Wat is integraal gezondheidsbeleid?

Gezondheid wordt beïnvloed door veel verschillende factoren

Gezondheid wordt beïnvloed door veel verschillende factoren. Niet alleen leefstijl is van invloed op de gezondheidstoestand van individuen. Ook de sociale en fysieke omgeving, de preventie en de zorg, of externe ontwikkelingen spelen een rol (De Hollander et al., 2006). Bij sociale omgeving gaat het bijvoorbeeld om sociale cohesie in de wijk, de arbeidssituatie en de bevolkingssamenstelling in een buurt. Fysieke omgeving omvat aspecten als: kenmerken van de woningen en woonomgeving, zoals groen en openbare ruimte, milieu en verkeersveiligheid. Voorbeelden van externe ontwikkelingen zijn de economische en technologische ontwikkelingen. De economie bepaalt immers welke middelen er worden vrijgemaakt voor de (volks)gezondheid.

Integraal gezondheidsbeleid is sectoroverstijgend

Om determinanten die van invloed zijn op de gezondheid te beïnvloeden is ook de inzet nodig van sectoren buiten het volksgezondheidsdomein. Het gaat bijvoorbeeld om: ruimtelijke ordening, onderwijs, veiligheid, sociale zaken en milieu. Integraal gezondheidsbeleid is erop gericht gezondheid of determinanten hiervan in samenhang aan te pakken. Dat betekent dat meerdere sectoren binnen en buiten de volksgezondheid samenwerken aan het aspect gezondheid (Storm et al., 2007). Het doel is het bevorderen of beschermen van de gezondheid. Integraal gezondheidsbeleid kan plaatsvinden op meerdere bestuursniveaus (lokaal, nationaal en internationaal). Een voorbeeld op landelijk niveau is het alcoholpreventiebeleid met betrokkenheid van veel verschillende departementen (VWS, 2005v). Het beleid omvat voorlichtingscampagnes, wettelijke verkoopverboden van alcohol, beperking van het aantal verkooppunten, beperking van reclame voor alcohol en maatregelen gericht op uitgaansgelegenheden (sluitingstijden en veiligheid).

De uitwerking van integraal gezondheidsbeleid is vaak een integrale aanpak

De uitwerking van integraal gezondheidsbeleid op lokaal niveau is vaak een integrale aanpak. Veel gemeenten hanteren een integrale aanpak om gezondheid te bevorderen. Dat wil zeggen dat de gezondheid van burgers wordt bevorderd door een mix van maatregelen en interventies die zijn gericht op verschillende doelgroepen in verschillende settings (wijk, werk, school en zorg). Gezondheidsbevordering is hierbij niet alleen gericht op het individu, maar ook op zijn of haar omgeving. Voorbeelden van integrale aanpak in de wijk zijn: integrale depressiepreventie, wijkslag en 'Communities that care'. Zie ook: Icoon interne verwijzing naar onderwerp Preventie in de wijk. Naast het bevorderen van de gezondheid zijn gemeenten volgens de Wet publieke gezondheid (Wpg) ook verplicht gezondheid te bewaken. Het gaat dan om het bewaken van gezondheidseffecten van beleid buiten het volksgezondheidsdomein (facetbeleid). De GGD kan hierbij een rol spelen. Zie ook: Interne link naar document Wie doet wat?

Kenmerken integraal gezondheidsbeleid

Integraal gezondheidsbeleid heeft de volgende kenmerken:

Samenwerking tussen de sector volksgezondheid en een of meerdere andere sectoren;
Gericht op beïnvloeding van een of meerdere determinanten van gezondheid in onderlinge samenhang;
Uiteindelijke doel is het voorkomen van gezondheidsschade en/of het bevorderen van de gezondheid;
Expliciete betrokkenheid van de overheid (landelijk of lokaal);
Naast de overheid zijn mogelijk andere betrokkenen: gezondheidsdeskundigen, belangengroepen (zoals buurtbewoners, patiëntenorganisaties) en andere relevante betrokkenen (zoals bedrijven en instellingen). Zie ook: Wie doet wat?

Nut sectoroverschrijdend beleid al langer onderkend

Samenwerking met andere beleidssectoren om de gezondheid positief te beïnvloeden is niet nieuw. Historische voorbeelden uit het begin van de 20e eeuw zijn de maatregelen op het gebied van drinkwater, riolering en huisvuil. Later volgden onder meer woningbouw en arbeidsomstandigheden. Het verschijnen van het Canadese Lalonde-model begin jaren zeventig met aandacht voor preventie en intersectorale samenwerking rond gezondheid heeft ook een belangrijke rol gespeeld bij ontwikkelingen op dit gebied (De Hollander et al., 2006). In Nederland zijn de laatste decennia beleidsnota’s verschenen waarin het belang van samenwerken tussen de sectoren binnen en buiten het volksgezondheidsdomein wordt benadrukt, zoals de nota 'Gezondheid met Beleid' (VWS, 1991), de kadernota 'Gezond en Wel' (VWS, 1995d), de preventienota 'Kiezen voor Gezond Leven' (VWS, 2006l) en de kabinetsvisie op gezondheid en preventie 'Gezond zijn, Gezond blijven' (VWS, 2007d).

Bronnen en Literatuur

Literatuur

Hollander AEM de, Hoeymans N, Melse JM, Oers JAM van, Polder JJ. Zorg voor gezondheid. Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2006. RIVM-rapport nr. 270061003. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum,2006.
Storm I, Zoest Fvan, Broeder Lden, Storm I. Integraal gezondheidsbeleid: theorie en toepassing. Bilthoven: 2007.
VWS, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.Gezondheid met beleid. Den Haag: VWS, 1991.
VWS, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.Gezond en wel. Den Haag: Ministerie van VWS, 1995d.
VWS, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.Alcoholbeleid. Brief van Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport aan de Tweede Kamer (27565.29). Den Haag: Sdu Uitgevers, 2005v.
VWS, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.Kiezen voor gezond leven. Den Haag: VWS, 2006l.
VWS, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.Gezond zijn, gezond blijven. Een visie op gezondheid en preventie. Den Haag: VWS, 2007d.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

GGD: Gemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst
Wpg: Wet publieke gezondheid

Storm I (RIVM), Verweij A (RIVM). Wat is integraal gezondheidsbeleid? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Preventie\Thema's\Integraal gezondheidsbeleid, 10 december 2010.