Depressie: Wat zijn de effecten?

Effecten vooral bekend bij mensen met klachten

Er wordt nog niet zo lang gerandomiseerd effectonderzoek gedaan naar de preventie van psychische stoornissen. Over de hele wereld is tot nu toe slechts een handvol gerandomiseerde studies uitgevoerd waarin het effect op incidentie van een psychische stoornis is onderzocht. De effectiviteit van depressiepreventie is voornamelijk onderzocht bij mensen met beginnende klachten. Vaak is vermindering van klachten de uitkomstmaat, soms wordt gekeken naar het effect op de incidentie van depressie. Dergelijke gezondheidsmaten zijn veel minder gebruikelijk bij effectonderzoek naar interventies bij risicogroepen die geen klachten hebben (selectieve preventie). Bij deze doelgroep evalueert men meestal intermediare doelen, zoals het vergroten van kennis of het veranderen van attitude. Preventieve interventies voor bevolkingsgroepen in het algemeen (universele preventie) zijn nauwelijks onderzocht op effectiviteit, omdat het lastig is om een geschikte vergelijkingsgroep vast te stellen (Meijer et al., 2006).

Publiekscampagnes hebben vooral effect op kennis en bewustwording

Voorlichtings- en bewustwordingscampagnes rondom depressie kunnen positieve effecten hebben op kennis, bewustzijn en attitudes. Effecten op kennis worden het meeste gevonden, effecten op attitude relatief minder. Er zijn nauwelijks effecten op gedrag aangetoond. Als er effecten op gedrag te zien zijn, dan ligt dit meestal op het gebied van kennisvergaring, zoals het bezoeken van een informatieve website. De meeste positieve effecten worden behaald als een campagne is ingebed in een integrale aanpak waarin verschillende interventies en strategieën gericht op verschillende doelgroepen gecombineerd worden (Van den Berg & Schoemaker, 2010).

Schoolprogramma heeft effect op zelfwaardering

In Nederland worden schoolprogramma's aangeboden, gericht op het ontwikkelen van sociaalemotionele vaardigheden zoals luisteren, communiceren, zelfvertrouwen, gevoelens uiten, assertiviteit en weerbaarheid. Een voorbeeld hiervan is het 'Vriendenprogramma', dit is een programma voor behandeling van kinderen en jongeren met angststoornissen. In klassenverband kan het programma ingezet worden ter preventie van angststoornissen en depressieklachten. Er zijn aanwijzingen dat het programma effecten heeft op intermediaire uitkomstmaten zoals zelfwaardering. Er is geen effect op gevonden op depressieklachten, wel op de incidentie van angststoornissen (Hamberg-van Reenen et al., 2010; Van den Berg & Schoemaker, 2010).

Sommige groepscursussen verminderen bestaande klachten bij depressie

Een aanzienlijk aantal groepscursussen voor mensen met depressieklachten vermindert de bestaande klachten bij de deelnemers. Dit zijn zowel cursussen gericht op jongeren ('Head up'), volwassenen ('In de put, uit de put') en ouderen ('In de put, uit de put', 'Kleur je leven'). Voor twee groepscursussen over bewegen, specifiek gericht op vrouwen met lichte depessieklachten uit socio-economische achterstandsgroepen, is in effectstudies ook aangetoond dat ze klachten doen verminderen. Ook voor een aantal zelfhulpinterventies is aangetoond dat de depressieklachten kunnen verminderen. Dit zijn de zelfhulpversie van 'In de put, uit de put' en de online zelfhulpcursussen 'Grip op je dip', 'Alles onder controle' en 'Kleur je leven' (Hamberg-van Reenen et al., 2010; Schrijvers & Schoemaker, 2008; Van Straten et al., 2008; Van den Berg & Schoemaker, 2010). De internetcursus 'Kleur je leven' en de groepscursus 'In de put, uit de put' (zowel voor volwassenen als ouderen) zijn in 2009 door de Erkenningscommissie beoordeeld als 'bewezen effectief'.

