Hoe kan integraal gezondheidsbeleid worden uitgevoerd?

Integraal gezondheidsbeleid is maatwerk

In gemeenten hangt de aanpak van integraal gezondheidsbeleid af van de lokale situatie. Er bestaat geen 'optimale werkvorm' voor integraal gezondheidsbeleid. Het gaat om maatwerk. Factoren die een rol spelen zijn onder meer de mate waarin een gemeente nu al integraal werkt, de prioriteiten en thema’s die zijn gekozen, de schaalgrootte van een gemeente, bestaande samenwerkingspartners en politiek draagvlak voor integraal (gezondheids)beleid. Zie ook: Welke factoren beïnvloeden de effectiviteit?

Voor de keuze van een werkwijze zijn de volgende vragen van belang:

Wie neemt het initiatief voor het integraal gezondheidsbeleid: de gezondheidssector of de andere beleidssector?
Tijdstip in het beleidsproces: wordt een beleidsplan nog ontwikkeld of zijn de beleidsvoornemens van de andere sectoren al ontwikkeld?
Staat gezondheidsbevordering centraal of gezondheidsbescherming?
Hoe is het draagvlak voor gezondheidskwesties in de andere beleidssector?
Welke middelen (tijd, menskracht en financiën) zijn beschikbaar?
Is er kennis beschikbaar over effecten en implementatie om uitvoering van integraal gezondheidsbeleid te versterken?

Er zijn verschillende hulpmiddelen en methoden beschikbaar om gemeenten te ondersteunen bij het ontwikkelen en het uitvoeren van integraal gezondheidsbeleid.

Handreiking Gezonde Gemeente als hulpmiddel te gebruiken

Er is een Handreiking Gezonde Gemeente ontwikkeld om gemeenten te ondersteunen bij het ontwikkelen en uitvoeren van gemeentelijk gezondheidsbeleid. De handreiking bestaat uit een algemeen deel en vijf themadelen. Integraal (gezondheids)beleid is een belangrijke rode draad in de handreiking. In de themadelen ligt de nadruk op een samenhangende mix van maatregelen: wettelijke maatregelen, omgevingsmaatregelen (fysieke en sociale omgeving) en leefstijlinterventies. Een geïntegreerd programma is niet alleen effectiever, maar ook efficiënter dan losstaande en mogelijk overlappende interventies (CGL, 2010).

Drie methoden voor het ontwikkelen van integraal gezondheidsbeleid

De aanpak van integraal gezondheidsbeleid kan ook vorm krijgen door gebruik van methoden voor integraal gezondheidsbeleid. Er bestaan diverse methoden om integraal gezondheidsbeleid te ontwikkelen en uit te voeren. Drie bekende methoden zijn de gezondheidseffectschatting (GES), de quick scan facetbeleid (QSF) en de determinantenbeleidsscreening (DBS). Deze methoden bieden ondersteuning om samen met verschillende sectoren te werken aan het verbeteren van de gezondheid van burgers. Elk van de methoden heeft een andere doelstelling.

De gezondheidseffectschatting: bewaken van gezondheidseffecten

Met de gezondheidseffectschatting (GES) worden de gezondheidseffecten van voorgenomen beleid van een andere sector geanalyseerd. Het doel is relevante sectoren te adviseren over het tegengaan van gezondheidsschade en/of het bevorderen van gezondheid (Bekker & Veerma, 2009). Een GES kan ook beoordelen welk deel van een populatie de meeste kans heeft op gezondheidseffecten. Er is ook een specifieke GES voor Stad & Milieu. Deze geeft inzicht in de milieugezondheidskundige effecten van een stedenbouwkundig, herstructurerings- of verkeersplan (zie ook: RIVM milieuportaal). De GES wordt in landen als het Verenigd Koninkrijk en Australië sinds ongeveer twintig jaar en in Scandinavië en Nederland sinds ruim tien jaar toegepast op lokaal en nationaal beleid. In Nederland wordt steeds vaker de Engelse term 'Health Impact Assessment' (HIA) gehanteerd (zie ook: Instrumenten op de website van het CGL).

Quick scan facetbeleid: haalbaarheid van beleid

Met de quick scan facetbeleid (QSF) wordt de inhoudelijke, politiek-bestuurlijke en instrumentele haalbaarheid van integraal gezondheidsbeleid vastgesteld (Van Herten & Gunning-Schepers, 2001). Bij de inhoudelijke haalbaarheid gaat het om de mate waarin het beleid invloed kan hebben op de gezondheidssituatie van burgers. De politiek-bestuurlijke haalbaarheid gaat over de mate waarin het beleid bestuurlijk en maatschappelijk draagvlak heeft. De instrumentele haalbaarheid kijkt naar de mate waarin de gemeente (juridische, economische, communicatieve of organisatorische) maatregelen heeft om het gewenste doel te bereiken. Zie voor meer informatie over dit instrument: het Handboek Quick scan facetbeleid.

Determinantenbeleidsscreening: gezondheidsproblemen staan centraal

De determinantenbeleidsscreening (DBS) beschrijft de beleidssectoren die iets aan een belangrijk volksgezondheidsprobleem zouden kunnen doen. De DBS gaat daarbij uit van de determinanten van het gezondheidsprobleem. Daarna wordt nagegaan welke juridische, economische en communicatieve beleidsmaatregelen beschikbaar zijn om de determinanten in gunstige richting te beïnvloeden en welke sectoren deze beleidsmaatregelen kunnen toepassen. Zie voor meer informatie over dit instrument: het Handboek Determinantenbeleidsscreening.

Bronnen en Literatuur

Literatuur

Bekker M, Veerma L.Gezondheidseffectschatting. Wetenschappelijke onderbouwing en beleidscoordinatie van intersectoraal gezondheidsbeleid. Erasmus MC Rotterdam. Van Gorcum, 2009.
CGL, RIVM, Centrum Gezond Leven.Handreking Gezonde Gemeente. http: //www.loketgezondleven.nl/thema-s/gezonde-gemeente/. Geraadpleegd in 2010. Bilthoven: CGL, 2010.
Herten LM van, Gunning-Schepers LJ.Rationalising chance of succes in intersectoral health policy making. In: Herten LM van. Health Targets navigating in health policy. Thesis. Amsterdam: University of Amsterdam, 2001: 79-96.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

CGL: Centrum Gezond Leven, RIVM, Bilthoven; URL: http://www.loketgezondleven.nl/centrum-gezond-leven

Storm I (RIVM), Verweij A (RIVM). Hoe kan integraal gezondheidsbeleid worden uitgevoerd? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Preventie\Thema's\Integraal gezondheidsbeleid, 7 december 2010.