Hoe is de verslavingszorg georganiseerd?

Verslavingszorg is veelomvattend en divers

De verslavingszorg biedt verschillende vormen van hulp (Van den Berg et al., 2004b; Trimbos-instituut, 2004):

Ambulante, semimurale en intramurale zorg.
Verslavingsreclassering en verslavingszorg in gevangenissen.
Zorg binnen de algemene gezondheidszorg en maatschappelijke opvang.
Zelfhulpgroepen.

Ambulante verslavingszorg grijpt in bij acute intoxicatie

Ambulante verslavingszorg grijpt in bij acute intoxicatie, biedt hulp bij afkicken en probeert de situatie van een verslaafde te stabiliseren. Ook probeert ze probleemgebruikers te bereiken die zichzelf niet spontaan aanmelden. De semi-murale verslavingszorg biedt deeltijd- of dagbehandeling en dag- en nachtopvang. De intramurale verslavingszorg richt zich op crisisopvang, lichamelijke ontwenning, behandeling en voorbereiding op terugkeer naar de maatschappij.

Aantal instellingen verslavingszorg gedaald

Het aantal instellingen voor ambulante verslavingszorg is afgenomen van acht in 2000 naar vier in 2008 (Hilderink & van 't Land, 2009). Een aantal ambulante instellingen is in die periode onderdeel geworden van een geïntegreerde ggz-instelling. Het aantal geïntegreerde instellingen voor verslavingszorg is echter ook afgenomen: van twaalf in 2000 naar zeven in 2008 (Hilderink & van 't Land, 2009). Dit is het gevolg van een fusiegolf in de jaren negentig. Het aantal formeel beschikbare bedden bij instellingen voor verslavingszorg is tussen 2000 en 2008 toegenomen van 1.589 naar 2.111(Hilderink & van 't Land, 2009).

Tabel 1: Formele en feitelijk klinische capaciteit^ain de Nederlandse verslavingszorg, 1998-2006 (Hilderink & van 't Land, 2009).

	1998	1999	2000	2001	2002	2003	2004	2005	2006
Formeel	1.508	1.573	1.589	1.504	1.565	1.598	1.750	1.824	1.950
Feitelijk	-	-	-	-	-	-	-	1.764	1.891

^aDe formele capaciteit verwijst naar het aantal bedden of plaatsen waarover de instellingen voor verslavingszorg kunnen beschikken. De feitelijk capaciteit betreft het aantal daadwerkelijk bezette bedden en plaatsen.

Algemene gezondheidszorg kan verslaving signaleren

De algemene gezondheidszorg heeft regelmatig te maken met verslaving en de gevolgen daarvan. Huisartsen kunnen bijvoorbeeld drank- en tabaksverslavingen signaleren. Drempelvrije poliklinieken voor seksueel overdraagbare aandoeningen (SOA) zijn een vindplaats voor verslaafde prostituees. Gemeentelijke en particuliere instanties voor maatschappelijke opvang verstrekken maatschappelijke drugsverlening. Voorbeelden zijn sociale pensions en Huiskamer Aanloop Centra voor verslaafde straatprostituees. Intramurale motivatiecentra (IMC's) vangen gearresteerde verslaafden op die wel voor overlast zorgen, maar nog niet toe zijn aan het aanvaarden van reguliere hulp. Opname in een IMC duurt maximaal drie maanden.

Verschillende zelfhulpgroepen voor verslaafden en omgeving

Er bestaan diverse zelfhulpgroepen voor verslaafden: voor (ex-)verslaafden van alcohol (Anonieme Alcoholisten), gokken (Anonieme Gokkers), en drugs (Narcotics Anonymous) (VWS, 2002a). De meeste zelfhulpgroepen zijn gemodelleerd naar de Anonieme Alcoholisten (AA). Uit de AA zijn zelfhulpgroepen voortgekomen voor partners (Al-Anon) en voor kinderen van alcoholisten (Al-Ateen en Al-Anon ACA). Voor naasten en familieleden van gokverslaafden zijn er groepen 'Omgeving Gokkers'.

Bronnen en Literatuur

Literatuur

Berg M van den, Ruiter C de, Schoemaker C.Brancherapport GGZ-MZ 2000. Den Haag: Ministerie van VWS, 2004b.
Hilderink I, Land H van 't.GGZ in tabellen 2008. Utrecht: Trimbos-instituut, 2009.
Trimbos-instituutGids Geestelijke Gezondheidszorg 2004. Utrecht/Houten: Trimbos-instituut/Bohn Stafleu van Loghum. 2004 Bohn Stafleu van Loghum 2004.
VWS, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.Brancherapport GGZ-MZ '98-'01. Den Haag: Sdu Uitgevers, 2002a.

Ooyen-Houben MMJ van (WODC), Gageldonk A van (Trimbos-instituut), Meijer S (RIVM). Hoe is de verslavingszorg georganiseerd? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Zorg\Geestelijke gezondheidszorg\Verslavingszorg, 23 juni 2010.