Ga direct naar: inhoud, subnavigatie, service menu, zoeken

Ouderen: Preventie van ziekten en aandoeningen

Preventie van influenza

Risicogroepen Zijn er verschillen tussen Nederland en andere landen?

Risicogroepen

Beleid richt zich op vaccinatie van risicogroepen

In Nederland is het beleid erop gericht om mensen die extra risico lopen op complicaties en sterfte door influenza tegen influenza te vaccineren. Het gaat dan om mensen die extra risico lopen doordat ze een chronische aandoening hebben of die door hun leeftijd, ziekte of medische behandeling een verminderde weerstand hebben en daardoor extra risico lopen. Het ministerie van VWS bepaalt welke risicogroepen worden uitgenodigd voor een gratis vaccinatie. De Gezondheidsraad adviseert het ministerie daarin.

60-plussers en chronisch zieken krijgen gratis vaccinatie aangeboden

Mensen die tot een risicogroep behoren komen in ieder geval in aanmerking voor een gratis influenzavaccinatie. Zo komen 60-plussers en chronisch zieken in aanmerking voor vaccinatie. Personen die lijden aan één of meerdere van de geselecteerde ziekten en aandoeningen (zoals longziekten, hart- of nieraandoeningen en diabetes mellitus) behoren ook tot de risicogroep (zie tabel 1; Gezondheidsraad, 2007). De influenzavaccinatie wordt in het najaar door de huisarts verstrekt (zie ook: Interne link naar document Wie doet wat?).

VWS neemt aanbevelingen van Gezondheidsraad gedeeltelijk over

De minister van VWS heeft met ingang van het najaar 2008 de aanbevelingen van de Gezondheidsraad gedeeltelijk overgenomen over het wijzigen van de risicogroepen die in aanmerking komen voor influenzavaccinatie. Zo zijn gezonde 60- tot 65-jarigen aan de risicogroep toegevoegd omdat uit onderzoek blijkt dat ook bij deze groep influenza kan leiden tot meer huisartsbezoeken, ziekenhuisopnames en sterfte (Gezondheidsraad, 2007).

Zie ook: Interne link naar document Wat is de effectiviteit en wat weten we over de kosteneffectiviteit?

Tabel 1: Risicogroepen die in aanmerking komen voor influenzavaccinatie volgens de Gezondheidsraad (Gezondheidsraad, 2007).

Dringend aanbevolen voor:
Patiënten met afwijkingen en functiestoornissen van de luchtwegen en longen Patiënten met een chronische stoornis van de hartfunctie Patiënten met diabetes mellitus Patiënten met chronische nierinsufficiëntie
Aanbevolen voor:
Patiënten die recent een beenmergtransplantatie hebben ondergaan Personen die geïnfecteerd zijn met hiv Kinderen en adolescenten (6 mnd tot en met 17 jr) die langdurig salicylaten (pijnstiller) gebruiken Personen van 60 jaar en ouder Verstandelijk gehandicapten in intramurale voorzieningen Gezondheidszorgpersoneel werkzaam in de cure en care sector met directe patiëntencontacten
Overwegen bij:
Personen met verminderde weerstand tegen infecties Verpleeghuisbewoners die niet onder eerder genoemde categorieën vallen Personen die gezinscontacten onderhouden met mensen met een zeer hoog risico op ernstige ziekte en sterfte door griep

Groeiende risicopopulatie doet beroep op huisartsen

De grootte van de risicopopulatie neemt toe door de dubbele vergrijzing: het aantal 60-plussers neemt toe, evenals het aantal risicoaandoeningen in deze groep. Daarnaast neemt het aantal mensen met een risico-indicatie vermoedelijk toe door een verbetering in de (vroege) diagnostiek in de huisartspraktijk van onder andere diabetes mellitus en cardiovasculaire aandoeningen. Ook in de komende jaren zal de risicopopulatie blijven toenemen. Huisartsen zullen hierdoor meer mensen moeten uitnodigen en vaccineren om de vaccinatiegraad te handhaven (Tacken et al., 2008).

