Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Nationaal Kompas Volksgezondheid
Zoeken
Ouderen: Ziekten en aandoeningen

Rangordening van ziekten en aandoeningen

Prevalentie Incidentie Sterfte Verloren levensjaren Ziektejaarequivalenten DALY's Kosten

Prevalentie

Gezichtsstoornissen en coronaire hartziekten meest voorkomende ziekten

Gezichtstoornissen, coronaire hartziekten en artrose zijn de drie meest voorkomende aandoeningen bij ouderen boven de 65 jaar, gevolgd door diabetes en ouderdoms- en lawaaidoofheid (zie tabel 1). De puntprevalentie in tabel 1 is gebaseerd op het geschat aantal personen dat op 1 januari 2007 de betreffende aandoening heeft. Voor informatie over de gebruikte gegevensbronnen, zie: detailsAchtergrondgegevens bij de rangordetabellen.

Voor informatie over het vóórkomen van aandoeningen in de totale bevolking, zie: Interne link naar documentWelke ziekten hebben de hoogste prevalentie?

Tabel 1: Rangordening van aandoeningen bij ouderen (65+) op basis van de geschatte puntprevalentie (absoluut aantal personen) op 1 januari 2007 (gebaseerd op gegevens uit zorgregistraties).

Ziekten en aandoeningen

Puntprevalentie

1

Gezichtsstoornissen ª

449.000

2

Coronaire hartziekten

440.000

3

Artrose b

424.000

4

Diabetes mellitus

366.000

5

Lawaai- en ouderdomsslechthorendheid

364.000

6

COPD

164.000

7

Beroerte c

145.000

8

Nek- en rugklachten

144.000

9

Osteoporose

111.000

10

Hartfalen

103.000

a Het betreft de volgende gezichtsstoornissen: maculadegeneratie, glaucoom en staar.

b Alleen artrose van de ledematen. Nek- en rugartrose vallen onder nek- en rugklachten.

c Voor de prevalentie van beroerte zijn ook verpleeghuisgegevens meegenomen in de schatting.

Incidentie

Acute urineweginfecties veroorzaken meeste nieuwe ziektegevallen

Acute urineweginfecties, nek- en rugklachten en luchtweginfecties veroorzaakten in 2007 de meeste nieuwe ziektegevallen bij ouderen (zie tabel 2). Voor informatie over de gebruikte gegevensbronnen, zie: detailsAchtergrondgegevens bij de rangordetabellen.

Voor informatie over de incidentie van aandoeningen in de totale bevolking, zie: Interne link naar documentWelke ziekten hebben de hoogste incidentie?

Tabel 2: Rangordening van aandoeningen bij ouderen (65+) op basis van de geschatte jaarincidentie (absoluut aantal personen) in 2007 (gebaseerd op gegevens uit zorgregistraties).

Ziekten en aandoeningen

Incidentie

1

Acute urineweginfecties

380.000

2

Nek- en rugklachten

224.000

3

Infecties van de bovenste luchtwegen

174.000

4

Infecties van de onderste luchtwegen

162.000

5

Privé-ongevallen

130.000

6

Contacteczeem

94.000

7

Gezichtsstoornissen a

78.000

8

Infecties maagdarmkanaal

60.000

9

Artrose b

57.000

10

Coronaire hartziekten

48.000

a Het betreft de volgende gezichtsstoornissen: maculadegeneratie, glaucoom en staar.

b Het betreft alleen artrose van de ledematen. Nek- en rugartrose vallen onder nek- en rugklachten.

Naar boven

Sterfte

Hart- en vaatziekten, dementie en longkanker belangrijkste doodsoorzaken

Hart- en vaatziekten (coronaire hartziekten, beroerte en hartfalen), dementie en longkanker bepalen de top vijf van belangrijkste doodsoorzaken bij ouderen (zie tabel 3). Voor informatie over de gebruikte gegevensbronnen, zie: detailsAchtergrondgegevens bij de rangordetabellen.

Zie ook:

Tabel 3: Rangordening van aandoeningen bij ouderen (65+) op basis van sterfte (absolute aantallen) in Nederland in 2007 (CBS Doodsoorzakenstatistiek; gegevens bewerkt door RIVM).

Ziekten en aandoeningen

Doodsoorzaken

1

Coronaire hartziekten

9.956

2

Beroerte

8.598

3

Dementie

7.205

4

Longkanker

6.693

5

Hartfalen

6.311

6

COPD

5.780

7

Infecties van de onderste luchtwegen

5.551

8

Dikkedarmkanker

3.767

9

Diabetes mellitus

2.827

10

Prostaatkanker

2.224

Naar boven

Verloren levensjaren

Meeste verloren levensjaren door coronaire hartziekten, longkanker en beroerte

De ziekten en aandoeningen met het grootste aantal verloren levensjaren bij ouderen zijn coronaire hartziekten, longkanker en beroerten (zie tabel 4). Voor elk sterfgeval is het aantal verloren levensjaren gelijk aan de resterende levensverwachting op de leeftijd van overlijden. Een sterfgeval op jongere leeftijd weegt dus zwaarder dan een sterfgeval op hogere leeftijd. Voor meer informatie over de gebruikte gegevensbronnen, zie: detailsAchtergrondgegevens bij de rangordetabellen.

Voor informatie over verloren levensjaren in de totale bevolking, zie: Interne link naar documentAan welke ziekten gaan de meeste levensjaren verloren?

Tabel 4: Rangordening van aandoeningen bij ouderen (65+) op basis van aantal verloren levensjaren (absolute aantallen) in Nederland in 2007 (Bron: CBS Doodsoorzakenstatistiek; gegevens bewerkt door RIVM).

