Verslavingszorg: Door wie wordt de verslavingszorg vooral bezocht?

Verslavingszorg

Verslavingszorg heeft vooral cliënten met alcohol- en drugsproblemen

De verhouding tussen mensen met alcoholproblemen en mensen met drugsproblemen en overige problemen is ongeveer gelijk. 47% van de hulpvragers/cliënten komt met primaire alcoholproblemen naar de verslavingszorg, terwijl 46% met drugsgerelateerde problemen zich meldt (tabel 1). 4% van de hulpvragers komt met een probleem primair gerelateerd aan overmatig gokken. Ten slotte komt 3% van de hulpvragers met problemen gerelateerd aan medicijnverslaving, boulemie/anorexia, internetverslaving/gamen en dergelijke. Het percentage cliënten met opiaatverslaving is gedaald ten opzichte van 2007; het aantal mensen met cannabisproblemen is juist gestegen.

Tabel 1. Personen in de verslavingszorg naar primaire problematiek (Bron: IVZ, 2010).

Primaire problematiek	% personen in verslavingzorg in 2008	% verandering t.o.v. 2007
Alcohol	47	0
Opiaten	18	-8
Cocaïne	14	-3
Amfetamine	2	-2
Cannabis	12	5
Gokken	4	-5
Overig	3	-4
Totaal	100	-2

Verslavingszorg wordt vooral bezocht door reeds bekende cliënten

Het percentage reeds bekende cliënten blijft met 80% in 2008 onverminderd hoog. De overige 20% zijn nieuwe cliënten (tabel 2). Deze verhouding schommelt licht, maar is tussen 2000 en 2008 weinig veranderd. Verslavingszorg blijft daarmee een groot deel “onderhoudszorg”. 60% is al meer dan drie jaar met de verslavingszorg in contact.

Tabel 2. Percentage nieuwe cliënten in de verslavingszorg (Bron: IVZ, 2010).

Primaire probleem	% nieuwe clïenten in 2008
Alcohol	22
Opiaten	4
Cocaïne	16
Amfetamine	22
Cannabis	33
Gokken	29
Overig	32
Totaal	20

Cliënten verslavingszorg zijn grotendeels mannen

Het aandeel vrouwen stijgt over de jaren heen naar 23%, maar blijft nog steeds veel lager dan het aantal mannen dat hulp zoekt (77%). Met name bij alcohol is de groep vrouwen wat groter (26%) dan bij drugs (18-24%). De gemiddelde leeftijd van cliënten in de verslavingszorg is 41 jaar (IVZ, 2010). Het grootste deel (76%) van de cliënten is tussen de 25 en 54 jaar. Cliënten met alcoholproblemen zijn met een gemiddelde van 45 jaar het oudst, cliënten met amfetamine- en cannabisverslaving het jongst, gemiddeld 29 jaar (zie tabel 3).

Tabel 3. Gemiddelde leeftijd naar primaire problematiek in 2008 (Bron: IVZ, 2010).

Primaire probleem	Gemiddelde leeftijd
Alcohol	45
Opiaten	44
Cocaïne	36
Amfetamine	29
Cannabis	29
Gokken	39
Overig	39

Meeste cliënten in verslavingszorg zijn autochtoon

Het grootste deel van de cliënten in de verslavingszorg is autochtoon (82%; zie tabel 4). Van de allochtonen zijn de meeste cliënten van niet-westerse afkomst. De meest voorkomende problemen onder de niet-westerse allochtonen zijn gok-, cocaïne- en opiatenverslaving. Amfetamine- en alcoholverslaving komen vooral voor onder de autochtone cliënten.

Tabel 4. Culturele herkomst van cliënten in de verslavingszorg (Bron: IVZ, 2010).

