Integraal gezondheidsbeleid: Wat zijn de internationale ontwikkelingen?

Integraal gezondheidsbeleid staat internationaal op de agenda

Integraal gezondheidsbeleid staat internationaal duidelijk op de agenda. Onder de term ‘Health in all Policies’ is het belang van integraal gezondheidsbeleid in 2006 onderschreven door de Europese Raad. Het is een van de vier basisprincipes van de huidige EU-Gezondheidsstrategie. Er komen steeds meer EU-subsidies en EU-onderzoeksprogramma’s voor integraal gezondheidsbeleid. Internationaal functioneert de WHO als belangrijke aanjager voor integraal gezondheidsbeleid. In 2008 heeft de WHO 'Commission on Social Determinants of Health' de relevantie van integraal gezondheidsbeleid voor de aanpak van sociaaleconomische gezondheidsverschillen nog eens onderstreept (WHO, 2008).

Andere landen laten meer integraal gezondheidsbeleid zien

Internationaal gezien blijft Nederland achter bij internationale aanbevelingen om integraal gezondheidsbeleid toe te passen. Landen als het Verenigd Koninkrijk, Finland, Zweden en Australië zijn daar verder in, vooral op het gebied van psychische gezondheid en sociaaleconomische gezondheidsverschillen (Van der Wilk et al., 2007). In Australië bijvoorbeeld wordt vanuit een brede visie intersectoraal samengewerkt in partnerships (huisvesting, werkgelegenheid, onderwijs, welzijn, justitie) om een omgeving te bevorderen die een positieve invloed heeft op de psychische gezondheid (depressie). Zweden en het Verenigd Koninkrijk kennen een nationale strategie gericht op de jeugd en het tegengaan van gezondheidsverschillen.

Voorbeeldlanden hanteren ‘whole of government’-aanpak

Hoewel er verschillende onderzoeken lopen om de ontwikkeling van een nationale strategie te ondersteunen, ontbreekt deze tot op heden nog in Nederland. In landen als het Verenigd Koninkrijk, Zweden en Finland is er sprake van een nationale strategie, waarin interdepartementaal samenwerken op het hoogste overheidsniveau is vastgelegd. Dit wordt ook wel de 'whole of government'- aanpak genoemd. Sleutelelementen die deze landen inzetten zijn onder andere: aanwezigheid van een brede visie op gezondheid, uitoefenen van invloed om andere sectoren aan te moedigen om publieke gezondheidsdoelen te bevorderen, ondersteuning door een zichtbare en aanspreekbare entiteit, inzetten van gezondheidseffectscreening bij integraal gezondheidsbeleid en evaluatie van resultaten van integraal gezondheidsbeleid (Maas & Storm, 2011; St-Pierre et al., 2009; Ståhl et al., 2006).

Agendasetting en concrete doelen belangrijk

Uit de ervaringen van voorbeeldlanden als Engeland, Finland en Zweden blijkt dat het tijd kost om integraal gezondheidsbeleid van de grond te krijgen. Het is dan ook belangrijk dat integraal gezondheidsbeleid door de jaren heen op de agenda blijft staan, onder andere door het blijven benadrukken van integraal gezondheidsbeleid in strategische documenten (of witboeken). Bij de ontwikkeling van integraal gezondheidsbeleid is het essentieel dat dit beleid een concreet doel bevat en dat het breed gedragen wordt door stakeholders binnen en buiten het volksgezondheidsdomein (Maas & Storm, 2011).

Aansluiten bij doelen en belangen van andere sectoren belangrijk voor slagen integraal gezondheidsbeleid

Voor het slagen van integraal gezondheidsbeleid is het van belang om aan te sluiten bij de doelen en belangen van de andere sectoren. In Noorwegen was een succesfactor van de invoering van de ‘National Strategy to Reduce Social Inequalities in health’ dat er nadrukkelijk niet werd geprobeerd om ervoor te zorgen dat alle sectoren het gezondheidsperspectief zouden overnemen. De methode was er vooral op gericht om alle sectoren samen te laten werken aan het gezamenlijke doel van sociale gelijkheid (St-Pierre et al., 2009). In Nederland betekent dat ook meeliften op doelen van andere ministeries waarbij gezondheid zijdelings een rol speelt of aansluiten bij overkoepelende doelen (bijvoorbeeld participatie, duurzaamheid) (Maas & Storm, 2011).

