U bevindt zich op:Nationaal Kompas Volksgezondheid›Preventie›Wat is preventie?
Het doel van preventie is te zorgen dat mensen gezond blijven door hun gezondheid te bevorderen en te beschermen. Ook heeft preventie tot doel ziekten en complicaties van ziekten te voorkomen of in een zo vroeg mogelijk stadium op te sporen. Er zijn grofweg vier indelingen van preventie in gebruik, namelijk naar: (1) doelgroep, (2) fase van de ziekte, (3) type maatregel en (4) methode van uitvoering. Deze zijn hieronder achtereenvolgens beschreven. Preventieve interventies worden op verschillende locaties uitgevoerd, vooral in de zorg, op school, in de wijk en op de werkplek. Bij een settinggerichte benadering richt preventie zich zowel op het gedrag van de personen als op de fysieke en sociale omgeving.
Zie ook: Loketgezondleven.nl
Preventie is vaak gericht op een specifieke doelgroep van mensen die extra bescherming nodig hebben, of meer risico lopen ziek te worden door bijvoorbeeld hun leefstijl. De doelgroepen worden onderscheiden naar het ziektestadium: van de gezonde bevolking tot mensen met een ziekte (figuur 1). Universele preventie bevordert en beschermt actief de gezondheid van de gezonde bevolking. Selectieve preventie probeert te voorkomen dat personen met één of meerdere risicofactoren (determinanten) voor een bepaalde aandoening daadwerkelijk ziek worden. Geïndiceerde preventie probeert te voorkomen dat beginnende klachten verergeren tot een aandoening. Het doel van zorggerelateerde preventie is te voorkomen dat een bestaande aandoening leidt tot complicaties, beperkingen, een lagere kwaliteit van leven of sterfte. Daarnaast kan preventie zich ook richten op het verkleinen van sociaaleconomische gezondheidsverschillen die ontstaan ten gevolge van een chronische ziekte.
Preventie naar fase waarin de ziekte zich bevindt is ingedeeld in primaire, secundaire en tertiaire preventie. Deze indeling is afkomstig uit de gezondheidszorg. Onder primaire preventie vallen activiteiten die voorkomen dat gezonde mensen een bepaald(e) gezondheidsprobleem, ziekte of ongeval krijgen. Bij secundaire preventie worden ziekten of afwijkingen in een vroeg stadium opgespoord bij personen die ziek zijn, een verhoogd risico lopen of een bepaalde genetische aanleg hebben. De ziekte kan daardoor eerder worden behandeld, zodat deze eerder geneest of niet erger wordt. Bij tertiaire preventie bestaat de doelgroep uit patiënten en worden complicaties en ziekteverergering voorkomen. Ook het bevorderen van de zelfredzaamheid van patiënten valt hieronder.
Figuur 1. Doelenboom van preventie (Bron: Van den Berg & Schoemaker, 2010).
Preventieve maatregelen worden van oudsher ingedeeld naar het type maatregel: ziektepreventie, gezondheidsbevordering en gezondheidsbescherming. Ziektepreventie omvat maatregelen die gericht zijn op het voorkomen van specifieke ziekten of op de vroege signalering daarvan. Belangrijke maatregelen zijn screening, vaccinaties en preventieve medicatie. Gezondheidsbevordering richt zich op het bevorderen en in stand houden van een gezonde leefstijl en van een gezonde sociale en fysieke omgeving. Gezondheidsbescherming heeft als doel de bevolking te beschermen tegen gezondheidsbedreigende factoren. Bekende maatregelen betreffen de kwaliteitsbewaking van drink- en zwemwater, afvalverwijdering en verkeersveiligheid.
Voor het samenstellen van een interventieprogramma in de praktijk hanteert de Handreiking Gezonde Gemeente een indeling op basis van de methode van uitvoering. Het gaat om de volgende vijf pijlers:
In Nederland zijn inmiddels duizenden preventieve interventies beschikbaar, en er komen er steeds meer bij. In de Interventiedatabase van het Loketgezondleven.nl staat een groot deel van het aanbod van leefstijlinterventies die in Nederland worden uitgevoerd. Het Centrum Gezond Leven heeft hierbij een coördinerende en faciliterende rol. Andere, niet-leefstijlgerichte, preventieve interventies zijn te vinden bij specifieke onderwerpen van het Nationaal Kompas Volksgezondheid.
