Integraal gezondheidsbeleid: Wie doet wat?

Geen landelijk voorschrift voor integraal gezondheidsbeleid

Op landelijk niveau bestaat geen expliciet voorschrift voor integraal gezondheidsbeleid. Dat het kabinet hieraan hecht, blijkt wel uit de visie 'Gezond zijn, gezond blijven' (VWS, 2007d). Een van de aanbevelingen uit de visie is om integraal gezondheidsbeleid uit te voeren, zowel op rijksniveau als op gemeentelijk niveau. Een samenhangende aanpak gericht op roken, alcoholmisbruik, overgewicht en depressie wordt hierbij onderstreept. Zo neemt het kabinet een pakket aan maatregelen waar onder andere prijsmaatregelen en wet- en regelgeving op elkaar ingrijpen en elkaar aanvullen. Daarbij gaat het bij roken bijvoorbeeld om verschillende combinaties van accijnsverhoging, rookverbod en versterking van de handhaving. In de visie wordt ook het belang van de omgeving onderstreept: de omgeving moet zodanig ingericht zijn dat deze uitnodigt tot gezond gedrag. De Raad voor de Volksgezondheid & Zorg (RVZ), de Raad voor het openbaar bestuur (Rob) en de Onderwijsraad adviseren het ministerie van VWS om nog meer in te zetten op intersectoraal gezondheidsbeleid (RVZ, 2009a).

Een regierol voor gemeenten in de intersectorale samenwerking

Gemeenten kunnen de regierol nemen in het leggen van verbindingen tussen gemeentelijke beleidssectoren en in het actief bemiddelen binnen deze sectoren (Meijer, 2009). Op gemeentelijk niveau zijn diverse beleidsmaatregelen beschikbaar om integraal gezondheidsbeleid vorm te geven. Een voorbeeld van een beleidsmaatregel is het gunstig beïnvloeden van lichaamsgewicht via een gezonde leefomgeving: aanwezigheid van speelplaatsen, sportvelden en groenvoorzieningen. De regierol van de gemeente is ook van belang om te voldoen aan de wettelijke taak die gemeenten hebben op het gebied van preventie. Zo hebben zij de taak om bij besluiten die gevolgen kunnen hebben voor de volksgezondheid advies in te winnen bij de GGD. Dit gebeurt echter niet altijd (IGZ, 2010a). Om integraal gezondheidsbeleid te stimuleren, is het van belang dat de GGD en gemeenten hierover afspraken maken. Afspraken over de advisering door de GGD aan gemeenten zijn op te nemen in de lokale nota’s gezondheidsbeleid (IGZ, 2010a). De IGZ heeft in 2009 samen met een aantal gemeenten een referentiekader ontwikkeld om gezondheidsachterstanden terug te dringen. Een van de aandachtspunten is dat in de lokale nota's wordt benoemd wat de beleidssectoren sport, onderwijs, welzijn, ruimtelijke ordening en sociale zaken bijdragen aan het terugdringen van achterstanden (IGZ, 2010a).

Bedrijfsleven als partner voor de overheid

Er ontstaat steeds meer belangstelling voor het bedrijfsleven als partner voor de overheid als het gaat om het bevorderen of beschermen van de gezondheid. Deze samenwerking wordt ook wel publiek-private samenwerking genoemd, en kan als een variant van integraal gezondheidsbeleid worden beschouwd. Het aantal activiteiten gericht op publiek-private samenwerking is momenteel nog niet groot en een structurele basis ontbreekt. Bedrijven worden in de lokale nota’s gezondheidsbeleid dan ook zelden genoemd als relevante samenwerkingspartners. Voorbeelden van publiek-private samenwerking tussen bedrijven en gemeenten zijn te vinden op het gebied van werkgelegenheid, onderwijs, veiligheid en gezonde leefomgeving (Lemmers & Peters, 2002; Storm et al., 2010). Publiek-private samenwerking krijgt ook aandacht in het Convenant Gezond Gewicht. Dit convenant is een uniek samenwerkingsverband van in totaal 27 partijen afkomstig van (nationale en lokale) overheden, het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties, die zich gezamenlijk inzetten de stijgende trend van overgewicht en obesitas om te buigen in een daling. Publiek-private samenwerking is ook een van de vijf uitgangspunten van het deelconvenant Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG). Zie ook: Icoon interne verwijzing naar onderwerp Preventie gericht op lichaamsgewicht.

