Seksueel risicogedrag: Wie doet wat?

Verantwoordelijkheid ligt vooral bij lokale overheid

De Wet Publieke Gezondheid maakt gemeenten en hun GGD verantwoordelijk voor de soa en hiv-preventie. GGD'en voeren diverse activiteiten uit op het terrein van de soa-preventie, zoals:

Uitvoeren van preventieprogramma's gericht op homo- en biseksuele mannen, jongeren, vakantiegangers, scholieren, druggebruikers en prostituees en hun klanten.
Organiseren van spreekuren waarbij mensen anoniem vragen kunnen stellen over soa en een soa/hiv-test kunnen laten doen.
Bron- en contactopsporing en partnerwaarschuwing.
Deelname aan surveillance om ontwikkelingen op soa-terrein in de gaten te houden.
Plaatsen van condoomautomaten.

Vele andere lokale en regionale actoren betrokken bij preventie

Lokaal en regionaal zijn er vele andere spelers die een bijdrage leveren aan de preventie van seksueel risicogedrag, zoals soa-centra en huisartsen. Zij beantwoorden bijvoorbeeld vragen over soa en sommige huisartsen (de zogenaamde huisarts hiv-/soa-consulenten) zijn opgeleid om nascholing te geven op het gebied van hiv en soa aan collega's. Verder spelen scholen en jongerencentra, maar ook prostitutiebedrijven en de medische opvang voor asielzoekers een rol bij de preventie van seksueel risicogedrag.

Ministerie VWS verantwoordelijk voor landelijke infrastructuur

Het Ministerie van VWS is verantwoordelijk voor de landelijke infrastructuur en de randvoorwaarden voor de preventie van seksueel risicogedrag. De Minister heeft recent besloten de gehele soa/hiv-bestrijding te laten aansturen door het nieuwe Centrum voor Infectieziektenbestrijding (CIb) van het RIVM. Al eerder heeft de Minister Soa Aids Nederland aangewezen als de coördinator in de soa/hiv-bestrijding in Nederland. Deze organisatie is ondermeer verantwoordelijk voor de landelijke Veilig vrijen Campagne (zie verder: Wat is het aanbod?). In ons land zijn de soa-bestrijding en de preventie op het gebied van ongewenste zwangerschap en abortus nog twee gescheiden wegen. Het Ministerie van VWS is bezig de afstemming van beide terreinen te verbeteren en verkent mogelijkheden van integratie. Zo vinden er experimenten plaats met het op één locatie aanbieden van soa-zorg, abortus hulpverlening en seksuele hulpverlening (Gort, 2005). En binnen het meerjarige actieprogramma schoolgezondheidsbeleid wordt aandacht besteed aan 'gezond seksueel gedrag' gericht op het voorkomen van zowel ongewenste zwangerschappen als soa (VWS, 2003aj).

Centrum Gezond Leven werkt aan meer samenhang lokale gezondheidsbevordering

Het RIVM Centrum Gezond Leven (CGL) is door het ministerie van VWS ingesteld om te werken aan de versterking van doelmatige, samenhangende en effectieve lokale gezondheidsbevordering, onder meer op het terrein van preventie van seksueel risicogedrag. Het CGL bevordert het gebruik van de best passende leefstijlinterventies en ondersteunt lokale professionals door beschikbare interventies inzichtelijk te presenteren via het Loket Gezond Leven en te beoordelen op kwaliteit, effectiviteit en samenhang. Het CGL werkt samen met diverse lokale en landelijke partners.

Platform soa en seksuele gezondheid adviseert landelijke partijen

Het Platform soa en seksuele gezondheid geeft gevraagd en ongevraagd advies aan landelijke partijen. Het is een multidisciplinair overlegplatform van deskundigen in de Nederlandse soa-bestrijding. Soa Aids Nederland voert het secretariaat van het platform en het ministerie van VWS subsidieert het platform. Naar aanleiding van de stijgende soa-problematiek heeft het platform een Actieplan soa-bestrijding opgesteld, met als één van de kernpunten het intensiveren en specificeren van de gedragsgerichte preventie (Platform Soa en Seksuele Gezondheid, 2005).

Landelijke organisaties ondersteunen lokale en regionale uitvoerders

De lokale en regionale uitvoerders van preventie van seksueel risicogedrag worden ondersteund door een aantal landelijke soa/hiv-preventie programma's en landelijke instellingen. Het landelijk ondersteuningsaanbod wordt gebundeld aangeboden aan de regio's en hun ondersteuningsbehoeften zijn richtinggevend voor de landelijke plannen. De landelijke programma's zijn gericht op afzonderlijke risicogroepen. Voor ieder programma is één verantwoordelijke organisatie. Er zijn programma's gericht op:

MSM (Schorer).
Druggebruikers (Mainline).
Mensen met hiv (Hiv Vereniging Nederland).
Etnische minderheden, jongeren en prostituees (Soa Aids Nederland).

Rutgers WPF is een landelijke kennisorganisatie die zich inzet voor goede seksuele en reproductieve gezondheid. Programma's richten zich op jeugd en jongeren, slachtoffers en plegers van seksueel geweld en mensen met een ziekte of beperking. Overige relevante landelijke organisaties zijn het Trimbos-instituut, Sense en Nationaal Instituut voor Gezondheidsbevordering en Ziektepreventie.

Bronnen en Literatuur

Literatuur

Gort A.Seksualiteitscentra in opmars. Soa Aids Magazine, 2005; 2(3): 14-5.
Platform Soa en Seksuele Gezondheid.Actieplan Platform Soa en Seksuele Gezondheid 2005-2008. Amsterdam: Platform Soa en Seksuele Gezondheid, 2005.
VWS, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.Preventie van ongewenste zwangerschap en abortus. Beleidsbrief. Den Haag: VWS, 2003aj.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

GGD: Gemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst
hiv: Human immunodeficiency virus; Humane Immunodeficiëntievirus.
MSM: Mannen die seks hebben met mannen
RIVM: Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu; Bilthoven. Email: info@rivm.nl, URL: http://www.rivm.nl
soa: Seksueel overdraagbare aandoeningen
Trimbos: Trimbos-instituut, Netherlands Institute of Mental Health and Addiction; URL: http://www.trimbos.nl
VWS: Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport; URL: www.rijksoverheid.nl/ministeries/vws

Blom CA (Soa Aids Nederland). Seksueel risicogedrag: Wie doet wat? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Preventie\Gericht op gezondheidsdeterminanten\Preventie gericht op leefstijl\Seksueel gedrag, 14 maart 2006.