Wat is het doel en welke methoden worden gebruikt?

Bevorderen veilig vrijen om seksueel overdraagbare aandoeningen te voorkomen

Preventie van seksueel risicogedrag richt zich op een duurzame gedragsverandering waardoor mensen veilig vrijen. Veilig vrijen betekent:

• Het vermijden van seksuele handelingen met een verhoogd risico.
• Het gebruik van condoom (en glijmiddel bij anale seks); het gebruik van anticonceptie.
• Het uitstellen van seksueel contact; het beperken van het aantal sekspartners.

Met veilig vrijen worden hiv-infecties en ongewenste zwangerschappen voorkomen en wordt het risico op andere seksueel overdraagbare aandoeningen (soa), zoals, chlamydia, syfilis, gonorroe en herpes genitalis verkleind.

Naast primaire preventie nu ook secundaire preventie

In de preventie van seksueel risicogedrag is lange tijd primaat gegeven aan het voorkómen van het verwerven van een infectie met hiv of een andere soa door in te zetten op gedragsverandering naar veilig vrijen (primaire preventie). Sinds 2000 stijgt het aantal mensen met een soa en hiv-infectie (zie: soa, aids en hiv-infectie) waardoor is gekozen voor een sterker accent op het vroegtijdig(er) vinden en behandelen van infecties; het actief testen beleid (zie hiervoor ook: preventie van hiv/aids).

Preventie richt zich vooral op risicogroepen

De preventie van seksueel risicogedrag richt zich vooral op groepen met een verhoogde prevalentie van hiv of andere soa, een verhoogde prevalentie van risicogedrag en een verhoogde prevalentie van ongewenste zwangerschappen. In Nederland zijn dat:

• Mannen die seks hebben met mannen (MSM).
• Intraveneuze druggebruikers.
• Mensen afkomstig uit hiv-endemische gebieden (sub-Sahara Afrikanen, Surinamers/Antillianen/Arubanen).
• Prostituees en hun klanten.
• Heteroseksuelen met wisselende contacten.
• Jongeren, met name lager opgeleide jongeren en Antilliaanse jongeren.

Vrij nieuw is de benoeming van hiv-geïnfecteerden als doelgroep voor de preventie van seksueel risicogedrag. Dit heeft niet alleen te maken met het voorkómen van de verdere verspreiding van hiv, maar ook met het voorkómen van het oplopen van andere soa, waardoor negatieve synergie ontstaat tussen beide infecties.

Met preventie van seksueel risicogedrag aanzienlijke gezondheidswinst te behalen

Uit berekeningen komt naar voren dat ongeveer 2,3% van de DALY's kan worden toegeschreven aan seksueel risicogedrag. DALY's zijn een maat voor het aantal verloren gezonde levensjaren door vroegtijdige sterfte én door het leven met een ziekte met een bepaalde duur en ernst (Schram et al., 2001). Seksueel risicogedrag levert geen grote bijdrage aan de sterfte in Nederland. In 1997 heeft seksueel risicogedrag naar schatting 190 voortijdige sterftegevallen veroorzaakt in Nederland. Een ander gevolg van seksueel risicogedrag is ongewenste zwangerschap, waaronder tienerzwangerschap. In 2000 kregen ruim 2500 tienermoeders een baby, terwijl 3900 meisjes een abortus lieten uitvoeren (VWS, 2003aj). Zie ook: Hoe vaak komt abortus voor? In 2004 werden in Nederland 3004 kinderen geboren uit tienermoeders (Garssen, 2005a), iets minder dan het jaar ervoor (zie: geboorte). Hoewel tienerzwangerschap niet altijd ongewenst is, zijn er meer risico's aan verbonden. Zo hebben de kinderen van tieners een groter risico op vroeggeboorte, een laag geboortegewicht en sterfte (VWS, 2003aj).