Drugs: Wat is het aanbod?

Drugpreventie vooral mix voorlichting en wet- en regelgeving

Jongeren (en hun ouders of verzorgers) worden door middel van voorlichting gewezen op de risico's van druggebruik. De voorlichting wordt vooral aangeboden in zogenaamde settings zoals school, uitgaansleven en jongerenwerk. Ook via internet wordt informatie over drugs en het gebruik ervan geboden. De site www.drugsinfo.nl is nadrukkelijk ook bedoeld voor ouders of verzorgers van (experimenterende) jongeren. Via de Drugs infolijn kunnen jongeren en hun ouders of verzorgers 24 uur per dag antwoord krijgen op hun vragen op dit gebied. De belangrijkste algemene bepalingen over (bezit, handel, verkoop en productie van) drugs zijn vastgelegd in de Opiumwet. In deze wet wordt onderscheid gemaakt tussen harddrugs met een onaanvaardbaar risico voor de volksgezondheid en softdrugs met minder risico's. Daarnaast zijn er allerlei wettelijke bepalingen voor horecaondernemers, coffeeshophouders en organisatoren van evenementen.

Pas sinds 1996 massamediale drugscampagne

In vergelijking met bijvoorbeeld alcohol was de overheid lange tijd terughoudend als het om grootschalige drugscampagnes ging. Het probleem van druggebruik zou onnodig worden uitvergroot en de aandacht voor het probleem zou wel eens omgekeerde effecten te weeg kunnen brengen. Op uitdrukkelijk verzoek van betrokken professionals en politiek is deze aanpak heroverwogen, wat heeft geleid tot de start van de eerste landelijke campagne over cannabis in 1996. In het voorjaar van 1997 is een campagne over XTC gestart. Sommige campagnes waren vooral bedoeld voor ouders en andere opvoeders, andere overwegend voor de experimentele en excessieve (jonge) gebruikers. Het doel van de campagnes is stimuleren dat informatie over druggebruik gezocht wordt. 'Er valt meer te weten over cannabis' is het thema van 2004-2006 van de campagne voor jongeren van 12-18 jaar en hun ouders. Het Trimbos-instituut heeft de campagne ontwikkeld en ondersteunt regionale instellingen bij de uitvoering van activiteiten die zij in het kader van de campagne uitvoeren (op scholen en in het jongerenwerk).

Aanbod vooral uitgevoerd in settings doelgroepen

De meeste preventieve interventies zijn gericht op risicogroepen en worden aangeboden op de plaats waar deze risicogroepen te vinden zijn. Schoolgaande jongeren kunnen worden bereikt op school, ouders van (allochtone) jongeren in de wijk en (potentiële) gebruikers van zogenaamde uitgaansdrugs in het uitgaansleven. De meeste interventies zijn gericht op de algemene bevolking of een deelpopulatie waarbinnen druggebruik veel voorkomt (jongeren die uitgaan, jongeren in jeugd- en welzijnswerk etc.).

Divers aanbod in het uitgaanscircuit

Sinds 2005 wordt 'Uitgaan & Drugs' landelijk uitgevoerd door diverse instellingen voor verslavingszorg en GGD'en. Dit preventieprogramma bestaat uit vijf onderdelen voor verschillende doelgroepen, waaronder gemeenten en horeca-ondernemers. De onderdelen zijn: een scanner om problemen rond middelengebruik in het uitgaanscircuit te analyseren, een handleiding voor het opzetten van een regionaal netwerk voor samenwerking, een cursus Eerste Hulp bij Drugs en een cursus voor horecapersoneel (Cuijpers et al., 2006) en informatie voor jongeren die uitgaansdrugs gebruiken. Via de website www.uitgaanendrugs.nl en via foldertjes wordt de doelgroep geïnformeerd over allerlei gezondheidsrisico's die samenhangen met consumptie van drugs (en andere genotmiddelen) tijdens het uitgaan. Gebruikers van uitgaansdrugs kunnen hun pillen gratis laten testen bij één van de 15 testservices in Nederland. Met deze service worden twee doelen beoogd: informeren van gebruikers over de risico's van pillen én monitoren van de kwaliteit van de pillen om adequaat te kunnen reageren wanneer er gevaarlijke pillen op de markt verschijnen (zie de websites: www.drugs-test.nl) en Uitgaan en drugs.

