Drugs: Zijn er verschillen tussen Nederland en andere landen?

Preventiebeleid in de EU Preventieactiviteiten in Europa

Preventiebeleid in de EU

Europese aandacht voor drugspreventie op verschillende niveaus

Op verschillende Europese niveaus is er aandacht voor drugspreventie. In artikel 152 van het verdrag van Amsterdam staat vermeld: "de Gemeenschap vult het optreden van de lidstaten aan ter vermindering van de schade aan de gezondheid door drugsgebruik, met inbegrip van voorlichting en preventie" (Raad van de Europese Unie, 2002). Ook het EU Actieprogramma Volksgezondheid biedt ruimte voor de preventie van druggebruik. Ten slotte is er vanuit juridische hoek aandacht voor drugspreventie in het EU-drugsactieplan (2005-2008) en de EU-drugsstrategie 2005-2012 (Raad van de Europese Unie, 2005). In 1993 is het Europees waarnemingscentrum voor drugs en drugsverslaving (EMCDDA) opgericht.

Zie ook: Druggebruik: Zijn er verschillen tussen Nederland en andere landen?

EU-aanbeveling richt zich op beperking van gezondheidsschade

Tegen de achtergrond van artikel 152 van het verdrag van Amsterdam heeft de Raad van de Europese Unie in juni 2003 een aanbeveling aangenomen betreffende "de preventie en beperking van gezondheidsschade die samenhangt met drugsverslaving". Dit document is een grote vooruitgang, want het is de eerste aanbeveling op het gebied van de volksgezondheid die over drugs gaat en die er bovendien op gericht is de gezondheidsschade die samenhangt met drugsverslaving, te beperken. Veel lidstaten hebben de aanbeveling al geïntegreerd in hun nationale drugsstrategieën (EMCDDA, 2004a). Het Trimbos-instituut bereidt een inventarisatie van de implementatie van de aanbeveling voor. Dit omvat een review van de meest recente wetenschappelijke literatuuur op het gebied van schadebeperking. Ook wordt geïnventariseerd welk beleid en welke activiteiten er in de 25 EU-landen worden uitgevoerd op het gebied van "harm reduction".

EU-drugsactieplan wil druggebruik, aanbod en schade verminderen

Het EU-drugsactieplan (2005-2008) beoogt niet alleen druggebruik onder de bevolking van de EU en het aanbod van drugs te reduceren, maar ook gezondheids- en maatschappelijke schade te verminderen als gevolg van het gebruik van drugs. Een nauwe samenwerking tussen de verschillende betrokken niveaus (internationaal, nationaal, regionaal) is daarbij van essentieel belang. Het drugsactieplan is op zijn beurt gebaseerd op de EU-drugsstrategie 2005-2012 (Raad van de Europese Unie, 2004;Raad van de Europese Unie, 2005).

Nederland onderscheidt zich door grote aandacht voor harm reduction

Internationaal onderscheidt het Nederlandse beleid zich door grote aandacht voor "harm reduction" dat een belangrijk uitgangspunt van het Nederlandse drugsbeleid is. Harm reduction houdt in het voorkómen van druggebruik en het beperken van de risico's en schade die drugs veroorzaken. Grofweg kunnen bij het nationale drugsbeleid van de verschillende landen twee benaderingen worden onderscheiden: 1) harm reduction en 2) streven naar een drugsvrije samenleving door terugdringen van de vraag en terugdringen van het aanbod. De meeste landen combineren beide doelstellingen (Verenigd Koninkrijk, Denemarken, Duitsland, België en Spanje). Nederland legt dus meer nadruk op harm reduction. Zweden en Noorwegen leggen juist meer nadruk op de drugsvrije samenleving. In Zweden gaat dit zo ver dat initiatieven op het gebied van harm reduction erg beperkt zijn. Doordat landen verschillen in aandacht voor harm reduction, verschillen ze ook wat betreft de genomen maatregelen (EMCDDA, 2005c).

Een ander uniek aspect van het Nederlandse beleid is de scheiding tussen soft en hard drugs. Zo'n scheiding wordt namelijk niet in ieder land gemaakt. Opvallend in Europees verband zijn ook de grote aandacht in Nederland voor preventie in party en justitiële settings en experimenten met specifieke behandelingen (EMCDDA, 2005c; Verdurmen et al., 2005a).

Preventieactiviteiten in Europa

Preventie gericht op doelgroepen krijgt meer aandacht

In een aantal landen krijgt preventie gericht op doelgroepen of settings steeds meer aandacht omdat maatregelen dan toegespitst kunnen worden op personen met de grootste kans op drugsproblemen (EMCDDA, 2004a). EU-landen richten preventie vooral op jonge delinquenten, etnische minderheden, voortijdige schoolverlaters, jongeren die met drugs experimenteren en gezinnen die risico lopen. Enkele landen (Spanje, Ierland, Portugal en het Verenigd Koninkrijk) richten zich op achterstandswijken (Burkhart, 2004). Voor een overzicht van de focus van preventie gericht op groepen met een verhoogd risico in een aantal Europese landen zie tabel 1 (EMCDDA, 2005c).