Landelijke informatie- en kennnisnetwerken geven impuls aan de praktijk

Er zijn diverse landelijke informatie- en kennisnetwerken die werken aan het uitwisselen van informatie, kennis en goede voorbeelden om een impuls te kunnen geven aan integraal gezondheidsbeleid. Dit is van belang voor het vormgeven van integraal gezondheidsbeleid, en de hieruit voortvloeiende integrale aanpak (zoals in de wijk of op school). Een voorbeeld van een landelijk netwerk is het programma Gezonde Slagkracht. Dit is een ZonMw-programma in opdracht van het ministerie van VWS dat loopt van 2009 tot 2013. Het programma geeft meerdere gemeenten de mogelijkheid om een integrale effectieve aanpak te ontwikkelen en uit te voeren (gericht op leefstijl). Voor dit programma verzorgt het Nicis Institute een kennis- en leerprogramma met onder andere kennisateliers voor gemeenteambtenaren. Voorbeelden van andere landelijke netwerken zijn 'kennisalliantie krachtwijken' en 'platform gezonde wijk' (Engbers et al., 2009). Er is ook een 'landelijk netwerk integraal gezondheidsbeleid' met als doel het uitwisselen van kennis en ervaringen tussen professionals, onderzoekers en beleidsmakers die zich bezighouden met integraal gezondheidsbeleid.

Bronnen en Literatuur

Literatuur

Engbers LH, De Vries SL, Stege JP.Netwerk gezonde leefomgeving. Leiden: TNO Kwaliteit van Leven, 2009.
IGZ, Inspectie voor de Gezondheidszorg.Staat van de gezondheidszorg 2010. Meer effect mogelijk van publieke gezondheidszorg. Utrecht: IGZ, 2010a.
Lemmers L, Peters L.Publiek-private samenwerking. In: Jansen J, Schuit AJ, Lucht F van der (red.). Tijd voor gezond gedrag. Bevordering van gezond gedrag bij specifieke groepen. Houten/Bilthoven: Bohn Stafleu Van Loghum/RIVM, 2002: 216-224.
Meijer S. CGL-rapportage: Gezond wonen en werken. Een oriëntatie op gezondheidsbevordering in de settings wijk en werk in Nederland. In press. Bilthoven: RIVM,2009.
RVZ, Raad voor de Volksgezondheid en Zorg.Buiten gebaande paden. Advies over intersectoraal gezondheidsbeleid. Advies uitgebracht door de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg, de Onderwijsraad en de Raad voor het openbaar bestuur. Zoetermeer: RVZ, 2009a.
Storm I, Savelkoul M, Busch MCM, Maas J, Schuit AJ. Intersectoraal samenwerken in de aanpak van gezondheidsachterstanden: Een onderzoek onder zestien gemeenten in Nederland. Bilthoven,2010.
VWS, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.Gezond zijn, gezond blijven. Een visie op gezondheid en preventie. Den Haag: VWS, 2007d.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

GGD: Gemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst
IGZ: Inspectie voor de Gezondheidszorg; URL: http://www.igz.nl
Rob: Rob; Raad voor het openbaar bestuur http://www.rob-rfv.nl/default.aspx?inc=home&skin=Rob
RVZ: Raad voor de volksgezondheid & zorg; Tot januari 1996 Voorlopige Raad voor de Volksgezondheid en Zorggerelateerde Dienstverlening. URL: http://www.rvz.net
VWS: Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport; URL: www.rijksoverheid.nl/ministeries/vws
ZonMw: Nederlandse organisatie voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie; URL: http://www.zonmw.nl

Storm I (RIVM), Verweij A (RIVM). Integraal gezondheidsbeleid: Wie doet wat? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Preventie\Thema's\Integraal gezondheidsbeleid, 7 december 2010.