Ga direct naar: inhoud, subnavigatie, service menu, zoeken

Preventie gericht op lichaamsgewicht

Doel en organisatie

Wat wordt er met preventie gericht op lichaamsgewicht beoogd?

Algemeen

Meer aanbod preventie gericht op overgewicht dan ondergewicht

In 2009 was 47% van de volwassen Nederlanders boven de twintig jaar te zwaar: 53% van de mannen en 42% van de vrouwen had overgewicht. Zie: Interne link naar document Hoeveel mensen hebben overgewicht of ondergewicht? In tegenstelling tot overgewicht komt ondergewicht veelal bij zeer specifieke en relatief kleine groepen voor. Vanwege dit specifieke karakter is er nog weinig aanbod van preventieactiviteiten gericht op ondergewicht.

Overgewicht uitgedrukt in een Body Mass Index

De Body Mass Index (BMI) is een internationaal erkende maat voor de verhouding tussen gewicht en lengte bij volwassenen en wordt uitgedrukt in kg/m². Er is sprake van overgewicht bij een BMI-waarde van 25 of hoger. Een BMI-waarde van 30 of hoger geeft ernstig overgewicht (obesitas) aan. Voor kinderen gelden afwijkende grenswaarden. Gewichtsstijging ontstaat wanneer de energie-inname (via de voeding) hoger is dan het energiegebruik (door lichamelijke activiteit). Dit kan vervolgens leiden tot overgewicht.

Ook ondergewicht uitgedrukt in een Body Mass Index

Ook ondergewicht kan worden uitgedrukt in een Body Mass Index, alleen ontbreekt er voor ondergewicht een eenduidige grenswaarde van de BMI. Internationaal gezien wordt de BMI-waarde van 18,5 gebruikt om aan te geven wanneer mensen te licht zijn. De term ondergewicht geeft aan dat mensen te licht zijn voor hun lengte. Inname van te weinig voedingstoffen (eiwitten, suikers, vetten, vitamines, mineralen en sporenelementen) kan leiden tot ondervoeding. Hierdoor kunnen er stoornissen in het lichamelijk functioneren optreden. De oorzaken van het tekort aan voedingsstoffen kunnen verschillen.

Verschillende doelgroepen bij preventie gericht op lichaamsgewicht

Preventieve maatregelen gericht op lichaamsgewicht zijn aan de hand van de beoogde doelgroep in te delen in drie vormen:

Universele preventie; gericht op de hele bevolking, ongeacht het risico. Een voorbeeld hiervan is een massamediale campagne.
Selectieve preventie; gericht op hoogrisicogroepen. Een voorbeeld hiervan is een jeugdarts of huisarts die advies geeft aan kinderen en hun ouders of aan personen met (beginnend) overgewicht.
Geïndiceerde preventie; gericht op personen die al overgewicht of ondergewicht hebben. Een voorbeeld hiervan is begeleiding van een diëtist gericht op het stabiliseren van het gewicht of afvallen.

Lees meer over:

Lichaamsgewicht

Zie voor regionale verschillen:

Overgewicht

Voorkómen van de negatieve gevolgen van overgewicht

Preventie van overgewicht is niet alleen gericht op het voorkomen van overgewicht, maar ook op het tegengaan van een verdere toename van het gewicht en afvallen. Hierdoor worden ook de negatieve gevolgen van overgewicht voorkómen. Mensen met ernstig overgewicht kunnen de gezondheidsproblemen die gepaard gaan met overgewicht beperken door af te vallen. Er zijn verschillende afvalmethoden bekend. De nadruk ligt hierbij op het herstellen van de balans tussen voeding en lichamelijke activiteit. Toch blijkt het vaak moeilijk om na het gewichtsverlies op gewicht te blijven. Daarom wordt ook voor mensen met (matig) overgewicht het voorkómen van verdere gewichtsstijging steeds belangrijker.

Nadruk op bewegen en gezonde keuze

De omgeving waarin we leven, nodigt steeds meer uit tot veel eten en weinig bewegen. Het aanpassen van die omgeving kan een gunstige invloed hebben op het gedrag van mensen. Bijvoorbeeld door gezonde voeding aan te bieden op school en werk of fietsen en wandelen te stimuleren door autoluwe zones aan te leggen.

