Ga direct naar: inhoud, subnavigatie, service menu, zoeken

Preventie gericht op klachten en aandoeningen aan het bewegingsapparaat

Aanbod, bereik en effectiviteit

Preventie gericht op osteoporose

Aanbod

Preventie van osteoporose gericht op voorkomen van (her)fracturen

De preventie van osteoporose is vooral gericht op het voorkomen van fracturen (botbreuken) en herfracturen. Osteoporose betekent een aantasting van de botgezondheid wat leidt tot een toegenomen kans op fracturen. Bij mensen wordt gesproken van osteoporose als de botmassa zo laag is dat het risico op fracturen is gestegen en/of dat mensen reeds een osteoporotische fractuur hebben meegemaakt.

Zie ook: Icoon interne verwijzing naar onderwerp Osteoporose

Preventie van osteoporose bestaat uit verschillende elementen

Preventie van osteoporose bestaat uit het opbouwen van sterke botten vóór het dertigste levensjaar, het tegengaan van verlies van botmassa na het dertigste levensjaar en het voorkómen van botbreuken, vooral door valpreventie. Bij de opbouw van sterke botten en ook het behoud ervan, zijn voldoende bewegen, niet roken en het innemen van voldoende calcium en vitamine D van belang (NHG, 2005c; CBO, 2002a).

Bewegen draagt op meerdere manieren bij aan voorkomen van osteoporose

Beweging kan op meerdere manieren bijdragen aan de preventie van osteoporose:

Veel en veelzijdig bewegen maar vooral 'gewichtsdragende' beweging (wandelen, traplopen, springen en hardlopen) is van belang bij de opbouw van botten. Zowel bij het bereiken van de maximale totale botmassa (piekbotmassa) rond het dertigste levensjaar, als bij het in stand houden van de botmassa. Botweefsel past zich voortdurend aan aan de veranderende druk- en trekkrachten die er door beweging op worden uitgeoefend.
Bewegen zorgt voor een betere spierkracht en balans waardoor de kans op vallen vermindert. Indien er toch sprake is van een val kan deze beter worden opgevangen.

Beweegprogramma's voor patiënten met osteoporose in kaart gebracht

In het kader van het 'Decennium van het Bewegingsapparaat 2000-2010' is per provincie een overzicht gemaakt van de Nederlandse beweegprogramma’s gericht op patiënten met osteoporose. Er werden in 2004-2005 44 beweegprogramma’s aangeboden met de laagste dichtheid in Flevoland en Zeeland (1 beweegprogramma) en de hoogste dichtheid in Noord-Holland (9 beweegprogramma's) (Westendorp et al., 2005). Op de website url 'Sportief bewegen voor mensen met een chronische aandoening' is een overzicht te vinden van het aanbod van beweegprogramma’s voor onder andere patiënten met osteoporose.

Roken heeft ongezond effect op de botopbouw

Roken heeft een ongezond effect op de botopbouw en ‘niet’ roken maakt daarom deel uit van de preventie van osteoporose. Zie Icoon interne verwijzing naar onderwerp 'Roken' voor meer informatie over het stoppen met roken.

Gezonde voeding draagt bij aan de opbouw van sterke botten

Gezonde voeding draagt ook bij aan de opbouw van sterke botten. In het bijzonder de hoeveelheden calcium en vitamine D die met voeding (calcium), voldoende zonlicht (vitamine D) of supplementen kunnen worden bereikt.

Zie ook: Icoon interne verwijzing naar onderwerp Voeding

Oestrogeensuppletie kan versneld botverlies tegengaan

Na het dertigste levensjaar neemt de botmassa bij iedereen geleidelijk af. De hormonale veranderingen tijdens de menopauze bij vrouwen gaat vaak gepaard met versneld botverlies. Oestrogeensuppletie kan dit tegengaan. Hierbij is echter een sterk restrictief beleid ontstaan sinds de resultaten van recente studies laten zien dat het toedienen van oestrogenen bij vrouwen na de menopauze tot een verhoogde kans op borstkanker en hart- en vaatziekten kan leiden (NHG, 2005c; CBO, 2002a). Naast vrouwen die in de overgang zijn, zijn mensen die bepaalde medicijnen gebruiken, zoals corticosteroïden (hormonen met een onstekingsremmende en afweeronderdrukkende werking), een risicogroep voor versnelde botafbraak. Er zijn medicijnen (bisfosfonaten) op de markt die de afbraak van botweefsel kunnen afremmen. Deze worden voorgeschreven voor mensen met een lage botmassa en/of doorgemaakte fracturen.

