wijze volgen) en signaleren.
Inschatten zorgbehoefte.
Screeningen en vaccinaties.
Voorlichting, advies, instructie en begeleiding.
Beïnvloeden van gezondheidsbedreigingen.
Zorgsysteem, netwerken, overleg en samenwerking.

Zie voor een toelichting op deze taken de website van het Nederlands Centrum Jeugdgezondheid.

Bronnen en Literatuur

Literatuur

Dunnink G, Lijs WJG. Activiteiten Basistakenpakket Jeugdgezondheidszorg 0 -19 jaar per Contactmoment. RIVM-rapport nr. 295001001. Bilthoven: RIVM,2008.
VWS, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.Basistakenpakket jeugdgezondheidszorg 0-19 jaar. Den Haag: VWS, 2002.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

BTP: Basistakenpakket; Het basistakenpakket jeugdgezondheidszorg bestaat uit producten die op gestandaardiseerde wijze aan alle kinderen op een bepaalde leeftijd worden aangeboden (uniform deel) en producten die worden afgestemd op de lokale zorgbehoefte in een gemeente (maatwerkdeel)

Wieringen JCM van (RIVM). Wat is jeugdgezondheidszorg? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Zorg\Publieke gezondheidszorg\Jeugdgezondheidszorg, 5 april 2011.