Influenza: Wat is de effectiviteit en wat weten we over de kosteneffectiviteit?

Discussie over influenzavaccinatie bij ouderen

Door telkens optredende kleine veranderingen van het influenzavirus moet het vaccin jaarlijks aan de nieuwe virusvarianten worden aangepast. Optimale bescherming kan alleen worden verkregen als er een goede match (overeenkomst) is tussen de vaccinvirussen en de circulerende virussen. Er is voldoende wetenschappelijk bewijs dat vaccinatie het risico op influenza sterk beperkt onder gezonde volwassenen. Wel is er veel discussie over de effectiviteit van vaccinatie onder de oudere bevolking waarbij vaak sprake is van onderliggende medische problematiek. Zo hebben Amerikaanse onderzoekers gesteld dat de effectiviteit van het vaccin in sommige studies is overschat omdat de zeer zwakke en zieke ouderen minder gevaccineerd waren en omdat sterfte (als uitkomstmaat) ten onrechte was toegeschreven aan gebrek aan vaccinatie (Simonsen et al., 2007). Nederlandse onderzoekers hebben daartegen ingebracht dat influenzavaccinatie ook op hoge leeftijd bescherming biedt, met name als iemand een aantal jaren achtereen gevaccineerd is (Thijs et al., 2008)

Griepvaccinatie bij risicogroepen is effectief en kostenbesparend

Influenzavaccinatie verlaagt zowel de morbiditeit als de mortaliteit van influenza. De kans om influenza te krijgen vermindert met 70-80% bij volwassenen jonger dan 65 jaar (die tot de risicogroep behoren), bij ouderen vermindert de kans wat minder, namelijk 30-70%, de kans op complicaties vermindert wel met 70-80% (NHG/LVG, 2008) (zie ook: Welke factoren beïnvloeden de effectiviteit?). Bovendien werkt vaccinatie van risicogroepen kostenbesparend (NHG, 2008). Bij personen tot 18 jaar met astma is de kosteneffectiviteit van influenzavaccinatie gemiddeld 2.574 euro per voorkomen huisartsbehandeling (Kroes, 2003b).

Vaccineren van mensen die buiten de risicogroep vallen

Onderzocht is of het vaccineren van personen die niet tot de risicogroep behoren (kosten)effectief is (zie tabel 1) (Gezondheidsraad, 2007). Zo lijkt het zeer waarschijnlijk dat influenzavaccinatie bij gezonde personen in de leeftijd van 50 tot 65 jaar kosteneffectief zou zijn (Kroes, 2003b). Een studie uit Groot-Brittannië bevestigd dit resultaat voor deze doelgroep (Turner et al., 2006a). Andere kosteneffectiviteitsanalyses richten zich op alle gezonde volwassenen jonger dan 65 jaar. Bij deze totale groep is de conclusie dat vaccinatie kosteneffectief en mogelijk kostenbesparend is. Ook vaccinatie van gezondheidspersoneel is kosteneffectief en mogelijk kostenbesparend gebleken (Burls et al., 2006).

Zie ook: Interne link naar document Wat is de kosteneffectiviteit van preventie?

Tabel 1: Overzicht van effectiviteit en kosteneffectiviteit van influenzavaccinatie bij verschillende groepen personen (Gezondheidsraad, 2007).

Groep	Effectiviteit	Kosteneffectiviteit
Gezonde volwassenen jonger dan 65 jaar	Reductie van influenza 50-90%.	Kosteneffectief en mogelijk kostenbesparend (uitgegaan van zowel directe als indirecte kosten).
Zwangere vrouwen	Tot nu toe geen verschil gevonden in de kans op bezoek aan een arts naar aanleiding van influenza-achtige ziekte tussen gevaccineerde en ongevaccineerd gezonde zwangere vrouwen.	Geen onderzoeksgegevens beschikbaar.
Kinderen jonger dan 6 maanden	Niet onderzocht en geen vaccin geregistreerd bij deze doelgroep.	Geen onderzoeksgegevens beschikbaar.
Kinderen van 6 maanden tot 2 jaar	Onduidelijke resultaten, beschikbare onderzoeken zijn zeer beperkt.	Geen Nederlandse kosteneffectiviteitsanalyses beschikbaar. Buitenlandse kosteneffectiviteitsanalyses zijn mogelijk niet van toepassing.
Kinderen van 2 jaar en ouder	Reductie van influenza 58-72%.	Hoogstwaarschijnlijk kostenbespared, maar geen Nederlandse gegevens beschikbaar.
Personen tot 18 jaar met astma	Diverse observationele studies hebben aanwijzingen gevonden voor meer ziektelast in deze groep door griep en een gunstig effect van vaccinatie op uitkomstmaten als luchtweginfecties en huisartsbezoeken.	2.574 euro per vookomen huisartsbehandeling (alleen directe kosten meegenomen). Buitenlandse kosteneffectiviteitsstudies waarin inderecte kosten werden meegenomen vinden wel een kostenbesparend effect van vaccinatie.
Gezondheidszorgpersoneel	Onderzoeken geven beperkt inzicht in effectiviteit. Aangenomen wordt dat de effectiviteit van gezondheidszorgpersoneel niet zal verschillen van die bij (andere) gezonde volwassenen.	Een Cochrane review uit 2006 geeft aan dat vaccinatie kosteneffectief en waarschijnlijk kostenbesparend.

Naar boven

Bronnen en Literatuur

Literatuur

Burls A, Jordan R, Barton P, Olowokure B, Wake B, Albon E, et al.Vaccinating healthcare workers against influenza to protect the vulnerable - Is it good use of healthcare resources? A systematic review of the evidence and an economic evaluation Vaccine, 2006; 24: 4212-21.
Gezondheidsraad. Griepvaccinatie: herziening van de indicatiestelling. Den Haag: Gezondheidsraad,2007; 2007/09.
Kroes ME.Nationaal Programma Grieppreventie: het succes van de griepprik. Diemen: College van Zorgverzekeringen, 2003b.
NHG & LVG, Nederlands Huisartsen Genootschap & Landelijke Vereniging Georganiseerde eerste lijn.Handleiding Influenzavaccinatie (herziening). De organisatie en uitvoering van de influenzavaccinatie in de huisartspraktijk. Utrecht: NHG/LVG-Preventieteam, 2008.
NHG, Nederlands Huisartsen Genootschap.Herziening NHG-Standaard Influenza en influenzavaccinatie. Huisarts & Wetenschap, 2008; 51: 1-12.
Simonsen L, Taylor RJ, Viboud C, Miller MA, Jackson LA.Mortality benefits of influenza vaccination in elderly people: an ongoing controversy. Lancet Infect Dis, 2007; 7: 658-66.
Thijs C, Beyer EP, Govaert ME, Sprenger MJW, Dinant GJ, Knottnerus A.Mortality benefits of influenza vaccination in elderly people. Lancet Infect Dis, 2008; 8: 460-461.
Turner DA, Wailoo AJ, Cooper NJ, et al.The cost-effectiveness of vaccination against influenza of healthy adults 50-64 years of age. Vaccine, 2006a; 24: 1035-1043.

Begrippen en afkortingen

Definities

Morbiditeit: Ziekte in een populatie.
Mortaliteit: Hier gebruikt als overkoepelend begrip voor sterfte, verloren levensjaren en levensverwachting.

Heijnen ML (RIVM), Bovendeur I (RIVM). Influenza: Wat is de effectiviteit en wat weten we over de kosteneffectiviteit? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Preventie\Van ziekten en aandoeningen\Influenza, 12 december 2008.