Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Nationaal Kompas Volksgezondheid
Forensische psychiatrie
Kort en bondig

Forensische psychiatrie heeft werkveld tussen ggz en Justitie

Forensische psychiatrie bevindt zich op het raakvlak van de ggz met Justitie. Forensische psychiatrie verleent geestelijke gezondheidszorg in een strafrechtelijk kader. Ze biedt gedwongen verpleging en behandeling aan personen die van de rechter een vrijheidsbeperkende maatregel hebben gekregen. Doelgroepen zijn:

  • gedetineerden met psychische stoornissen in penitentiaire inrichting, huizen van bewaring en gevangenissen
  • mensen die onder invloed van hun psychische stoornis een delict hebben gepleegd en daarvoor veroordeeld zijn
  • jongeren met psychische stoornissen in justitiële jeugdbehandelinrichtingen.

Forensisch-psychiatrisch centrum behandelt mensen met tbs

De forensische psychiatrie heeft globaal drie soorten klinieken: forensisch-psychiatrische centra (FPC), forensisch-psychiatrische klinieken (FPK) en forensisch-psychiatrische afdelingen (FPA). FPK’s en FPA’s zijn onderdeel van reguliere ggz-instellingen, een FPC meestal niet. Een FPC behandelt alleen mensen met tbs en is het strengst beveiligd. Nederland heeft twaalf FPC’s. Tot de forensisch-psychiatrische zorg behoort ook de zorg aan gedetineerden met een psychische stoornis. Deze vorm van zorg is sterk in ontwikkeling en wordt momenteel gecentraliseerd. Naar schatting heeft 11% van de gedetineerden een psychische stoornis. Daarnaast zijn er nog justitiële inrichtingen voor jongeren met een ontwikkelingsstoornis die een misdrijf hebben gepleegd. Deze inrichtingen kunnen zowel gesloten als open zijn.

Aantal mensen met tbs is gedaald

Het aantal mensen met een tbs-maatregel is gedaald sinds 2005, van ongeveer 180 per jaar naar 117 in 2008. Landelijke gegevens over het daadwerkelijke gebruik van de forensische psychiatrie ontbreken, maar wel is bekend dat er nog geen goede balans is tussen zorgvraag en zorgaanbod. In de klinisch forensische zorg zijn onbenutte plaatsen, terwijl er binnen de ambulante zorg juist een tekort aan capaciteit is.

Patiënten in tbs-kliniek zijn voornamelijk mannen

Mensen met tbs zijn meestal mannen van Nederlandse afkomst; de gemiddelde leeftijd ligt rond de veertig jaar. De meeste patiënten in tbs-klinieken hebben een persoonlijkheidsstoornis, een minderheid lijdt aan een psychotische stoornis. Veel patiënten hebben tevens een verslavingsprobleem. Ook zwakzinnigheid komt regelmatig voor. Het ministerie van Justitie gaat bij hun zorginkoop uit van 60% persoonlijkheidsstoornis, 20% psychische stoornis en 20% zwakbegaafdheid (IQ<80). Veel tbs-patiënten lijden aan meerdere stoornissen tegelijk. Bij 59% van de patiënten gaat een psychotische of seksuele stoornis samen met een persoonlijkheidsstoornis of zwakzinnigheid.

.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

ggz
Geestelijke gezondheidszorg
tbs
Terbeschikkingstelling (van de regering)
Vorm van dwangverpleging na strafrechtelijke veroordeling (in geval van 'gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis van de geestvermogens'). Voorheen tbr.
Nationaal Kompas Volksgezondheid, versie 4.7, 22 maart 2012
© RIVM, Bilthoven / Disclaimer.