Primaire probleem	% Autochtoon	% Westers allochtoon	% Niet-westers allochtoon
Alcohol	89	1	10
Opiaten	73	4	23
Cocaïne	73	2	25
Amfetamine	96	1	3
Cannabis	81	2	17
Gokken	73	1	26
Overig	89	1	10

Totaal ^a	82	2	16

^aDeze cijfers zijn afkomstig van Ladis. Ze wijken iets af van de CBS-cijfers (resp. 80%, 9% en 11%).

Naar boven

Verslavingsreclassering

Kenmerken cliënten verslavingsreclassering

De verslavingsreclassering heeft steeds meer cliënten. Sinds 2002 is het aantal toegenomen van ruim 12.000 naar ruim 18.000 in 2008. Naast de verslavingsreclassering hebben overigens ook het Leger des Heils en Reclassering Nederland verslaafden in hun bestand. Vrijwel alle cliënten zijn man, met een gemiddelde leeftijd is 37,6 jaar (tabel 5). Bijna driekwart heeft Nederland als geboorteland. Een groot deel (ruim 70%) heeft geen vaste werkkring, de helft is alleenstaand of heeft geen stabiele leefsituatie. Vier procent heeft de lagere school niet afgemaakt en bijna de helft heeft geen diploma van enige vorm van middelbaar onderwijs.

Type problematiek in verslavingsreclassering

De meesten hebben alcoholgebruik als primair probleem (tabel 1). Het aandeel alcoholgebruikers neemt de laatste jaren toe. Van de drugsgebruikers hebben de meesten problemen met cocaïne/crack. Dit aandeel daalde de laatste tijd. Opiaten vormen in 14% van de gevallen het primaire probleem. Het aandeel opiaatgebruikers is duidelijk dalende. Het aandeel cliënten met primaire cannabisproblemen is relatief laag, maar neemt wel toe. Meer dan de helft van de cliënten in 2002 tot en met 2006 was afwisselend vrijwillige cliënt van de verslavingszorg en gedwongen cliënt van de verslavingsreclassering. De cliënten hebben naast langdurige verslavingsproblematiek vaak ook psychiatrische problematiek en soms ook een lichte verstandelijke handicap (Kaal et al., 2009). Daarnaast kampen ze in veel gevallen met andere problemen zoals schulden, scholing, werk, relaties of dakloosheid.

Naar boven

Tabel 5: Kenmerken van cliënten in de verslavingsreclassering van 2002 ^c-2008 (Bron: www.svg.nl).

	2002	2003	2004	2005^a	2006	2007	2008^a
Totaal aantal cliënten	12.399	14.579	14.875	15.574	16.385	17.103	18.039
Gemiddelde leeftijd (jaar)	35	35,3	35,6	36,1	36,5	37,6	37,6
% man	92	92	92	92	91	92	92
Type problematiek (primair probleem, in %)
alcoholgebruik	38	40	43	46	47	47
cocaïne/crack	26	27	25	24	24	23
opiaatgebruik	25	21	18	16	15	14
cannabisgebruik	6	6	7	8	8	9

% cliënten met afwisselend vrijwillige zorg en reclassering	63	58	57	56	58

^aCijfers van een grotere instelling voor verslavingszorg ontbreken in 2005; dummy-cijfers geïmputeerd.

^bInformatie over type problematiek is niet beschikbaar.

^cSinds 2002 is informatie beschikbaar uit het Cliënt Volg Systeem.

Naar boven

Bronnen en Literatuur

Literatuur

IVZ, Stichting Informatievoorziening Zorg.Tabellenboek. Kerncijfers verslavingzorg 2008. Landelijk Alcohol en Drugs Informatie Systeem. Houten: IVZ, 2010.
Kaal H, Ooyen-Houben M van, Ganpat S, Wits E.Een complex probleem. Den Haag: WODC, 2009; Cahier 2009-11.

Meijer S (RIVM), Ooyen-Houben MMJ van (WODC). Verslavingszorg: Door wie wordt de verslavingszorg vooral bezocht? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Zorg\Geestelijke gezondheidszorg\Verslavingszorg, 23 juni 2010.

Verslavingszorg: Door wie wordt de verslavingszorg vooral bezocht?