Depressie: Zijn er verschillen tussen Nederland en andere landen?

Europese Unie hecht veel belang aan psychisch gezonde bevolking

De Europese Unie (EU) en de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) besteden steeds meer aandacht aan psychische gezondheid. De EU heeft bevoegdheden vanuit de portefeuilles sociale zaken en volksgezondheid. Via sociale zaken richt ze zich op sociale bescherming en maatschappelijke integratie van mensen met psychische problemen. Mensen met psychische problemen hebben namelijk een relatief groot risico op sociale uitsluiting en armoede. Vanuit de portefeuille volksgezondheid werkt de Europese Commissie toe naar consensus over indicatoren voor psychische gezondheid, naar kosteneffectieve preventiestrategieën gericht op depressie en suïcide, en naar het in kaart brengen van de economische ‘prijs’ van psychische ongezondheid. De EU vindt een psychisch gezonde bevolking belangrijk voor een sociaal-economisch gezond Europa. De WHO heeft veel inhoudelijke kennis bijeengebracht over de omvang van psychische stoornissen en over effectieve preventiemogelijkheden. De aandacht verschuift langzamerhand van een focus op psychische stoornissen naar het bevorderen van psychische gezondheid. Het belang van het bevorderen van psychische gezondheid en preventie van psychische stoornissen binnen Europa is formeel vastgelegd in de ‘Helsinki Declaration’. Deze verklaring wordt onderschreven door alle 52 landen uit de Europese regio van de WHO, de Europese Unie en de Raad van Europa (Meijer et al., 2007).

Positieve benadering van psychische gezondheid geen onderdeel Nederlands beleid

In Nederland maakt het bevorderen van psychische gezondheid geen deel uit van het beleid op preventie van depressie. Dit in tegenstelling tot wat de EU en WHO adviseren. Het beleid in Nederland richt zich vooral op het voorkómen van depressie en niet zozeer op een positieve benadering van psychische gezondheid. In andere landen, zoals Schotland, Finland en Australië, is dat wel het geval. In deze landen richt het beleid zich niet alleen op preventie van depressie, maar ook op activiteiten die het psychische welbevinden van de bevolking versterken. Voorbeelden zijn interventies die de sociaal-emotionele ontwikkeling, het probleemoplossend vermogen of de zelfwaardering van individuen versterken. Dit zijn in feite universele vormen van preventie. Ook behoren hiertoe overheidsmaatregelen waardoor de leefomgeving structureel kan bijdragen aan het psychisch welbevinden van de bevolking (Meijer et al., 2007).

Nederland loopt achter in het voeren van integraal gezondheidsbeleid

Nederland voert nog geen integraal landelijk beleid op preventie van depressie. Dat betekent dat Nederland in haar beleid geen rekening houdt met de invloed van omgevingsfactoren op depressie, zoals sociale ongelijkheid, sociale voorzieningen, veiligheid, werkgelegenheid en huisvesting op depressiviteitsklachten. Landen als Schotland, Finland en Australië doen dit wel. Ze willen daarmee meer samenhang brengen in alle activiteiten die kunnen leiden tot het voorkómen van depressie in de bevolking. De EU en de WHO bevelen lidstaten aan om integraal beleid te voeren op preventie van psychische stoornissen en het bevorderen van de psychische gezondheid (Meijer et al., 2007).

Zie ook:

Preventie in veel landen onderdeel van de eerstelijnszorg

De eerstelijn is in principe voor alle landen de meest geschikte zorgsetting om psychische hulp te bieden. Dit geldt voor activiteiten zoals vroegsignalering, kortdurende gedragstherapeutische hulp, counselling, advies en farmaceutische behandeling. In veel Europese landen vinden dergelijke activiteiten inderdaad plaats binnen de eerstelijn of zelfs in settings buiten de gezondheidszorg. Echter, in sommige landen bestaat psychische hulp nog voornamelijk uit gespecialiseerde zorg. Met name in Centraal- en Oost-Europa worden weinig of geen lichtere vormen van psychische hulp aangeboden. Bulgarije en Oekraïne bijvoorbeeld hebben nog geen ggz-voorzieningen in de eerstelijn. Ook andere lage- en middel-inkomenslanden bieden ggz-voorzieningen nog vooral in de tweedelijn (EFPC, 2006).

Preventie via ervaringsdeskundigen in Verenigd Koninkrijk

In Europa bestaan verschillende initiatieven ('good practices') om de psychische gezondheid van de bevolking te bevorderen die - voor zover bekend - nog niet in Nederland worden gebruikt. In het Verenigd Koninkrijk loopt het ‘Wellbeing project’. Dit is een professionele organisatie die via deelprojecten gezondheidsbevorderende activiteiten uitvoert. Het Wellbeing-project stimuleert een goede psychische gezondheid en welzijn. Er worden mensen uit alle leeftijdsgroepen geworven die persoonlijk ervaring hebben gehad met psychische problemen. Deze personen zetten zich als vrijwilliger in voor de deelprojecten. Een van de deelprojecten richt zich op het vergroten van het bewustzijn over depressie onder jonge mannen en stimuleert hen om hulp te zoeken. Een ander initiatief in het Verenigd Koninkrijk is het zogenaamde ‘Time banking’. Dit is een lokaal netwerk waarin leden elkaar kunnen steunen en helpen met psychische problemen. In ruil voor elk uur dat een lid iemand anders heeft geholpen krijgt hij of zij hulp van een ander lid. Ook Duitsland maakt gebruik van zulke ondersteunende netwerken. Bijkomend voordeel is dat dergelijke netwerken het risico op vereenzaming van leden verkleinen (EFPC, 2006). Mogelijk zijn dit soort initiatieven ook interessant voor Nederland.

Bronnen en Literatuur

Literatuur

EFPC, European Forum for Primary Care.Mental health in Europe, role and contribution of primary care. Position paper. EFPC, 2006.
Meijer S, Schuit J, Tamsma N. Depressie. In: Wilk EA van der, Melse JM, Broeder JM den, Achterberg PW (eindred.). Leren van de buren. Beleid publieke gezondheid internationaal bezien: roken, alcohol, overgewicht, depressie, gezondheidsachterstanden, jeugd, screening. RIVM-rapport nr. Bilthoven: Bohn Stafleu Van Loghum,2007.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

EU: Europese unie
ggz: Geestelijke gezondheidszorg
WHO: World Health Organization; Wereldgezondheidsorganisatie. URL: http://www.who.int

Meijer S (RIVM). Depressie: Zijn er verschillen tussen Nederland en andere landen? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Preventie\Van ziekten en aandoeningen\Psychische stoornissen\Depressie, 29 mei 2007.