Chronische ziekten en multimorbiditeit

Prevalentie Sociaaleconomische verschillen

Prevalentie

Ongeveer de helft van de ouderen is chronisch ziek

Chronische ziekten komen op alle leeftijden voor, maar vooral onder ouderen zijn relatief veel chronisch zieken. Van alle ouderen heeft ongeveer de helft een chronische ziekte (Hoeymans et al., 2008). Oudere vrouwen hebben gemiddeld vaker een chronische aandoening dan oudere mannen.

Eén op de vijf ouderen heeft meer dan één chronische ziekte

Tot de leeftijd van ongeveer 55 jaar heeft minder dan 5% van de mensen meerdere chronische ziekten tegelijkertijd (multimorbiditeit), maar onder 65-plussers komt multimorbiditeit veelvuldig voor. Van de 65-74-jarigen heeft één op de vijf meer dan één chronische ziekte, onder de 75-plussers is dat één op de drie. Er zijn meer vrouwen met multimorbiditeit dan mannen. Daarnaast is een lage sociaaleconomische status geassocieerd met een hogere prevalentie van multimorbiditeit (Uijen & Van de Lisdonk, 2008). Chronische ziekten die het vaakst voorkomen onder ouderen, komen ook het vaakst terug in combinatie met andere chronische ziekten (Marengoni et al., 2008; Van den Akker et al., 1998; Gezondheidsraad, 2008b).

Schattingen hangen af van selectie chronische ziekten

Het geschatte aantal chronisch zieken en het geschatte aantal mensen met multimorbiditeit hangt vanzelfsprekend af van de selectie van chronische ziekten die in de schatting worden meegenomen. Op basis van onderzoek waarin ook hypertensie en hypercholesterolemie als chronische ziekte zijn meegenomen, is het percentage ouderen met twee of meer aandoeningen geschat op ongeveer 60% (Schram et al., 2008). Hypertensie en hypercholesterolemie komen veel voor, vooral onder ouderen.

Voor meer informatie over dit onderwerp, zie:

Icoon interne verwijzing naar onderwerp Gezondheid en ziekten: Chronische ziekten en multimorbiditeit

Sociaaleconomische verschillen

Chronische aandoeningen komen vaker voor bij laagopgeleiden dan bij hoogopgeleiden. Deze opleidingsverschillen zien we bij de meeste leeftijdsgroepen terug. Bij mensen boven de 65 jaar zijn de verschillen tussen hoogopgeleiden en laagopgeleiden echter niet significant (zie figuur 1). De opleidingsverschillen in multimorbiditeit zijn zichtbaar bij alle leeftijden (zie figuur 2).

Het opleidingsniveau is hier als indicator gebruikt voor de sociaaleconomische status van mensen (zie ook: Interne link naar document Opleidingsniveau als indicator voor sociaaleconomische status en Beschrijving opleidingscategorieën). Vanwege het gebruik van verschillende bronnen kunnen de prevalenties en de definities van chronische aandoeningen en multimorbiditeit in figuur 1 en 2 afwijken van de prevalenties en definities in tabel 1.

Figuur 1: Prevalentie van één of meer chronische aandoeningen, naar leeftijd en hoogst voltooid opleidingsniveau; gestandaardiseerd naar de bevolking van 2007 (Bron: POLS, gezondheid en welzijn, 2007) ^a.

Prevalentie chronische aandoeningen naar leeftijd en opleidingsniveau

^aOR (laagste opleidingsgroep ten opzichte van de hoogste, gecorrigeerd voor geslacht): 25-34 jaar: 2,29 (95%-bi: 1,25-4,18); 35-49 jaar: 1,90 (95%-bi: 1,26-2,86); 50-64 jaar: 2,06 (95%-bi: 1,50-2,84); 65+: 1,22 (95%-bi: 0,79-1,89).

Figuur 2: Prevalentie van twee of meer chronische aandoeningen, naar leeftijd en hoogst voltooid opleidingsniveau; gestandaardiseerd naar de bevolking van 2007 (Bron: POLS, gezondheid en welzijn, 2007) ^a.

Prevalentie comorbiditeit naar leeftijd en opleidingsniveau

^aOR (laagste opleidingsgroep ten opzichte van de hoogste, gecorrigeerd voor geslacht): 25-34 jaar: 5,64 (95%-bi: 1,99-15,93); 35-49 jaar: 2,00 (95%-bi: 1,17-3,44); 50-64 jaar: 2,54 (95%-bi: 1,74-3,70); 65+: 1,61 (95%-bi: 1,07-2,44).

Naar boven

Bronnen en Literatuur

Bronnen

POLS, gezondheid en welzijn. Permanent Onderzoek Leefsituatie, gezondheid en welzijn (CBS)

Literatuur

Akker M van den, Buntinx F, Metsemakers JFM, Roos S, Knottnerus JA.Multimorbidity in general practice: Prevalence, incidence, and determinants of co-occuring chronic and recurrent diseases. J Clin Epidemiol, 1998; 51: 367-375.
Gezondheidsraad.Ouderdom komt met gebreken. Den Haag: Gezondheidsraad, 2008b; publicatienr. 2008/01.
Hoeymans N, Schellevis FC, Wolters I. Chronische ziekten en multimorbiditeit: Hoeveel mensen hebben één of meer chronische ziekten?. Bilthoven: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)2008; 2008
Marengoni A, Winblad B, Karp A, Fratiglioni L.Prevalence of chronic diseases and multimorbidity among the elderly population in Sweden. Am J Public Health 2008; 98(7): 1198-200
Schram MT, Frijters D, Lisdonk EH van de, Ploemacher J, Craen AJM de, Waal MWM de, et al.Setting and registry characteristics affect the prevalence and nature of multimorbidity in the elderly. J Clin Epidemiol, 2008; 61: 1104-1112.
Uijen AA, Van de Lisdonk EH. Multimorbidity in primary care: prevalence and trend over the last 20 years. Eur J Gen Pract2008; 14 (Suppl 1): 28-32

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

Chronische aandoeningen: Astma, diabetes, reuma, migraine, hoge bloeddruk, kanker, beroerte, rugaandoeningen, hartaandoeningen, darmstoornissen, artrose.
OR: Odds ratio; De verhouding (quotiënt) tussen twee odds.

Definities

Multimorbiditeit: Iedere combinatie van twee of meer aandoeningen bij één persoon.
Prevalentie: Het aantal gevallen of personen met een bepaalde ziekte op een bepaald moment (punt-prevalentie) of in een bepaalde periode, bijvoorbeeld per jaar (periode-prevalentie), absoluut of relatief.

Chronische ziekten en multimorbiditeit. In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Thema's\Ouderen\Gezondheid en ziekte\Ziekten en aandoeningen\Chronische ziekten en multimorbiditeit , 31 maart 2011.