Om mensen te helpen op een makkelijke manier een gezonde keuze te maken, heeft het ministerie van VWS onder meer het Convenant Gezond Gewicht opgestart. In de Nota Overgewicht doet het kabinet een beroep op maatschappelijke partners (zoals artsen, werkgevers, schoolbesturen en lokale overheden) om een bijdrage te leveren aan de preventie van overgewicht. Samen moeten zij de fysieke en sociale leefomgeving gezonder maken, door onder andere beweging te stimuleren en te zorgen voor een gezonder eetpatroon (VWS, 2009b). Naast de Nota Overgewicht heeft het ministerie van VWS ook nota's op het gebied van bewegen en voeding uitgebracht. De nota 'Gezonde voeding van begin tot eind' heeft tot doel een gezond voedingspatroon bij de consument beter mogelijk te maken (VWS, 2008i). In de beleidsbrief 'De kracht van sport' wordt sport en bewegen ingezet om bewegingsarmoede te bestrijden (VWS, 2007s).

Zie ook: object_document_1 Wat is het aanbod?

Bestrijding overgewicht speerpunt overheid

Sinds 2006 is bestrijding van overgewicht een speerpunt uit het preventiebeleid van de overheid. In de kabinetsnota zijn destijds twee doelstellingen ten aanzien van overgewicht opgesteld (VWS, 2006l):

Het percentage volwassenen met overgewicht moet minimaal gelijk blijven en dus niet verder stijgen.
Het percentage jeugdigen met overgewicht moet dalen.

In de nota Gezondheid dichtbij (VWS, 2011) legt de overheid het accent op bewegen in de bestrijding van overgewicht. Ongezonde leefgewoonten komen namelijk vaak in combinatie voor: mensen die minder bewegen eten vaker ongezond, roken vaker en drinken vaker excessief alcohol. Daarnaast investeert het kabinet in positieve aandacht voor zowel voor een gezond en verantwoord voedingspatroon als voor een veilige, verantwoorde plek voor sport, spel en bewegen in het leefpatroon van de jeugd.

Naar boven

Ondergewicht

Ondergewicht vaak gepaard met ondervoeding

Ondergewicht gaat vaak gepaard met ondervoeding. Door een te lage inname van voedsel worden er onvoldoende voedingsstoffen opgenomen in het lichaam. Ondergewicht vormt niet altijd een probleem voor de gezondheid. Ondervoeding kan wel tot gezondheidsproblemen leiden. Door een tekort aan voedingsstoffen kan vermoeidheid, haaruitval, gewrichtsklachten en onvruchtbaarheid ontstaan. Ondergewicht komt over het algemeen bij zeer specifieke en relatief kleine groepen voor en kent verschillende oorzaken:

verminderde eetlust
moeite met eten
verstoorde stofwisseling
extreem lijnen

Ondervoeding in ziekenhuizen en verpleeg- en verzorgingshuizen

In ziekenhuizen en verpleeg- en verzorgingshuizen is ondervoeding een veelvoorkomend probleem. Ondergewicht als gevolg van te weinig (juiste) voeding komt relatief vaak voor bij chronische zieken, mensen die een grote operatie ondergaan (voor en/of na) en ouderen. Ondervoeding kan vooral bij personen met een ziekte van invloed zijn op de duur van het herstel. Door bijvoorbeeld slikproblemen, hulpbehoevendheid of een verminderde eetlust krijgen deze groepen te weinig (essentiële) voedingstoffen binnen. Dit kan tot ongewenst gewichtsverlies en ook ondergewicht leiden.

Eetstoornis kan ook reden zijn voor ondergewicht

Ondergewicht kan ook ontstaan als gevolg van een eetstoornis (bijvoorbeeld anorexia nervosa). Eetstoornissen zijn het gevolg van een combinatie van meerdere risicofactoren. Hoe deze factoren op elkaar inwerken en wat voor invloed een enkele, specifieke risicofactor heeft op het ontstaan van eetstoornissen is nog onvoldoende duidelijk (LSMR GGZ, 2006). Hierdoor bestaan er nog geen preventieprogramma's die een eetstoornis kunnen voorkomen. Wel kunnen er risicogroepen onderscheiden worden zoals jonge vrouwen die een negatieve lichaamsbeleving hebben of reeds extreem lijnen, balletdansers en topsporters.