Wat is infectieziektebestrijding en wie zijn erbij betrokken?

Doel van infectieziektebestrijding

Infectieziektebestrijding in de publieke gezondheidszorg richt zich op de bestrijding van infectieziekten zoals kinkhoest, legionellose, hepatitis A, B en C, voedselinfecties en influenza (griep). Infectieziektebestrijding heeft tot doel het optreden van infectieziekten zoveel mogelijk te voorkómen, toch opgetreden infectieziekten te signaleren en verspreiding van deze infectieziekten te bestrijden.

Gemeenten verantwoordelijk voor infectieziektebestrijding in eigen regio

Het uitgangspunt is dat gemeenten verantwoordelijk zijn voor de infectieziektebestrijding in hun regio. Er zijn alleen bepaalde situaties waarin een centrale sturing noodzakelijk is om goed in te kunnen grijpen, bijvoorbeeld bij ernstige infectieziekten die de samenleving kunnen ontwrichten. In geval van een ziekte uit de A-groep (pokken, polio of SARS) en in geval van aanbeveling van de WHO, krijgt de minister van VWS de regie over de bestrijding. Dit betekent dat de minister van VWS kan bepalen wat de beste aanpak is. De minister beslist dit op basis van advies van deskundigen. Hiermee wordt beoogd om in heel Nederland adequaat op te treden en overbodige maatregelen te voorkomen (VWS, 2008j). Bij alle overige meldingsplichtige infectieziekten (groep B1, B2 en C) bepaalt de burgemeester het beleid van de bestrijding. Zie ook: Hoe vindt infectieziektebestrijding plaats?

Groot aantal instanties betrokken bij infectieziektenbestrijding

Bij het uitvoeren van de taken op het gebied van infectieziektebestrijding is een groot aantal instanties en organisaties betrokken, zoals:

GGD'en.
Centrum voor Infectieziektebestrijding (CIb).
Diverse stichtingen, verenigingen en beroepsgroepen.
Geneeskundige Hulpverleningsorganisatie in de Regio (GHOR).

GGD'en voeren taken infectieziektebestrijding uit

De taken van infectieziektebestrijding worden in normale situaties (wanneer er geen uitbraak van een infectieziekte is die de omvang van een ramp heeft) uitgevoerd door GGD’en. Hiertoe heeft iedere GGD een afdeling infectieziektebestrijding. Op deze afdeling zijn onder andere artsen met een specialisatie op het gebied van infectieziekten en sociaal verpleegkundigen aanwezig. GGD’en voeren negen taken uit op het terrein van infectieziektebestrijding:

In kaart brengen van het vóórkomen van infectieziekten in de regio (surveillance). Dit overzicht kan dienen als basis voor beleid in infectieziekten.
Uitvoeren van taken genoemd in de Wet publieke gezondheid.
Preventie van infectieziekten via bijvoorbeeld voorlichting, immunisatie, vaccinatie, informatieverstrekking, en behandeling van personen met een infectieziekte om te voorkómen dat de ziekte wordt overgedragen aan anderen.
Zoeken van bron van de ziekte en contacten die aan dezelfde bron hebben blootgestaan, om verdere verspreiding van de infectieziekte te voorkómen.
De gemeente is aanspreekbaar op de uitvoering van infectieziektebestrijding. Als andere partijen die een rol spelen in infectieziektebestrijding hun verantwoordelijkheid niet op zich nemen waardoor risico bestaat op verspreiding van infectieziekten, fungeert de GGD als vangnet.
Snel en adequaat reageren op een uitbraak van een infectieziekte.
Uitvoeren van onderzoek naar het vóórkomen van infectieziekten en de methoden om infectieziekten te bestrijden.
Adviseren van de gemeenten over de gevolgen van beleid voor het ontstaan van infectieziekten.
Zorgen voor de afstemming tussen zorginstellingen, consumentenorganisaties, vrijwilligersorganisaties, en medisch maatschappelijk werk op het gebied van infectieziektebestrijding.

Zie ook website GGD Nederland.

Burgers kunnen ook bij GGD terecht voor allerlei zaken gerelateerd aan infectieziekten

De bevolking kan bij de GGD terecht voor onder andere:

Vragen over infectieziekten.
Veel GGD'en hebben een speciaal spreekuur voor seksueel overdraagbare aandoeningen (soa).
Veel GGD'en hebben een spreekuur voor tbc-bestrijding.
Reizigers kunnen bij de GGD terecht voor gezondheidsadvies en preventie van infecties door middel van vaccinaties en malariaprofylaxe.
De afdeling jeugdgezondheidszorg van de GGD voert samen met de thuiszorgorganisatie het Rijksvaccinatieprogramma uit, zie ook: Jeugdgezondheidszorg.