Ziekten en aandoeningen

Verloren levensjaren

1

Coronaire hartziekten

78.892

2

Longkanker

69.333

3

Beroerte

62.052

4

COPD

45.421

5

Dementie

42.620

6

Hartfalen

39.090

7

Infecties van de onderste luchtwegen

35.045

8

Dikkedarmkanker

34.775

9

Diabetes mellitus

22.467

10

Borstkanker

18.972

Naar boven

Ziektejaarequivalenten

Grootste verlies aan kwaliteit van leven door coronaire hartziekten

Coronaire hartziekten gaan gepaard met het grootste verlies in kwaliteit van leven. Ook beroerten, artrose en diabetes hebben bij ouderen relatief grote gevolgen voor hun kwaliteit van leven (zie tabel 5). Dit wordt gemeten met behulp van zogenaamde 'ziektejaarequivalenten'. Deze gezondheidsmaat komt overeen met het aantal jaren dat in ziekte wordt doorgebracht, vermenigvuldigd met een wegingsfactor die de ernst van de ziekte of aandoening uitdrukt (zie: Interne link naar documentWat zijn wegingsfactoren en hoe zijn ze bepaald?).

Voor informatie over ziektejaarequivalenten in de totale bevolking, zie: Interne link naar documentWelke ziekten tasten de kwaliteit van leven het meest aan?

Tabel 5: Rangordening van aandoeningen bij ouderen (65+) op basis van ziektejaarequivalenten in de Nederlandse bevolking in 2007.

Ziekten en aandoeningen

Ziektejaarequivalenten

1

Coronaire hartziekten

127.000

2

Beroerte

88.000

3

Artrose

79.000

4

Diabetes mellitus

72.000

5

Gezichtsstoornissen

62.000

6

Dementie

54.000

7

COPD

51.000

8

Angststoornissen

44.000

9

Lawaai- en ouderdomsslechthorendheid

40.000

10

Reumatoïde artritis

31.000

Naar boven

DALY's

Coronaire hartziekten en beroerte veroorzaken hoogste ziektelast

Ziekten en aandoeningen met de hoogste ziektelast zijn bij ouderen coronaire hartziekten en beroerten. Ook COPD, dementie en diabetes brengen een relatief hoge ziektelast met zich mee (zie tabel 6). De ziektelast is uitgedrukt in DALY's (Disability-Adjusted Life Years). Het concept DALY kan worden opgevat als een maat voor de totale hoeveelheid gezondheid die verloren gaat in een bevolking door ziekte (de ziektelast). Voor elke aandoening wordt de ziektelast berekend als de som van de ziektejaarequivalenten en het aantal verloren levensjaren. Zie ook: Interne link naar documentWat is de ziektelast en hoe wordt deze berekend?

Voor informatie over de ziektelast in de totale bevolking, zie: Interne link naar documentWelke ziekten veroorzaken de hoogste ziektelast?

Tabel 6: Rangordening van aandoeningen bij ouderen (65+) op basis van DALY's in de Nederlandse bevolking in 2007.

Ziekten en aandoeningen

DALY's

1

Coronaire hartziekten

206.000

2

Beroerte

150.000

3

COPD

97.000

4

Dementie

97.000

5

Diabetes mellitus

95.000

6

Artrose

80.000

7

Longkanker

75.000

8

Gezichtsstoornissen

62.000

9

Hartfalen

55.000

10

Dikkedarmkanker

45.000

Naar boven

Kosten

Hoogste zorgkosten bij dementie en beroerte

Dementie is de ziekte die bij ouderen de hoogste zorgkosten met zich meebrengt, gevolgd door beroerten en coronaire hartziekten (zie tabel 7). Voor informatie over de gebruikte gegevensbronnen, zie: urlKosten-van-ziekten-website.

Voor informatie over kosten van ziekten in de totale bevolking, zie: Interne link naar documentWelke ziekten zijn het duurst?

Tabel 7: Rangordening van aandoeningen bij ouderen (65+) op basis van kosten in de gezondheidszorg (miljoenen euro's) in Nederland in 2005 (urlKosten van ziekten).

Ziekten en aandoeningen

Kosten

1

Dementie

3.150

2

Beroerte

1.200

3

Coronaire hartziekten

737

4

Verstandelijke handicap a

542

5

Diabetes mellitus

424

6

Astma en COPD

402

7

Artrose

376

8

Heupfractuur

335

9

Hartfalen

323

10

Longontsteking en influenza

303

a Inclusief Downsyndroom.

Naar boven

.

Bronnen en Literatuur

Bronnen

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

DALY
Disability-Adjusted Life-Year
Maat voor ziektelast ('burden of disease') in een populatie (uitgedrukt in tijd); opgebouwd uit het aantal verloren levensjaren (door vroegtijdige sterfte), en het aantal jaren geleefd met gezondheidsproblemen (bijvoorbeeld een ziekte), gewogen voor de ernst hiervan (ziektejaarequivalenten). In deze maat komen drie belangrijke aspecten van de volksgezondheid terug, te weten 'kwantiteit' (levensduur) en 'kwaliteit' van leven, en het aantal personen dat een effect ondervindt.
RIVM
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu
Bilthoven. Email: info@rivm.nl, URL: http://www.rivm.nl

Definities

Prevalentie
Het aantal gevallen of personen met een bepaalde ziekte op een bepaald moment (punt-prevalentie) of in een bepaalde periode, bijvoorbeeld per jaar (periode-prevalentie), absoluut of relatief.
Poos MJJC (RIVM), Zantinge EM (RIVM). Rangordening van ziekten en aandoeningen. In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Thema's\Ouderen\Gezondheid en ziekte\Ziekten en aandoeningen, 22 maart 2010.
Nationaal Kompas Volksgezondheid, versie 4.7, 22 maart 2012
© RIVM, Bilthoven / Disclaimer.