Wie voert mondzorg uit?

Verschillende beroepsgroepen betrokken bij mondzorg

Bij de mondzorg zijn meerdere beroepsgroepen betrokken. Sommige verlenen rechtstreeks mondzorg aan de patiënt, andere doen dat niet of indirect. Bekende beroepsbeoefenaren die directe zorg verlenen zijn de tandarts, de tandartsspecialisten, de mondhygiënist en de tandprotheticus (zie hierna). Van deze beroepen is de titel beschermd door middel van de Wet Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg (Wet BIG). Tandtechnici, maar ook praktijkmanagers en receptionisten verlenen geen directe zorg. Assistenten lijken in toenemende mate wel bepaalde zorghandelingen uit te voeren (bijvoorbeeld maken van röntgenfoto’s en fluoride-applicaties).

Diversiteit werkzaamheden tandarts neemt toe

De diversiteit in de werkzaamheden van de tandarts neemt toe. Dit heeft te maken met de ontwikkeling van het vakgebied, de overgang van tandheelkundige zorg tot mondzorg en de toename van de samenwerking van de verschillende beroepsgroepen in de mondzorg. Hierdoor verandert de komende jaren de vijfjarige opleiding tot tandarts in een zesjarige opleiding tot mondarts. De bedoeling is dat de mondarts enerzijds de groeiende coördinerende rol (‘regiefunctie’) in de samenwerking beter vorm zal kunnen geven. Anderzijds zal de mondarts zich meer kunnen richten op de uitgebreidere/meer geavanceerde curatieve zorg, zoals grote vullingen, kronen en bruggen, implantaten en uitgebreid herstel bij bijvoorbeeld ernstige slijtage.

Tandarts vervult verschillende rollen

Met deze ontwikkeling wordt benadrukt dat de tandarts/mondarts de generalist in de mondzorg is met overzicht over het gehele veld van de mondzorg. Daartoe vervult de tandarts/mondarts diverse rollen:

• Tandarts/mondarts in engere zin: hij/zij verzamelt informatie, stelt diagnoses, stelt behandel- en zorgplannen op en voert tandheelkundige behandelingen uit, meestal van curatieve aard. Dat betreft behandelingen gericht op problemen als: cariëslaesies, parodontale afwijkingen (parodontitis, gingivitis), verloren gebitselementen, ontsteking van de zenuw en het gebied rond de wortelpunt, te extraheren gebitselementen, verlies van (kauw- en esthetische) functie.
• De medicus: de tandarts stelt zich op de hoogte van de algemene gezondheid van de patiënt, inclusief medicijngebruik. Op grond daarvan stelt hij/zij zorg- en behandelplannen en de uitvoering van mondzorg bij. Hij/zij is in staat in acute situaties in te grijpen.
• De zorgverlener: de tandarts/mondarts draagt zorg voor de regie van de zorg voor patiënten, ook als er meerdere zorgverleners zijn, en voor adequate informatie aan de patiënt. Hij/zij draagt er zorg voor dat de mondzorg wordt afgestemd op de wensen en mogelijkheden van de patiënt. Daarbij moet de mondzorg voor de patiënt zo min mogelijk belastend zijn.
• Wetenschapper: de tandarts baseert zijn/haar activiteiten op de kennis en vaardigheden waarvoor wetenschappelijk bewijs bestaat. Daarbij houdt hij/zij rekening met de wensen en mogelijkheden van de patiënt en zijn eigen ervaring.
• Manager; de tandarts/mondarts dient de patiëntenzorg te organiseren, zowel op individueel niveau als voor de gehele groep waarvoor de tandarts/mondarts zorg draagt.

Mondhygiënist helpt mensen bij het verzorgen van hun gebit

De mondhygiënist draagt zorg voor de preventie van cariës en parodontitis bij een grote groep ongecompliceerde patiënten met een stabiele mondgezondheid door middel van:

• primaire preventie (bij een gezonde mond bijvoorbeeld het geven van voorlichting)
• secundaire preventie (bij een verhoogd risico op cariës het geven van gerichte fluorideapplicatie)
• tertiaire preventie (bij aanwezige schade het maken van een vulling om progressie tegen te gaan).

