Seksueel risicogedrag: Wat is het aanbod?

Massamediale vrij veilig campagnes vrijwel jaarlijks uitgevoerd sinds 1987

Sinds 1987 zijn vrijwel jaarlijks massamediale vrij veilig campagnes uitgevoerd om veilig vrijen te bevorderen. De campagneboodschap 'ik vrij veilig of ik vrij niet' wordt uitgedragen via onder meer tv, radio, stationsreclame, tijdschriften en internet (RVD, 2004). Bovendien worden campagnematerialen ook gebruikt tijdens regionale en doelgroepspecifieke activiteiten. Uitgangspunt bij de campagne is de eigen verantwoordelijkheid van burgers. De slogan van de campagnes uit 2004 en 2005 luidde: 'wie laat zich dan ook naaien zonder condoom?'. De vrij veilig campagnes richten zich op jonge mensen in de leeftijd van 13 tot 25 jaar, die met een eerste of nieuwe seksuele relatie beginnen. Groepen met een verhoogd risico binnen deze leeftijdsgroep krijgen specifiek aandacht, zoals allochtone jongeren en homoseksuele mannen. De campagne richt zich in het algemeen op:

Het geloofwaardig maken dat je een reëele kans op een soa hebt als je onveilig vrijt.
Het in positieve zin veranderen van de houding en sociale norm ten aanzien van veilig vrijen.
Het bevorderen van het inzien van de noodzaak van condoomgebruik.
Het bijbrengen van kennis omtrent de risico's van onveilige seks.

Informatie over veilig vrijen en soa via telefoon en internet

Via telefoon en internet kunnen geïnteresseerden informatie krijgen over veilig vrijen en soa. Zo kunnen mensen via de Aids Soa Infolijn algemene informatie krijgen of persoonlijke vragen en problemen aan de orde stellen. Ook het Servicepunt Hiv Vereniging Nederland, het Nationaal Hepatitis Centrum en de Stichting Korrelatie geven telefonische informatie, hulp en advies. Daarnaast bestaan er diverse websites met informatie over veilig vrijen, soa en hiv/aids gericht op verschillende doelgroepen.

Preventieve interventies in hoge mate afgestemd op specifieke risicogroepen

Voor elke doelgroep is een mix aan interventies ontwikkeld. Voor scholieren bestaan de lespakketten 'Lang leve de liefde' en 'Safe sex files'. Voor prostituees en alle betrokkenen is veel informatie te vinden op de prostitutiesite en migranten-prostituees krijgen voorlichting door Voorlichters in de Prostitutie (VIPs) uit diverse taal- en cultuurgebieden. Mannen met homoseksuele contacten ontvangen voorlichting in het uitgaansleven, op ontmoetingsplekken voor homo- en biseksuelen (de zogenaamde banen), in workshops en steeds vaker via internet. Voor deze doelgroep vindt ook de jaarlijkse Take Care Aktieweek plaats in homogemeenschappen. Voor allochtonen is er bijvoorbeeld soa/hiv-voorlichting in eigen taal en cultuur (VETC) en Afapac (aidsvoorlichting en preventie voor Afrikaanse migranten). Voor intraveneuze druggebruikers tenslotte wordt een speciale interventie ontwikkeld die hun seksueel risicogedrag gunstig moet beïnvloeden.

GGD uitvoerder regionale activiteiten

GGD'en zijn als gemeentelijke organisaties verantwoordelijk voor de regionale uitvoering van activiteiten ter preventie van seksueel risicogedrag. Naast verschillende voorlichtingsactiviteiten betreft dit ook partnerwaarschuwing en bron- en contactopsporing. Als iemand een soa heeft opgelopen, wordt hierdoor voorkómen dat meer mensen besmet raken. De activiteiten hebben diverse doelgroepen, zoals homo- en biseksuele mannen, scholieren, jongeren in de buitenschoolse setting, vakantiegangers en prostitutie (prostituees, klanten en exploitanten).

Plaatsen condoomautomaten ter bevordering condoomgebruik

Om het gebruik van condooms te stimuleren plaatsen sommige GGD'en condoomautomaten, bijvoorbeeld in uitgaansgelegenheden. Bij 1 op de 5 jongeren komt het wel eens voor dat ze een condoom nodig hebben, maar er geen bij de hand hebben (Bakker & Vanwesenbeeck, 2002). In deze gevallen is de kans op onveilige seks groot. Condoomautomaten kunnen op dit punt uitkomst bieden. Immers, er kunnen 24 uur per dag condooms uitgehaald worden. Bovendien hoeft de persoon minder schroom te overwinnen bij het aanschaffen van de condooms.