Preventie van depressie lijkt kosteneffectief

Er zijn nog vrijwel geen kosteneffectiviteitsanalyses naar interventies ter preventie van depressie uitgevoerd. De kosteneffectiviteit is van slechts één interventie bekend: de zelfhulpvariant van ‘In de put, uit de put’ voor volwassenen. Deze cursus blijkt bij huisartspatiënten met beginnende depressiviteitsklachten kosteneffectief te zijn binnen een tijdsinterval van één jaar. Het is aannemelijk dat ook andere preventieve interventies kosteneffectief zullen zijn. De interventies zijn over het algemeen niet duur, terwijl de stoornissen die ze helpen te voorkomen met omvangrijke kosten gepaard gaan. Met name zelfhulpcursussen zijn relatief goedkoop als ze eenmaal ontwikkeld zijn. Interventies voor groepen met beginnende depressiviteitsklachten die daarbij ook een aantal andere risicofactoren hebben, zijn extra interessant vanuit economisch perspectief. Deze doelgroep is klein in aantal en toch verantwoordelijk voor een aanzienlijk deel van de toekomstige nieuwe gevallen van depressie. Onderzoek naar de optimale samenstelling van deze hoogrisicogroepen is inmiddels opgestart (Smit, 2006; Meijer et al., 2006).

Leefstijlinterventies in I-database gerangschikt naar beoordelingsniveau

In de I-database (Interventiedatabase) staat het aanbod van leefstijlinterventies die in Nederland worden uitgevoerd, onder andere gericht op depressie. Een onafhankelijke Erkenningscommissie beoordeelt de kwaliteit en effectiviteit van de interventies. De interventies in de I-database zijn gerangschikt naar beoordelingsniveau. Interventies met het hoogste beoordelingsniveau staan bovenaan, interventies zonder erkenning staan onderaan.

De beoordelingsniveaus zijn:

bewezen effectief
waarschijnlijk effectief
theoretisch goed onderbouwd.

Meer informatie over:

Beoordelingscriteria Erkenningscommissie.

Handreiking Gezonde Gemeente biedt interventieoverzichten van beoordeelde interventies

De Handreiking Gezonde Gemeente biedt interventieoverzichten van aanbevolen interventies voor de thema’s roken, overgewicht, depressie, alcohol en seksuele gezondheid. Dit zijn interventies die ten minste theoretisch goed onderbouwd zijn. Daarnaast worden interventies weergegeven die 'goed beschreven' zijn. Het gaat om interventies die door praktijkprofessionals beoordeeld zijn en voldoen aan drie basale kwaliteitseisen: 1) goed beschreven; 2) bevat een handleiding en 3) bevat een procesevaluatie.

Direct naar:

Overzicht beoordeelde interventies gericht op depressiepreventie.

Bronnen en Literatuur

Literatuur

Berg M van den, Schoemaker CG (red.). Effecten van preventie. Deelrapport van de Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2010 Van gezond naar beter. RIVM-rapport nr. 270061007. Bilthoven: RIVM,2010.
Hamberg-van Reenen HH, Bovendeur I, Meijer SA, Savelkoul M, Van den Berg M, Kuunders MNM.(Kosten)effectiviteit van lokaal gezondheidsbeleid. Overzicht van (kosten)effectiviteit van preventieve interventies uit de leeflijnen Tabakspreventie, Integraal alcoholbeleid, Overgewicht en Depressiepreventie. Bilthoven: RIVM, 2010.
Meijer SA, Smit F, Schoemaker C, Cuijpers P. Gezond verstand: evidence-based preventie van psychische stoornissen. RIVM-Rapport nr. 270672001; VTV Themarapport. Bilthoven/Utrecht: RIVM/Trimbos-instituut,2006.
Schrijvers CTM, Schoemaker CG (red.). Spelen met gezondheid. Leefstijl en psychische gezondheid van de Nederlandse jeugd. RIVM-rapport nr. 270232001. Bilthoven: RIVM,2008; 85-107.
Smit F.Prevention of depression (Dissertation). Amsterdam: Vrije Universiteit Amsterdam, 2006.
Straten A van, Cuijpers P, Smits N.Effectiveness of a web-based self-help intervention for symptoms of depression, anxiety, and stress: randomized controlled trial. J Med Internet Res, 2008; 10: e7.

Begrippen en afkortingen

Definities

Incidentie: Het aantal nieuwe gevallen van of nieuwe personen met een bepaalde ziekte in een bepaalde periode, absoluut of relatief.

Meijer S (RIVM). Depressie: Wat zijn de effecten? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Preventie\Van ziekten en aandoeningen\Psychische stoornissen\Depressie, 22 maart 2010.