Een grieppandemie is een wereldwijde uitbraak

Een grieppandemie is een vrijwel gelijktijdige uitbraak van griep op verschillende continenten in de wereld. Een grieppandemie wordt veroorzaakt door een griepvirus waarvoor niemand of zeer weinig mensen voldoende afweer hebben. Dit is anders dan bij de jaarlijkse griepuitbraken (seizoensgriep). Hoewel het seizoensgriepvirus van jaar tot jaar iets verandert, hebben mensen bij eerdere contacten met het griepvirus, als gevolg van infectie of vaccinatie, gedeeltelijke bescherming opgebouwd. De seizoensgriep kan bij risicogroepen (jonge kinderen, ouderen en mensen met een verminderde afweer) ernstig verlopen. Bij een pandemie kan dit ook het geval zijn, maar kunnen ook personen uit andere bevolkingsgroepen een verhoogd risico op een ernstig beloop hebben. In de vorige eeuw zijn er drie van deze pandemieën geweest.

Driekwart van de risicopopulatie gevaccineerd

Jaarlijks laat ongeveer driekwart van de risicopopulatie zich vaccineren tegen influenza. De vaccinatiegraad in de risicopopulatie is opgelopen van 28% in 1991 naar 74% in 2007. Vanaf 2008 tot 2009 is dit percentage gelijk gebleven terwijl leeftijdsgrens is gedaald van 65 naar 60 jaar. Bij mensen met diabetes mellitus en hart- en vaatziekten is de vaccinatiegraad het hoogst (zie tabel 2). De vaccinatiegraad stijgt met de leeftijd. Sinds 1991 is de vaccinatiegraad in de totale bevolking opgelopen van 6,5% tot 18,6% in 2007 (Tacken et al., 2008 ; De Bakker et al., 2001). De landelijke gegevens over bestelde en toegediende vaccins komen vrijwel overeen met de landelijke vaccinatiegraad (18,6%). Tot 1996 was er een grote stijging; daarna is de vaccinatiegraad bij de risicopopulatie gestabiliseerd (Tacken et al., 2008). Personen zonder indicatie kunnen zich op eigen verzoek laten vaccineren. Zij kunnen het vaccin bij een apotheek kopen en de huisarts vragen om het vaccin toe te dienen.

Voor de regionale opkomst van 60-plussers voor de griepprik zie:

atlas Griepvaccinaties van 60-plussers per gemeente 2010-2011

Tabel 2: Vaccinatiegraad 2003-2007 (%) (Tacken et al., 2008)^a.

	2003	2004	2005	2006	2007
Aantal praktijken	67	60	61	72	79
Aantal patiënten	255.075	235.415	233.919	283.270	293.102
Vaccinatiegraad
Gehele populatie	17,6	17,5	17,7	18,1	18,6
Risicopopulatie	75	75	77	75	74
Vaccinatiegraad naar indicatiegroep ^b
Ziekte van de ademhalingswegen	73	73	76	73	72
Hart- en vaatziekten	85	85	87	86	85
Diabetes mellitus	85	86	87	85	84
Chronische nierinsufficiëntie	77	79	82	82	82
Recidiverende stafylokokkeninfecties	60	63	76	73	74
65-plussers	82	82	84	82	82
- met andere aandoening	85	86	90	88	88
- zonder andere aandoening	77	74	76	75	75

^a Voor de berekening van de vaccinatiegraad is door het LINH een studiepopulatie (N=79 huisartsenpraktijken) gebruikt.

^b Patiënten kunnen tot meerdere risicogroepen behoren.

Zie ook:

Zijn er verschillen tussen Nederland en andere landen?