Zichtbaar faciliteren van kennis en deskundigheid is essentieel

Landen als Engeland, Noorwegen en Nieuw-Zeeland hebben een zichtbare en aanspreekbare unit binnen het ministerie van Gezondheid (met capaciteit en middelen) om integraal gezondheidsbeleid te ondersteunen en te faciliteren (ook richting lokaal en regionaal). De benaming en positionering kunnen verschillen, maar zichtbaarheid en aanspreekbaarheid lijken de constante factoren (St-Pierre et al., 2009). Het zichtbaar faciliteren van kennis en deskundigheid zijn dus essentieel voor de ondersteuning van integraal gezondheidsbeleid. Het gaat zowel om het verstrekken van kennis en informatie over de effecten op gezondheid van beleid buiten het volksgezondheidsdomein als om het trainen en adviseren van ambtenaren om uitvoering te geven aan integraal gezondheidsbeleid. Ook wordt de gezondheidseffectschatting (GES) in veel landen op nationaal niveau ingezet als ondersteunend instrument voor integraal gezondheidsbeleid. Ook hierbij is de ontwikkeling van kennis en vaardigheden over het gebruik van GES van belang (Maas & Storm, 2011).

Nog weinig bekend over de effectiviteit van integraal gezondheidsbeleid in voorbeeldlanden

Op dit moment is er nog weinig bekend over de effectiviteit van integraal gezondheidsbeleid. Uit de evaluatie van het Engelse uitvoeringsprogramma 'Tackling Health Inequalities: a programme for action' kan worden afgeleid dat de gezondheidsverschillen hardnekkig zijn, maar dat met integraal gezondheidsbeleid zeker wel een, hetzij klein, verschil gemaakt kan worden (Department of Health, 2007; Maas & Storm, 2011). Uit de evaluatie van het North Karelia Project (in Finland) blijkt dat tien jaar na het starten van dit programma grote verbeteringen te zien waren in de algemene gezondheid van de bevolking (Ståhl et al., 2006; Puska & Ståhl, 2010; Maas & Storm, 2011).

Bronnen en Literatuur

Literatuur

Department of Health.Tackling health inequalities: 2007 Status Report on the Programme for Action. Londen: Department of Health, 2007.
Maas J, Storm I. Integraal gezondheidsbeleid op nationaal niveau. Wat kunnen we leren van de ervaringen uit andere landen? Bilthoven: RIVM,2011.
Puska P, Ståhl T.Health in all policies – The Finnisch Initiative: Background, principles and current issues. Annual Review of Public Health, 2010; 31: 315-328.
Ståhl T, Wismar M, Ollila E, Lahtinen E, Leppo K (red.).Health in All Policies: Prospects and potentials. Helsinki: Ministry of Social Affairs and Health, 2006.
St-Pierre L, Hamel G, Lapointe G, Mc Queen D, Wismar M.European Observatory on health systems and policies. Governance tools and framework for health in all policies. National Collaborating centre for Healthy Public Policy, 2009.
WHO, World Health Organisation.Commission on Social Determinants of Health. Closing the Gap in a generation. health equity through action on the social determinants of health. Geneva, 2008.
Wilk EA van der, Melse JM, Broeder JM den, Achterberg PW (red.). Leren van de buren. Beleid publieke gezondheid internationaal bezien: roken, alcohol, overgewicht, depressie, gezondheidsachterstanden, jeugd, screening. RIVM-rapport nr. 270051010. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum,2007.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

EU: Europese unie
WHO: World Health Organization; Wereldgezondheidsorganisatie. URL: http://www.who.int

Storm I (RIVM), Verweij A (RIVM). Integraal gezondheidsbeleid: Wat zijn de internationale ontwikkelingen? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Preventie\Thema's\Integraal gezondheidsbeleid, 13 juli 2011.