Interventies voor harddrugsgebruikers gericht op 'harm reduction'

Er zijn in Nederland verschillende projecten gericht op het beperken van de gezondheidsrisico's voor harddruggebruikers. Zo kunnen injecterende gebruikers hun gebruikte spuiten gratis omruilen voor nieuwe steriele spuiten. Het doel van dit landelijke spuitenomruilprogramma is het tegengaan van gezamenlijk gebruik van spuiten, waardoor de kans op onderlinge besmetting met hiv en hepatitis B en C wordt verminderd. Een ander voorbeeld is de hepatitis B vaccinatie. Eind 2002 is de 'Landelijke vaccinatiecampagne hepatitis B risicogroepen' van start gegaan. Risicogroepen, waaronder harddruggebruikers worden uitgenodigd voor een gratis vaccinatie tegen deze infectieziekte. Na afloop van het project in 2006 wordt deze activiteit opgenomen in het reguliere takenpakket van GGD'en.

I-database biedt overzicht van leefstijlinterventies gericht op drugsgebruik

In de I-database (Interventiedatabase) staat het aanbod van leefstijlinterventies die in Nederland worden uitgevoerd, onder meer op het terrein van drugspreventie. Het Centrum Gezond Leven heeft hierbij een coördinerende en faciliterende rol. Ook geeft een onafhankelijke Erkenningscommisie inzicht in de kwaliteit en effectiviteit van de interventies.

Direct naar: url Overzicht interventies in de I-database gericht op drugspreventie.

Peerpreventie-activiteiten door regionale en lokale organisaties

De landelijke interventies worden in samenwerking met de regionale organisaties, zoals de instellingen voor verslavingszorg, GGZ-instellingen en GGD'en uitgevoerd. Daarnaast zijn er specifieke preventieve regionale en lokale interventies (Van de Lindt, 2005), zoals de zogenaamde peerpreventie-activiteiten: voorlichting voor en door jongeren die daar een opleiding voor hebben gevolgd.

Uitgebreid aanbod voor kinderen van volwassen druggebruikers

Naast interventies gericht op de (potentiële) gebruiker zelf, is er een uitgebreid aanbod gericht op de kinderen van volwassen druggebruikers. De kinderen lopen een verhoogd risico op het ontwikkelen van psychische problemen, waaronder verslaving. Instellingen voor verslavingszorg en GGZ-instellingen bieden cursussen aan voor deze kinderen van ouders met verslavingsproblemen (KVO). Voorbeelden zijn de Doe-praatgroep (8-12 jaar), de Pubergroep (13-15 jaar) en de interventie 'Gezin aan bod' voor kinderen en hun ouders samen. Deze interventies zijn gericht op het vergroten van inzicht bij de kinderen in de problematiek van hun ouders, de (h)erkenning van de gevolgen daarvan voor henzelf en het beter leren omgaan met die gevolgen.

Bronnen en Literatuur

Literatuur

Cuijpers P, Scholten M, Conijn B.Verslavingspreventie; een overzichtsstudie. Den Haag: ZonMw, 2006.
Lindt S van de.Ontwikkelingen in de organisatie, omvang en inhoud van de Verslavingspreventie 2005. Utrecht: Trimbos-instituut, 2005.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

hiv: Human immunodeficiency virus; Humane Immunodeficiëntievirus.

Busch MCM (RIVM). Drugs: Wat is het aanbod? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Preventie\Gericht op gezondheidsdeterminanten\Preventie gericht op leefstijl\Drugs, 19 juni 2006.