Integraal gezondheidsbeleid: Wat zijn de effecten?

Op zowel landelijk als lokaal niveau is er steeds meer aandacht voor integraal gezondheidsbeleid. Effecten hiervan zijn onder andere dat dit beleid in steeds meer gemeenten wordt ontwikkeld en hieruit voortvloeiende maatregelen op kleine schaal worden uitgevoerd. Een ander effect is dat er diverse beleidsdocumenten en adviezen zijn verschenen die een impuls geven aan het vormgeven van integraal gezondheidsbeleid. Hieronder zijn deze effecten verder uitgewerkt.

Aandacht voor integraal gezondheidsbeleid in nota’s is gestegen

Het aantal gemeenten dat aandacht besteedt aan integraal gezondheidsbeleid of integrale aanpak in hun nota lokaal gezondheidsbeleid is in de afgelopen jaren gestegen tot 76% (Walg, 2010). De meeste gemeenten richten zich nog vooral op de thema’s alcohol en overgewicht (speerpunten VWS), psychosociale problematiek en de doelgroep mensen met een lage sociaaleconomische status. Volgens de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) komt bij tweederde van de nota’s afstemming met andere beleidsterreinen aan de orde. Bijna een op de vijf gemeenten had de nota lokaal gezondheidsbeleid geïntegreerd met de nota Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). De nota’s gezondheidsbeleid laten ook zien dat 15% van de gemeenten minimaal één van de drie methoden voor integraal gezondheidsbeleid beschrijft en gebruikt (Walg, 2010). Zie voor meer informatie over de methoden: Wat is de uitvoering?

Integraal gezondheidsbeleid is nog volop in ontwikkeling

Op gemeentelijk niveau is integraal gezondheidsbeleid nog volop in ontwikkeling. Hoewel dit beleid steeds meer inhoud en vorm krijgt, zijn gemeenten vaak nog zoekende naar een passende uitvoering. De manier waarop sectoren binnen en buiten de volksgezondheidssector samenwerken verschilt sterk per gemeente. De volksgezondheidssector werkt vooral samen met de sociale sectoren (jeugd, onderwijs en sport) en minder met de fysieke sectoren (ruimte, wonen en milieu). In de aanpak van gezondheidsachterstanden zijn activiteiten vooral gericht op het tegengaan van een ongezonde leefstijl (waaronder overgewicht) en sociale uitsluiting, en het vergroten van de kwaliteit van zorg (Storm et al., 2010). In gemeenten liggen mogelijkheden om de samenwerking te verbreden en te intensiveren.

Diverse beleidsmaatregelen beschikbaar om integraal gezondheidsbeleid te voeren

Er zijn diverse beleidsmaatregelen buiten het volksgezondheidsdomein beschikbaar om integraal gezondheidsbeleid te voeren: aanbod en spreiding van voorzieningen, juridische maatregelen, en enkele economische en communicatieve maatregelen (RVZ, 2009a;Storm et al., 2009). Voorbeelden van effectieve maatregelen om in te zetten zijn beweegvriendelijke schoolpleinen, stimuleren van fietsen naar het werk en opvoedingsondersteuning. Deze maatregelen zijn niet of slechts op kleine schaal ingevoerd. Grootschalige invoering kan potentiële gezondheidswinst opleveren. Om integraal gezondheidsbeleid te versterken wordt aanbevolen deze beleidsmaatregelen in elkaars verlengde te gebruiken. Ondanks dat er steeds meer kennis is over effectiviteit, ontbreekt het nog aan een goed overzicht van effecten van nationale en lokale maatregelen op gezondheid of hiermee samenhangende determinanten (Storm et al., 2009).

Diverse aanbevelingen geven impuls aan integraal gezondheidsbeleid

Naast de kabinetsvisie ‘Gezond zijn, gezond blijven’ uit 2007 (VWS, 2007d) zijn ook verschillende andere beleidsdocumenten en adviezen verschenen die een impuls hebben gegeven aan het verder vormgeven van integraal gezondheidsbeleid. Zo hebben de ministeries VWS en WWI in 2008 het ‘Beleidsplan aanpak gezondheidsverschillen op basis van sociaaleconomische achtergronden’ aangeboden aan de Tweede Kamer (VWS en WWI, 2008). Het kabinet hecht hierbij aan een integrale en decentrale aanpak om gezondheidsachterstanden terug te dringen. De RVZ, Rob en de Onderwijsraad stellen in het rapport ‘Buiten gebaande paden. Advies over intersectoraal gezondheidsbeleid’ ook dat de sleutel voor meer gezondheidswinst ligt bij betere samenwerking tussen de sectoren binnen en buiten het volksgezondheidsdomein (RVZ, 2009a). Ook adviseren zij instrumenten, zoals de gezondheidseffectschatting, verder door te ontwikkelen en te implementeren. Zie voor meer informatie over instrumenten ook: Wat is de uitvoering?

Bronnen en Literatuur

Literatuur

RVZ, Raad voor de Volksgezondheid en Zorg.Buiten gebaande paden. Advies over intersectoraal gezondheidsbeleid. Advies uitgebracht door de Raad voor de Volksgezondheid en Zorg, de Onderwijsraad en de Raad voor het openbaar bestuur. Zoetermeer: RVZ, 2009a.
Storm I, Jansen J, Schuit AJ. Effecten van beleidsmaatregelen buiten het volksgezondheidsdomein op de gezondheid. Een verkennende studie. RIVM-rapport nr. 270304001. Bilthoven: RIVM,2009.
Storm I, Savelkoul M, Busch MCM, Maas J, Schuit AJ. Intersectoraal samenwerken in de aanpak van gezondheidsachterstanden: Een onderzoek onder zestien gemeenten in Nederland. Bilthoven,2010.
VWS en WWI, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en Ministerie van Wonen, Wijken en Integratie.Naar een weerbare samenleving: beleidsplan aanpak gezondheidsverschillen op basis van sociaaleconomische achtergronden. Den Haag: VWS/WWI, 2008.
VWS, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.Gezond zijn, gezond blijven. Een visie op gezondheid en preventie. Den Haag: VWS, 2007d.
Walg C.Inventarisatie gemeentelijke nota's Lokaal gezondheidsbeleid. Utrecht: GGD Nederland, 2010.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

IGZ: Inspectie voor de Gezondheidszorg; URL: http://www.igz.nl
Rob: Rob; Raad voor het openbaar bestuur http://www.rob-rfv.nl/default.aspx?inc=home&skin=Rob
RVZ: Raad voor de volksgezondheid & zorg; Tot januari 1996 Voorlopige Raad voor de Volksgezondheid en Zorggerelateerde Dienstverlening. URL: http://www.rvz.net
VWS: Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport; URL: www.rijksoverheid.nl/ministeries/vws
Wmo: Wet maatschappelijke ondersteuning
WWI: Programmaministerie Wonen, Wijken en Integratie

Storm I (RIVM), Verweij A (RIVM). Integraal gezondheidsbeleid: Wat zijn de effecten? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Preventie\Thema's\Integraal gezondheidsbeleid, 7 december 2010.