Centrum voor Infectieziektebestrijding op landelijk niveau als regisseur

Het Centrum Infectieziektebestrijding (CIb) van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) functioneert als regisseur in de keten van de infectieziektebestrijding. Het CIb coördineert bij een dreiging of bestrijding van een uitbraak. Tevens voert het CIb de landelijke surveillance van infectieziekten uit. Daarnaast adviseert het CIb de minister van VWS en professionals in de praktijk over het gewenste preventie- en bestrijdingsbeleid. Het LCI (onderdeel van CIb) ontwikkelt richtlijnen en draaiboeken voor de lokale en landelijke bestrijding van infectieziekten. De richtlijnen gelden als 'veldnorm' of 'professionele standaard' voor GGD'en. In de draaiboeken is vastgelegd wat er moet gebeuren wanneer meerdere aan elkaar gerelateerde ziektegevallen optreden die een gevaar kunnen zijn voor de regionale volksgezondheid.

Zie ook:

Website CIb
Overzicht meldingsplichtige ziekten (website CIb)
Draaiboeken infectieziekten (website CIb)
Richtlijnen infectieziekten (website CIb)

Ook verenigingen en stichtingen actief binnen infectieziektebestrijding

De inhoudelijke landelijke, vaak ziektespecifieke, verenigingen en stichtingen, zoals het KNCV tuberculosefonds en Soa Aids Nederland hebben ondersteunende en beleidsbeïnvloedende taken. Zij houden zich bezig met een specifieke infectieziekte of een groep van infectieziekten en leveren een bijdrage aan de bestrijding van de betreffende infectieziekten door de reguliere bestrijding te volgen. Daarnaast behartigen ze de belangen voor mensen die lijden aan de infectieziekte waar zij zich op richten.

GHOR bij grootschalige uitbraak van infectieziekte

Wanneer een uitbraak van een infectieziekte binnen een regio de omvang van een ramp aanneemt, wordt de Geneeskundige Hulpverleningsorganisatie in de Regio (GHOR) ingeschakeld. De GHOR is een regionale coördinatiestructuur voor parate geneeskundige hulpverleningsdiensten die in werking treedt wanneer zich een crisis voordoet. De GHOR verleent zelf geen zorg, maar coördineert tijdens crisis de regionale samenwerking tussen zorgorganisaties en zorgt voor de afstemming met politie, brandweer, gemeenten en burgemeesters.

Nieuwe Wet veiligheidsregio's op komst

Er is een nieuwe wet op komst; de Wet veiligheidsregio’s. De wet is inmiddels goedgekeurd door de Tweede Kamer, maar moet nog worden vastgesteld door de Eerste Kamer. In deze wet wordt onder andere opgenomen dat bij een bovenlokale ramp of crisis de voorzitter van de veiligheidsregio de bevoegdheid krijgt om op te treden om de openbare orde te handhaven. In dat geval komen ook de bevoegdheden van de burgemeester bij bestrijding van infectieziekten uit groep A, te liggen bij de voorzitter van de veiligheidsregio’s. Meestal is dit de burgemeester van de grootste gemeente in de regio. De minister van VWS zal dan in plaats van alle betrokken burgemeesters de betrokken voorzitter van de veiligheidsregio’s aansturen (VWS, 2008j). Met de invoering van de Wet veiligheidsregio's is de betekenis van de afkorting 'GHOR' veranderd van 'Geneeskundige Hulpverlening bij Ongevallen en Rampen' in 'Geneeskundige Hulpverleningsorganisatie in de Regio'.

Bronnen en Literatuur

Literatuur

VWS, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.Dossier Bepalingen over de zorg voor de publieke gezondheid. Wet publieke gezondheid. Toelichting VWS bespreking Wpg Eerste Kamer met vragen en antwoorden. VWS, 2008j.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

LCI: Landelijke Coördinatie Infectieziektebestrijding; Ingesteld in 1995 door de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport met als taken: het verrichten van crisismanagement tijdens een (dreigende) epidemie; het maken van landelijke, uniforme afspraken over de bestrijding van infectieziekten, ondermeer door het opstellen van richtlijnen en draaiboeken. Deelnemende instellingen: GGD'en, IGZ, GGD Nederland en VNG. URL: http://www.rivm.nl/cib/infectieziekten-A-Z/richtlijnen
WHO: World Health Organization; Wereldgezondheidsorganisatie. URL: http://www.who.int

Bovendeur I (RIVM). Wat is infectieziektebestrijding en wie zijn erbij betrokken? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Zorg\Publieke gezondheidszorg\Infectieziektebestrijding, 7 december 2009.