Wat wordt er met preventie in de huisartsenpraktijk beoogd?

Preventie in de huisartsenpraktijk gericht op opsporing én behandeling

Preventie in de huisartsenpraktijk is gericht op opsporing én behandeling (advisering en medicatie) van:

individuele patiënten met risicofactoren (geïndiceerde preventie) of gezondheidsproblemen (zorggerichte preventie);
(hoog)risicogroepen patiënten, via de preventieprogramma's (selectieve preventie).

Het doel van preventie in de huisartsenpraktijk is het ontstaan van ziekten of verdere gezondheidsschade te voorkómen en de ziektelast te verminderen. Zie ook: Wat is preventie?

Preventie maakt deel uit van takenpakket huisarts

Het takenpakket van huisartsen is een mix van cure, care en preventie. In het Basistakenpakket van de huisarts uit 1986 is vastgelegd dat de huisarts een preventieve functie heeft en concrete preventieve taken op een aantal gebieden vervult (zie: Preventieve taken in het takenpakket van huisartsen). De huisarts dient bij zijn hulpverlening aan de patiënt te overwegen welke individuele preventieve maatregelen zinvol zijn en die uit te voeren. De huisarts bevordert de preventie van ziekten en aandoeningen door:

ernstige ziekten in een vroeg stadium te diagnosticeren, zoals bij screening op baarmoederhalskanker;
alert te zijn op risico's die bepaalde (groepen van) patiënten lopen en hen gerichte adviezen te geven. Zo krijgen mensen met een hoge bloeddruk die roken het advies van de huisarts om hiermee te stoppen;
gewoonten en ontwikkelingen te signaleren die de gezondheid kunnen beïnvloeden (LHV, 1986).

Ook in de Toekomstvisie Huisartsenzorg 2012 (LHV/NHG, 2002) en in de Concretisering Toekomstvisie Huisartsenzorg (NHG/LHV, 2004) is omschreven dat de huisarts een breed pakket van cure, care en preventie biedt.

Betere integratie preventie in kwaliteitsbeleid huisartsen

Een te sterke scheiding van preventie en curatie sluit niet goed aan bij de werkwijze van de huisarts. Beroepsorganisaties van huisartsen streven dan ook naar een betere integratie van preventie in het totale kwaliteitsbeleid van huisartsen. Dit komt onder meer tot uiting in het NHG-standpunt ‘Zorg voor patiënten met een veelvoorkomende chronische aandoening in de eerste lijn’ (NHG, 2005d) en de uitwerkingen daarvan voor astma/COPD, diabetes mellitus type 2 en cardiovasculair risicomanagement. Deze standpunten zijn een concretisering van de Toekomstvisie Huisartsenzorg 2012 en zijn voorzien van concrete aanbevelingen voor diverse facetten van patiëntenzorg, praktijkorganisatie en innovatie in de huisartsenpraktijk.

Huisartsenpraktijk is een belangrijke setting voor preventie

De huisartsenpraktijk is een belangrijke setting voor preventie. Zo ziet de gemiddelde huisarts in vrij korte tijd een groot deel van de bij hem ingeschreven patiënten (in één jaar 75% en in drie jaar 90% van zijn patiëntenpopulatie). Dit betreffen ook patiënten die met publieksgerichte voorlichting moeilijk zijn te bereiken. Bovendien ziet de huisarts patiënten gedurende hun leven vaak meerdere keren. Door die herhaalde contacten krijgen schijnbaar los van elkaar staande klachten een samenhangende betekenis. Deze continuïteit en de kennis van de medische voorgeschiedenis en achtergronden van de patiënten, bieden grote mogelijkheden voor preventieve activiteiten. De huisarts kan bijvoorbeeld (risico)patiënten selecteren en gericht benaderen met preventie. Het publiek blijkt overwegend open te staan voor preventie door de huisarts: 80-90% van de bevolking vindt het acceptabel als de huisarts tijdens een consult preventie en leefstijl aan de orde stelt (Lems, 2006).

Zie: Ethische aspecten van preventie voor een beschrijving van de ethische aspecten van (ongevraagde) preventie door de huisarts.

Bronnen en Literatuur

Literatuur

Lems S.De huisarts-patiëntrelatie anno 2006. Amsterdam/Utrecht: TNS NIPO/NHG, 2006.
LHV, Landelijke Huisartsen Vereniging.Basistakenpakket van de huisarts. Utrecht: LHV, 1986.
LHV/NHG, Landelijke Huisartsen Vereniging/Nederlands Huisartsen Genootschap.Toekomstvisie Huisartsenzorg 2012. Utrecht: LHV/NHG, 2002.
NHG, Nederlands Huisartsen Genootschap.NHG-standpunt zorg voor patiënten met een veel voorkomende chronische aandoening in de eerste lijn. Utrecht: NHG, 2005d.
NHG/LHV, Nederlands Huisartsen Genootschap/Landelijke Huisartsen Vereniging.Concretisering Toekomstvisie Huisartsenzorg 2012. Utrecht: NHG/LHV, 2004.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

COPD: Chronic obstructive pulmonary disease; Chronische obstructieve longziekten.

Definities

Geïndiceerde preventie: Richt zich op mensen met beginnende klachten.
Selectieve preventie: Selectieve preventie richt zich op bevolkingsgroepen met een verhoogd risico.
Zorggerichte preventie: Zorggerichte preventie is gericht op mensen met gezondheidsproblemen en heeft als doel het ondersteunen van de zelfredzaamheid, het verminderen van de ziektelast en het voorkomen van complicaties en/of comorbiditeit.

Drenthen T (NHG), Busch MCM (RIVM). Wat wordt er met preventie in de huisartsenpraktijk beoogd? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Preventie\In verschillende settings\Zorg\Huisartsenpraktijk, 1 april 2009.