Preventie osteoporotische fracturen door verbeteren botmassa en valpreventie

Bij de preventie van osteoporose gaat het om het voorkomen van osteoporotische fracturen door het verbeteren van de botmassa en door valpreventie. Een verlaagde botmassa verhoogt de kans op fracturen. Heupfracturen en wervelinzakkingen zijn de meest voorkomende fracturen. Onderstaande interventies kunnen bijdragen aan preventie van fracturen (NHG, 2005c; Picavet & Miedema, 2005; CBO, 2002a):

Screening. Dit kan door het meten van de botdichtheid (Gezondheidsraad, 2007b) of door het opsporen van hoge fractuurrisico's op basis van bijvoorbeeld leeftijd, geslacht, geneesmiddelengebruik of gewicht.
Valpreventie. Dit is mogelijk door (het geven van voorlichting over) het vermijden van risicosituaties, fysiotherapie en externe heupbeschermers.
Medicatie:
- Thiazide diuretica zorgen ervoor dat er minder calcium via de urine wordt uitgescheiden en zijn daardoor preventief tegen botbreuken.
- Bisfosfonaten hechten aan het botweefsel en remmen de botafbraak.
- De behandeling met fluoriden staat ter discussie vanwege negatieve ervaringen in het verleden als gevolg van te hoge doseringen. Het wordt daarom alleen door specialisten voorgeschreven.

Mensen actief uitnodigen voor het meten van de botmassa met de DEXA-techniek (Dual Energy X-ray Absorptiometry) en het eventueel voorschrijven van bisfosfonaten is volgens de CBO-consensus vooralsnog alleen geïndiceerd voor personen met een doorgemaakte fractuur boven de 55 jaar (zie ook: Wat zijn de mogelijkheden voor diagnostiek en behandeling?).

Screening op osteoporose niet goedgekeurd

Screening bij mensen zonder doorgemaakte fracturen is volgens de CBO-richtlijn osteoporose nog niet van toepassing omdat de sensitiviteit van de screeningstest te laag is (45%). In 2007 heeft de Gezondheidsraad in het kader van de Wet op het bevolkingsonderzoek (WBO) een vergunningsaanvraag voor selectieve screening op osteoporose in de huisartspraktijk dan ook negatief beoordeeld (Gezondheidsraad, 2007b). Wel is aanvullend onderzoek naar osteoporose aanbevolen bij mensen boven de 55 jaar die met een fractuur bij het ziekenhuis komen. Nadere screening en behandeling is dan aanbevolen volgens de CBO richtlijn, maar wordt nog nauwelijks uitgevoerd.

Zie ook:

Voedingssupplementen, wat zijn de gezondheidseffecten?

Bereik

Bereik van preventiemaatregelen gericht op osteoporose onbekend

Van de meeste maatregelen ter preventie van osteoporose is onbekend in welke mate ze worden ingezet en wat het bereik is. Evenmin is bekend of de huidige jonge generatie een andere piekbotmassa (maximale totale botmassa) bereikt dan de voorafgaande generaties vanwege veranderingen in eet-en beweegpatronen (zie ook: gezondheidsgevolgen van lichamelijke activiteit). Wel is de aandacht binnen de preventie van osteoporose verbreed van alleen 55-plussers naar kinderen en adolescenten waar specifieke beweeginterventies voor worden ontwikkeld (Hind & Burrows, 2007).

Zie ook:

Naar boven

Effectiviteit

Bisfosfonaten lijken effectief

De bisfosfonaten lijken een effectief medicijn voor het in stand houden van de botgezondheid maar kent vanwege strenge innamevoorschriften en bijwerkingen een zeer slechte therapietrouw. Op dit moment wordt gewerkt aan intraveneus in te brengen bisfosfonaten bijvoorbeeld via een jaarlijks infuus (Geusens & Lems, 2007).

Weinig bekend over effecten

Door beperkte aandacht voor het inzetten van preventieve maatregelen gericht op osteoporose is niet veel bekend over de huidige effecten van mogelijk ingezette maatregelen.

Zie ook: Interne link naar document Welke factoren beïnvloeden de kans op osteoporose?