Marketing condoombranche stimuleert condoomgebruik

De condoombranche voert diverse activiteiten uit om condooms te verkopen aan mensen. De branche doet dit in de eerste plaats om winst te maken, maar tegelijkertijd kunnen deze activiteiten het condoomgebruik bevorderen. Zo brengen condoomfabrikanten bijvoorbeeld condooms onder de aandacht door commercials op televisie, prijsvragen op websites en het verstrekken van gratis condooms. Daarnaast bieden hun websites vaak de mogelijkheid tot vragen stellen per e-mail en is er informatie te vinden over kwaliteitseisen van condooms en hoe condooms gebruikt moeten worden.

Internationale kwaliteitseisen voor condooms

Alle condooms die verkocht worden, moeten voldoen aan de kwaliteitseisen die zijn vastgelegd in een internationale norm voor condooms, de NEN-EN-ISO 4074 (NEN, 2002). Deze norm is een combinatie van de strengste normen in de verschillende landen. Een paar voorbeelden van eisen voor condooms zijn:

Als een condoom wordt opgeblazen moet er minimaal 18 liter lucht in kunnen voordat hij knapt.
Een condoom moet minimaal 5 jaar houdbaar zijn na productie.
Op iedere individuele condoomverpakking moet een uiterste gebruiksdatum staan, zodat geen twijfel bestaat of het condoom nog veilig te gebruiken is.
Bij iedere verpakking moet een Nederlandstalige gebruiksaanwijzing zitten.

De internationale norm beschrijft ook nauwkeurig hoe groot de steekproeven voor de verschillende tests moeten zijn en hoe de testprocedures moeten verlopen. Alleen onderzochte en goedgekeurde condooms mogen in Nederland verkocht worden (NEN, 2002). Toch bieden condooms nooit honderd procent zekerheid, maar bij juist gebruik zijn ze zeer betrouwbaar en bieden een goede bescherming tegen soa en zwangerschap. Condooms vallen onder het Besluit Medische Hulpmiddelen (zie ook Medische hulpmiddelen). De IGZ houdt toezicht op de naleving van wet- en regelgeving voor condooms in Nederland.

I-database biedt overzicht van leefstijlinterventies

In de I-database (Interventiedatabase) staat het aanbod van leefstijlinterventies die in Nederland worden uitgevoerd, onder meer op het gebied van preventie van seksueel risicogedrag. Het Centrum Gezond Leven heeft hierbij een coördinerende en faciliterende rol. Ook geeft een onafhankelijke Erkenningscommisie inzicht in de kwaliteit en effectiviteit van de interventies.

Direct naar: url Overzicht interventies in de I-database op het gebied van preventie van seksueel risicogedrag.

Handreiking Gezonde Gemeente ondersteunt lokaal gezondheidsbeleid

De Handreiking Gezonde Gemeente ondersteunt gemeenten en hun partners bij gemeentelijk gezondheidsbeleid. De handreiking biedt concrete handvatten en dient als bron van inspiratie voor het maken, uitvoeren en evalueren van dat beleid. Het biedt verwijzingen naar achtergrondinformatie en geeft voorbeelden uit de praktijk. In de handreiking staat informatie over randvoorwaarden en de gemeentelijke beleidscyclus. Tevens biedt de handreiking concrete handvatten om de thema’s roken, overgewicht, depressie, alcohol en seksuele gezondheid op te nemen in lokaal beleid én om te zetten in uitvoeringsprogramma’s. Per thema biedt de handreiking een interventieoverzicht met aanbevolen interventies. Zie ook: Wat zijn de effecten?

Bronnen en Literatuur

Literatuur

Bakker F, Vanwesenbeeck I.Veilig vrijen en condoomgebruik bij jongeren en jong-volwassenen. Stand van zaken september 2002 en ontwikkelingen sinds april 1987. Utrecht: Rutgers Nisso Groep, 2002.
NEN, Nederlands Normalisatie-instituut.NEN-EN-ISO 4047. Latexrubbercondooms. Eisen en beproevingsmethoden. Delft: NEN, 2002.
RVD, Rijksvoorlichtingsdienst.Eindrapportage Vrij Veilig Campagne. Den Haag: RVD, 2004.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

GGD: Gemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst
IGZ: Inspectie voor de Gezondheidszorg; URL: http://www.igz.nl
soa: Seksueel overdraagbare aandoeningen

Blom CA (Soa Aids Nederland). Seksueel risicogedrag: Wat is het aanbod? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Preventie\Gericht op gezondheidsdeterminanten\Preventie gericht op leefstijl\Seksueel gedrag, 14 maart 2006.