Hoe is forensische psychiatrie georganiseerd?

Drie soorten klinieken bij forensische psychiatrie

De forensische psychiatrie kent in grote lijnen drie soorten klinieken: de Forensisch Psychiatrische Centra (FPC), de Forensisch Psychiatrische Klinieken (FPK) en de Forensisch Psychiatrische Afdelingen (FPA). Alle drie de instellingen behandelen mensen die in contact zijn gekomen met justitie, maar er zijn onderlinge verschillen. Een forensisch psychiatrisch centrum behandelt alleen mensen die veroordeeld zijn tot tbs met dwangverpleging. Voorheen werd deze instelling een tbs-kliniek genoemd. In forensisch psychiatrische klinieken en afdelingen zitten ook mensen met andere strafmaatregelen dan tbs. FPK’s en FPA’s zijn onderdeel van de reguliere ggz-instellingen, een FPC over het algemeen niet. De FPC heeft het hoogste beveiligingsniveau; hierin zitten de zwaarste mensen qua herhalingsgevaar, hanteerbaarheid en behandelbaarheid. FPK’s en FPA’s zijn minder streng beveiligd. Ook de capaciteitsomvang verschilt: De FPC’s hebben de meeste plaatsen, gemiddeld honderd. De FPK’s hebben met 60-72 bedden een middelgrote capaciteit en de FPA’s hebben met 24 bedden de kleinste capaciteit.

Forensisch psychiatrisch centrum is zeer streng beveiligd

Een forensisch psychiatrisch centrum verpleegt en/of behandelt uitsluitend tbs-patiënten binnen een zeer streng beveiligd kader. Ook de behandeling is zeer intensief. Het uiteindelijke doel van de behandeling is dat de patiënt weer terugkeert in de maatschappij zonder (ernstige) delicten te plegen. De patiënt moet, ook in moeilijke situaties, controle hebben over zijn eigen gedrag. Dit is niet voor iedere patiënt haalbaar. In die gevallen wordt wel bekeken of een minder streng beveiligingsniveau mogelijk is (FPK, FPA). Nederland kent twaalf FPC’s. In de FPC’s worden de ‘moeilijkste’ patiënten qua herhalingsgevaar, hanteerbaarheid en behandelbaarheid opgenomen. Ruim de helft van de patiënten heeft een persoonlijkheidsstoornis; een kwart heeft een psychotische stoornis. Vaak is er bij de tbs-populatie sprake van comorbiditeit.

Forensisch psychiatrische kliniek

Een forensisch psychiatrische kliniek heeft een streng beveiligingsniveau en de behandeling is intensief of zeer intensief. In de FPK verblijven patiënten met ernstige psychiatrische gedragsproblemen die in aanraking zijn gekomen met justitie. Zij hebben van de rechter een tbs-maatregel opgelegd gekregen of een andere justitiële maatregel. Doel van de behandeling is terugkeer naar de maatschappij. De psychiatrische problematiek, de ernst van het delict, de culturele achtergrond en het juridisch opnamekader verschillen per patiënt. Patiënten die bij een FPK komen hebben meestal een psychotische stoornis, soms in combinatie met een persoonlijkheidsstoornis. Nederland heeft vier FPK’s. De behandelduur is gemiddeld anderhalf tot twee jaar. Drie van de vier FPK’s kunnen behalve patiënten met tbs ook patiënten met andere strafrechtelijke titels opnemen.

Forensisch psychiatrische afdeling

Een forensisch psychiatrische afdeling behandelt patiënten met een psychische stoornis die in contact zijn gekomen, of dreigen te komen, met justitie. Patiënten van een FPA hebben niet (meer) de strenge beveiliging nodig van een FPC of FPK. De FPA is bedoeld als een overgangsvoorziening tussen de gevangenis en de reguliere ggz. Ongeveer 75% van de FPA-patiënten komt uit een penitentiaire inrichting. De behandelduur is gemiddeld ongeveer één jaar. Ruim de helft van de patiënten heeft een psychotische stoornis. Daarnaast komen ook persoonlijkheidstoornissen en verslaving regelmatig voor (Justitie, 2010). De meeste patiënten hebben meer dan één stoornis. Nederland kent twaalf FPA’s met een totaal van 400 bedden.

Forensische poliklinieken

Forensische poliklinieken en deeltijdbehandelingen zijn ontwikkeld vanuit de klinische forensisch psychiatrische voorzieningen. Plegers van huiselijk geweld vormen een belangrijke doelgroep. Een forensische polikliniek werkt meestal samen met het gemeentelijke veiligheidshuis. Dit is een virtueel of fysiek samenwerkingsverband van het openbaar ministerie, politie en gemeente.