EDDRA-database biedt overzicht preventieprogramma's

De EDDRA-database van de EMCDDA biedt gedetailleerde en gestandaardiseerde informatie over preventieprogramma's in EU-landen. In april 2006 bevatte de database 590 initiatieven en best practices op het gebied van preventie, behandeling en "harm reduction" programma's. De database moet de uitwisseling van kennis en ervaring in Europa bevorderen. Uit een analyse van 53 schoolprogramma's in EDDRA blijkt dat levensvaardigheden en "peer" benaderingen het populairst zijn bij preventieprogramma's op Europese scholen (Burkhart & Crusellas, 2002). Overigens is er nog veel ruimte voor verbetering op het gebied van de evaluatie van preventieprogramma's, omdat regelmatige en systematische evaluaties in veel landen nog niet de regel zijn (EMCDDA, 2002; Burkhart & Crusellas, 2002; Burkhart, 2004).

Europese samenwerking in The European Healthy School and Drugs project

Het "European Healthy School and Drugs" project is een samenwerking tussen een aantal onderzoeks- en preventie-instellingen in West-Europa. De coördinatie is in handen van het Trimbos-instituut. Doel van het project is om te bepalen welke elementen van preventieprogramma's in scholen het meest succesvol zijn. Hiermee kan de effectiviteit van programma's verhoogd worden. Het project heeft bovendien aangetoond dat er tussen de deelnemende landen grote overeenkomsten zijn in filosofie en praktijk van drugspreventieprogramma's in scholen (zie: www.school-and-drugs.org). Het EHSD-project heeft geresulteerd in een modelopzet voor een schoolpreventieprogramma. Een aangepaste versie van dit model wordt sinds 2004 in Bulgarije doorontwikkeld.

Tabel 1: Focus van preventie gericht op groepen met een verhoogd risico en/of gericht op settings in een aantal Europese landen (Bron: EMCDDA, 2004d;, EMCDDA, 2005c).

Land	preventie vooral gericht op:
Denemarken	recreatieve settings, risiciogroepen
Duitsland	jonge overtreders, kwetsbare jongeren en subgroepen zoals Duitse remigranten uit Rusland
Finland	kwetsbare jongeren
Ierland	jongeren in achtergestelde buurten
Italië	jongeren buiten de school, met groeiende aandacht voor risicogroepen (jonge delinquenten en drop-outs) en voor jongeren in speciale settings, bijvoorbeeld sportclubs
Malta	risicogroepen
NEDERLAND	jongeren, party settings
Oostenrijk	jongeren buiten de school en jongeren die met drugs experimenteren
Portugal	vroegtijdige schoolverlaters, achtergestelde buurten
Spanje	kwetsbare groepen
Tsjechië	jonge beginnende gebruikers en minderheden
VK	kwetsbare groepen, jonge overtreders, en jongeren uit achtergestelde wijken, recreatieve settings (nachtclubs)
Zweden	etnische minderheden

Bronnen en Literatuur

Literatuur

Burkhart G, Crusellas L.Comparison of school-based prevention programmes in Europe. An Analysis of the EDDRA (Exchange on Drug Demand Reduction Action) Database. Lissabon: EMCDDA, 2002.
Burkhart G.Report on selective prevention in the European Union and Norway. Lissabon: EMCDDA, 2004.
EMCDDA, European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction.Drugs in Beeld. Drugspreventie op scholen in de EU. EMCDDA, 2002.
EMCDDA, European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction.Annual report 2004: the state of the drugs problem in the European Union and Norway. Lisbon: EMCDDA, 2004a.
EMCDDA, European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction.EMCDDA Country situation summaries. http: //profiles.emcdda.eu.int/?nNodeId=1966&CFID=735653&CFTOKEN=78800912. Lisbon: EMCDDA, 2004d.
EMCDDA, European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction.EMCDDA Country summaries 2005. http: //profiles.emcdda.eu.int/?nNodeId=1966&CFID=1666019&CFTOKEN=4c064c23230189ed-4653CE36-E3E0-D2B2-6E02DD66A5BC4EF6&jsessionid=2e303185fee85e35451d. Lisbon: EMCDA, 2005c.
Raad van de Europese Unie. Geconsolideerde versie van het verdrag tot oprichting van de Europese gemeenschap. Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen,2002: C 325/33
Raad van de Europese Unie. EU Drugs Strategy (2005-2012). Raad van de Europese Unie,2004.
Raad van de Europese Unie. EU Drugs Action Plan (2005-2008). Raad van de Europese Unie,2005.
Verdurmen J, Ketelaars T, Laar M van.Fact Sheet Drugsbeleid. Nationale Drug Monitor. Utrecht: Trimbos-instituut, 2005a.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

EMCDDA: European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction.; Europees Waarnemingscentrum voor Drugs en Drugsverslaving. Onafhankelijke Europees agentschap. Sinds 1995. URL: http://www.emcdda.eu.int/
EU: Europese unie

Harbers MM (RIVM). Drugs: Zijn er verschillen tussen Nederland en andere landen? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Preventie\Gericht op gezondheidsdeterminanten\Preventie gericht op leefstijl\Drugs, 19 juni 2006.