Preventie in het basispakket

Meer mogelijkheden voor verzekerde preventie

In de praktijk doen zorgverleners in veel gevallen minder aan preventie dan de richtlijnen en standaarden voorschrijven en blijken minder preventieve activiteiten plaats te vinden dan de wet en regelgeving mogelijk maakt (zie ook: Wat is de aard en omvang van preventie in de zorg?). Het ministerie van VWS wil via de Zvw individuele preventie meer tot een vanzelfsprekend onderdeel van de dagelijkse zorgverleningpraktijk maken (VWS, 2007d). In de kaderbrief ‘Visie op gezondheid en preventie’ kondigt de minister aan dat er meer preventie in het basispakket zal worden opgenomen (VWS, 2007j). Het gaat dan bijvoorbeeld om beweegprogramma’s en stoppen met roken interventies die, als daar een indicatie voor is, net zoals de cholesterol- en bloeddrukverlagers, vergoed zullen worden. CVZ zal voor de vijf speerpunten uit de preventienota van 2006 (roken, schadelijk alcoholgebruik, overgewicht, diabetes en depressie) aangeven welke preventie onder de verzekerde zorg valt. Voor roken is de conclusie dat alle rokers geïndiceerd zijn voor begeleiding met stoppen met roken en dat verschillende kortdurende en intensievere interventies voldoen aan de criteria (CVZ, 2008b). Voor depressie is de conclusie dat wanneer een verzekerde voldoet aan de diagnostische criteria van een subklinische depressie hij/zij tot de hoog risicogroep voor het ontwikkelen van een depressie behoort en geïndiceerd is voor een preventieve behandeling (bijvoorbeeld cursus op basis van cognitieve gedragstherapie) (CVZ, 2008c). De preventie in deze twee voorbeelden valt dus onder de verzekerde zorg. De veronderstelling is dat wanneer duidelijk is dat deze preventie vergoed wordt vanuit het basispakket, er meer mensen gebruik van zullen maken.

Preventieparadox weerhoudt verzekeraars van investeren in preventie

Een belangrijke belemmering voor zorgverzekeraars om te investeren in preventie en gezondheidsbevordering wordt wel een ‘preventieparadox’ genoemd. Dit houdt in dat een zorgverzekeraar die investeert in preventie niet noodzakelijkerwijs ook de vruchten van die investering plukt, aangezien verzekerden vrij zijn om ieder jaar over te stappen naar een andere verzekeraar. Verzekeraars hebben weliswaar belang bij preventie (voorkomen van schadelast) maar de baten van investeringen in preventie kunnen dus bij de concurrent terechtkomen. Dit wordt door verzekeraars aangevoerd als belangrijke reden om niet in preventie te investeren. Deze preventieparadox wordt gerelativeerd door het ministerie van VWS; slechts weinig mensen veranderen van zorgverzekeraar, 95% van de verzekerden stapt niet over. Bovendien kan preventie klantenbindend werken en dit kan de aantrekkelijkheid van de verzekeraar bevorderen (VWS, 2007k).

Financiële prikkels om preventie voor zorgverzekeraars lonend te maken

Er worden verschillende oplossingen aangedragen om de preventieparadox af te zwakken en zo financiële prikkels te creëren voor zorgverzekeraars om te investeren in preventie (Jong et al., 2005; RVZ, 2006d; CVZ, 2007d). Voor de meeste van deze voorstellen is nader onderzoek nodig naar de mogelijkheden en de uitwerking.

• Een van de oplossingen die door verzekeraars zelf aangedragen is, is de mogelijkheid van meerjarige polissen. Hierdoor wordt voorkomen dat verzekerden waarin preventief geïnvesteerd is, vroegtijdig overstappen naar een concurrent. De verzekeraar zal de baten van de investering in preventie wel zelf kunnen verzilveren.
• Een andere mogelijke oplossing is die van een health transfer systeem. Dit idee werd aangedragen door De Nationale Denktank in 2006. Het health transfer systeem houdt in dat, als een verzekerde overstapt, verzekeraars elkaar compenseren voor gemaakte preventiekosten (De Nationale DenkTank, 2006).
• Ook wordt er gepleit voor de oprichting van een preventiefonds. Hierin zouden verzekeraars een vast percentage moeten storten. Preventieve activiteiten kunnen dan uit dit fonds betaald worden. Zorgverzekeraar CZ stelde in 2005 voor om mensen die zich aantoonbaar ingezet hebben om fitter te worden een bonus te geven en deze bonus te laten betalen door verzekeraars die een percentage van de omzet in het nationale ‘fitburgerfonds’ storten. CZ past dit al toe bij de eigen medewerkers. Zij kunnen hun conditie laten meten middels een fitheidstest en als die na een jaar verbeterd is kan men een fitbonus incasseren.
• Een andere maatregel om de preventieparadox af te zwakken, ligt in de mogelijkheid die verzekeraars hebben om bepaalde zorg of diensten aan te wijzen die buiten het verplichte eigen risico vallen. Zorgverzekeraars kunnen zo verzekerden belonen door de kosten van een preventieprogramma niet onder het eigen risico te laten vallen. Deze maatregel zal in 2009 ingaan (VWS, 2007j).
• Ten slotte zou aanpassing van het risicovereveningssysteem zorgverzekeraars meer stimuleren om in preventie te investeren. Risicoverevening betekent dat de extra kosten van verzekerden met een hoog gezondheidsrisico gecompenseerd worden. Zo wordt risicoselectie tegengegaan en eerlijke concurrentie bevorderd. Sinds 2008 krijgen verzekeraars voor verzekerden met een lage sociaaleconomische status een grotere bijdrage uit het vereveningsfonds. Hiermee zouden ze voor deze vaak ongezondere populatie meer aan preventie kunnen doen (VWS, 2007k).