Lichaamsgewicht: Welke factoren beïnvloeden de effectiviteit?

Effectiviteit preventieactiviteit overgewicht afhankelijk van omgeving

De effectiviteit van preventieactiviteiten gericht op overgewicht is in de praktijk vooral afhankelijk van verschillende omgevingsfactoren. Een positieve omgeving kan bevorderen dat mensen gezond eten of voldoende bewegen. Voorbeelden daarvan zijn een gezond voedingsaanbod in school- en bedrijfskantines, veilige fietsroutes naar scholen en sportvoorzieningen op kleine afstand van woonwijken. Ook de sociale omgeving is belangrijk. Ouders hebben bijvoorbeeld veel invloed op het voedingsgedrag en beweeggedrag van kinderen (De Bruijn, 2007). Bij het opzetten van activiteiten ter preventie van overgewicht is het belangrijk om de doelgroep te betrekken en maatregelen te treffen die de omgeving bewegingsvriendelijk maken (Egger & Swinburn, 1997; Peters & Luijpers, 2001).

Belemmerende factoren verschillen per doelgroep

Naast omgevingsfactoren zijn er andere factoren die de doeltreffendheid van preventieactiviteiten beïnvloeden. Deze verschillen per doelgroep. Vooral voor mensen uit de lagere SES-klassen geldt dat de doeltreffendheid van preventieactiviteiten gericht op overgewicht mogelijk beperkt wordt door de kosten. Ongezonde voeding is vaak goedkoper dan gezonde voeding en sportvoorzieningen zijn veelal duur of alleen met de auto te bereiken (VWS, 2001l). Voor sommige afslankcursussen is een verwijzing van de huisarts nodig om deel te kunnen nemen. Daardoor worden mensen die niet vaak naar de huisarts gaan, niet bereikt. Jongeren nemen soms niet deel aan een cursus omdat ze zich schamen voor hun overgewicht (VWS, 2001l).

Integrale aanpak overgewicht op nationaal en lokaal niveau

Een integrale aanpak op zowel nationaal als lokaal niveau is nodig om overgewicht tegen te gaan. Een integrale aanpak bestaat uit een mix van interventiemaatregelen die door verschillende partijen (bijvoorbeeld media, onderwijs en werkgevers) en beleidssectoren worden uitgevoerd en verschillende doelgroepen aanspreken (Bemelmans et al., 2004b; Wendel-Vos et al., 2005; Bull et al., 2004; Nijboer, 2004). Een integraal overgewichtsbeleid zou dus niet alleen moeten worden ingevuld vanuit de sector volksgezondheid maar ook door andere sectoren, zowel op nationaal als gemeentelijk niveau (Storm et al., 2006). Succesvol integraal gezondheidsbeleid kan alleen gerealiseerd worden wanneer er voldoende draagvlak, een duidelijke rolverdeling en een helder beleidskader aanwezig is (zie ook: Wat is integraal gezondheidsbeleid?).

Meer beweging en minder frisdrank op school

De meest kansrijke maatregelen om overgewicht tegen te gaan op nationaal niveau zijn (Storm et al., 2006):

het ondersteunen van meer uren bewegingsonderwijs op school;
het (meer) aanbieden van energiearm aanbod in frisdrankautomaten.

Wanneer deze maatregelen gecombineerd worden, kan het uiteindelijke effect groter zijn dan het effect van slechts één maatregel. Voorbeelden van combinaties van kansrijke maatregelen op lokaal niveau zijn:

het realiseren van aantrekkelijke wandel- en fietspaden;
beweegvriendelijke schoolpleinen;
een gezonde schoolomgeving;
het subsidiëren en stimuleren van fietsen voor woon-werkverkeer;
het aanbieden van meer energiearme voedingsmiddelen in kantines;
het optimaal gebruiken van bestaande sportfaciliteiten.

Bronnen en Literatuur

Literatuur

Bemelmans WJE, Wendel-Vos GCW, Bos G, Schuit AJ, Tijhuis MAR. Interventies ter preventie van overgewicht in de wijk, op school, op het werk en in de zorg; een verkennende studie naar de effecten. RIVM-rapport nr. 260301005. Bilthoven: RIVM,2004b.
Bruijn GJ de.Exploring individual-level and environmental-level influences on energy balance-related behaviors; An integrative perspective. Proefschrift. Maastricht: Universiteit Maastricht, 2007.
Bull FC, Bellew B, Schoppe S, Bauman AE.Developments in national physical activity policy: an international review and recommendations towards better practice. J Sci med Sport, 2004; 7(1): 93-104.
Egger G, Swinburn B.An "ecological" approach to the obesity pandemic. BMJ 1997; 315: 477-80.
Nijboer C.Overgewicht lokaal ingedikt en uitgediept; een inventarisatie van lokale instrumenten gericht op het voorkomen van overgewicht. Woerden: NIGZ, 2004.
Peters L, Luijpers E.Energie in balans: preventie van overgewicht door voeding en bewegen. Woerden: NIGZ, 2001.
Storm I, Nijboer GCW, Wendel-Vos TLS, Visscher TLS, Schuit AJ. Een gezonde omgeving ter preventie van gewichtsstijging; Nationale en lokale mogelijkheden. RIVM-rapport nr. 270061002. Bilthoven: RIVM,2006.
VWS, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.Inventarisatie van de activiteiten op het gebied van voorlichting aan en behandeling van jeugdigen met overgewicht in Nederland. Den Haag: VWS, 2001l.
Wendel-Vos GCW, Ooijendijk WTM, Baal PHM van, Storm I, Vijgen SMC, Jans M, et al. Kosteneffectiviteit en gezondheidswinst van behalen beleidsdoelen bewegen en overgewicht; Onderbouwing Nationaal Actieplan Sport en Bewegen. RIVM-rapport nr. 260701001. Bilthoven: RIVM,2005.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

SES: Sociaaleconomische status; Positie die iemand inneemt in de sociale hiërarchie, gemeten aan de hand van opleiding, inkomen of beroepsstatus.

Schuit AJ (RIVM). Lichaamsgewicht: Welke factoren beïnvloeden de effectiviteit? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Preventie\Gericht op gezondheidsdeterminanten\Preventie op persoonsgebonden kenmerken\Lichaamsgewicht, 4 juli 2007.