De taken van de mondhygiënist zijn bij Algemene Maatregel van Bestuur van februari 2006 uitgebreid (AMvB, 2006). Belangrijke veranderingen zijn dat de mondhygiënist vrij toegankelijk is (zonder expliciete verwijzing van de tandarts), röntgenfoto’s en vullingen mag maken en een lokale verdoving mag geven. Deze laatste handelingen dienen wel in opdracht van een tandarts te worden uitgevoerd, omdat deze volgens de wet BIG voorbehouden zijn aan de tandarts. De opleiding tot mondhygiënist is daartoe uitgebreid tot een vierjarige opleiding Mondzorgkunde. De titel mondhygiënist is beschermd (wet BIG), de registratie geschiedt door de beroepsvereniging (NVM).

De beroepsorganisatie voor mondhygiënisten is de Nederlandse Vereniging van Mondhygiënisten (NVM). De meeste mondhygiënisten zijn lid van de NVM (NVM, 2007a).

Specialist in gebitsprothesen

Een tandprotheticus is een specialist in het aanmeten en vervaardigen van alle uit de mond te nemen prothetische voorzieningen. Hij vervaardigt zelfstandig (vrije toegang, zonder verwijzing van de tandarts) een kunstgebit op een tandeloze kaak in de onderkaak en/of bovenkaak. Indien nog gebitselementen of wortelstompen of implantaten aanwezig zijn ter ondersteuning, maakt de tandprotheticus een uitneembare prothetische voorziening. Dit doet hij alleen op verwijzing van tandarts, kaakchirurg of implantoloog.

Tot het (niet exclusieve) deskundigheidsgebied van de tandprotheticus wordt gerekend:

• het onderzoeken van de mond ten behoeve van de toepassing van een gebitsprothese
• het vervaardigen en plaatsen van een (volledige) gebitsprothese
• het verstrekken van informatie over de gebitsprothese.

Naast de hiervoor genoemde beroepen in de mondzorg is een aantal bestaande beroepen in de mondzorg veranderd of uitgebreid ('afgeleide beroepen'). Dit zijn niet door de BIG erkende beroepen.

Tandartsassistent steeds veelzijdiger

De tandartsassistent werkt van oudsher samen met de tandarts. Deze functie is steeds meer uitgegroeid tot een beroep dat op veelzijdige wijze de mondzorg ondersteunt. De tandartsassistent staat patiënten te woord, plant afspraken, organiseert het werk, voert de administratie en kan ook een aantal taken direct bij de patiënt uitvoeren. De directe taken bij de patiënt kunnen zijn voorlichting en instructie en het nemen van afdrukken en maken van röntgenfoto’s. Voor de opleiding bestaan geen eisen en de titel is niet beschermd. Er zijn vele opleidingen, variërend van opleidingen die door de tandarts zelf verzorgd worden tot een driejarige mbo-opleiding. De laatste geeft de mogelijkheid tot doorstroming naar het hbo (Mondzorgkunde).

Klinisch prothesetechnicus werkt op verwijzing van tandarts

Naast de tandprotheticus is er de klinisch prothesetechnicus. Deze werkt binnen een tandartspraktijk (zeer zelden) of tandtechnisch bureau. Hij/zij voert alle of een deel van de handelingen bij de patiënt zelf uit op verwijzing en eventueel aanwijzing van een tandarts. Daarin onderscheidt hij/zij zich van de tandprotheticus, die ook zonder verwijzing van de tandarts protheses kan aanbrengen. Het gaat hierbij dan om protheses (kunstgebitten) bij tandeloze patiënten. Een tandtechnicus onderscheidt zich van de klinisch prothesetechnicus en tandprotheticus doordat hij/zij alleen niet-klinische handelingen uitvoert; de klinische handelingen (bijvoorbeeld afdrukken) doet de tandarts.