Vaccinatiegraad niet overal zo hoog als in Nederland

In Nederland wordt een hoge vaccinatiegraad bereikt onder risicogroepen voor influenza. Bij mensen ouder dan 65 jaar scoort Nederland hoog vergeleken met andere landen (zie figuur 1). Dit blijkt uit een studie naar de vaccinatiegraad voor influenza in verschillende Europese landen (Mereckiene et al., 2008). In 2006-2007 haalde alleen Nederland met 82% de WHO doelstelling van 75% gevaccineerde 65-plussers in 2010. Het Verenigd Koninkrijk zat hier net onder (74%). Negen landen haalden de doelstelling van 50% in 2006, terwijl elf andere deze doelstelling niet haalden. Vooral in de nieuwe lidstaten van de Europese Unie is de vaccinatiegraad laag (niet in figuur 1) (Mereckiene et al., 2008). Voor andere risicogroepen dan ouderen is het moeilijk de vaccinatiegraad internationaal te vergelijken (Kroneman et al., 2003).

Veel overeenkomsten in aanbevelingen voor vaccinatie

In de meeste westerse landen wordt influenzavaccinatie voor dezelfde risicogroepen aanbevolen als in Nederland (Van Essen et al., 2003). Voor ouderen hanteren de meeste landen een leeftijdsgrens van 65 jaar. Oostenrijk, Duitsland, Hongarije en sinds 2008 ook Nederland hebben een leeftijdsgrens bij 60 jaar. In de Verenigde Staten (VS) is de leeftijdsgrens eind 1999 verlaagd naar 50 jaar (Marwick, 1999). Omdat de vaccinatiegraad onder risicopersonen jonger dan 65 jaar in de VS te laag werd bevonden, is gekozen voor een leeftijdsafhankelijke strategie in plaats van een risico-afhankelijke strategie. In Nederland werkt een risico-afhankelijke strategie goed doordat iedereen op naam is ingeschreven bij de huisarts die het volledige risicoprofiel in een (elektronisch) medisch dossier heeft.

Zie ook: Icoon interne verwijzing naar onderwerp Internationale vergelijkingen van preventie in het Kompas

Figuur 1: Gerapporteerde influenza vaccinatiegraad onder ouderen (65+) in negen Europese landen, voor het seizoen 2000-2001 en 2006-2007 (Bron: Mereckiene et al., 2008).

Gerapporteerde influenza vaccinatiegraad onder ouderen (65+) in negen Europese landen, voor het seizoen 2000-1 en 2006-7

Naar boven

Bronnen en Literatuur

Literatuur

Bakker D de, Jabaaij L, Abrahamse H, Hoogen H van den, Braspenning J, Althuis T van, et al.Contactfrequenties en verrichtingen in het Landelijk Informatie Netwerk Huisartsenzorg (LINH). Jaarrapport LINH 2000. Utrecht/Nijmegen: NIVEL/WOK, 2001.
Essen GA van, Palache AM, Forleo E, Fedson DS.Influenza vaccination in 2000: recommendations and vaccine use in 50 developed and rapidly developing countries. Vaccine, 2003; 21(16): 1780-5.
Gezondheidsraad. Griepvaccinatie: herziening van de indicatiestelling. Den Haag: Gezondheidsraad,2007; 2007/09.
Kroneman M, Paget WJ, Essen GA van.Influenza vaccination in Europe: an inventory of strategies to reach target populations and optimise vaccination uptake. Eurosurveillance, 2003; 8(6): 130-8.
Marwick C.New recommendation for adult immunization. JAMA 1999; 282: 2199.
Mereckiene J, Cotter S, Weber JT, Nicoll A, Lévy-Bruhl D, Ferro A, et al. Low coverage of seasonal influenza vaccination in the elderly in many European countries. Eurosurveillance2008; 13(41).
Tacken M, Mulder J, Hoogen H van den, Tiersma W, Verheij R, Braspenning J.Monitoring Nationaal Programma Grieppreventie 2007. Utrecht/Nijmegen: LHV, NHG, NIVEL, IQ Healthcare, 2008.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

hiv: Human immunodeficiency virus; Humane Immunodeficiëntievirus.
LINH: Landelijk informatienetwerk huisartsenzorg; URL: http://www.linh.nl
VWS: Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport; URL: www.rijksoverheid.nl/ministeries/vws
WHO: World Health Organization; Wereldgezondheidsorganisatie. URL: http://www.who.int

Preventie van influenza. In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Thema's\Ouderen\Preventie\Van ziekten en aandoeningen, 22 maart 2010.