Alcohol: Wat is het aanbod?

Drie verschillende soorten preventieve interventies

De preventieve maatregelen gericht op beperking van alcoholgebruik kennen drie vormen, gericht op groepen met een oplopend risico:

• Universele preventie is gericht op de bevolking in het algemeen en op specifieke groepen zoals (ouders van) jongeren.
• Selectieve preventie is gericht op risicogroepen die een vergrote kans lopen op drankproblemen, zoals kinderen van ouders met alcoholproblemen.
• Geïndiceerde preventie is gericht op mensen met problematisch alcoholgebruik die nog niet de diagnose alcoholmisbruik of -verslaving hebben.

Hieronder wordt het aanbod per vorm globaal beschreven.

Drank- en Horecawet regelt alcoholverstrekking

De Drank- en Horecawet schept randvoorwaarden voor een verantwoorde distributie van alcohol in de samenleving. De wet bevat speciale regels voor verkopers van alcohol en overheden (niet voor de gebruikers). In de wet staan bijvoorbeeld regels over horeca- en slijtersvergunningen, over leeftijdsgrenzen voor alcoholverkoop en over speciale regels die gemeenten kunnen instellen. Zo is het strafbaar om alcohol te verkopen aan jongeren onder de 16 jaar. Verkopers zijn wettelijk verplicht om bij twijfel te controleren of iemand de wettelijk vereiste leeftijd heeft van 16 jaar (of 18 jaar bij sterke drank). Alleen als de verkoper zeker weet dat de koper oud genoeg is, hoeft hij dit niet te doen. In 2009 hebben supermarkten een legitimatie-eis tot 20 jaar bij de aankoop van alcohol of tabak ingesteld. Supermarkten hebben dit besloten om beter te kunnen garanderen dat er geen alcohol aan jongeren onder de 16 jaar wordt verkocht. Zie ook de website Noggeen20.

Voorstel wetswijziging voor meer lokale mogelijkheden

In 2009 is een voorstel voor wetswijziging naar het parlement gestuurd. In dit voorstel zouden gementen meer mogelijkheden krijgen om op lokaal niveau verdere invulling aan het alcoholbeleid te geven, wordt het toezicht gedecentraliseerd en verscherpt, worden sancties (tijdelijk verkoopverbod) voor winkeliers bij verkoop aan jongeren vastgelegd en wordt alcoholbezit voor jongeren onde de zestien jaar strafbaar gesteld (VWS, BZK, J&G, 2009). Voorbeelden van een verdere invulling van het alcoholbeleid zijn; het verhogen van de leeftijdsgrens voor verkoop, sluitingstijden koppelen aan leeftijden en het tegengaan van pijsacties zoals 'happy hours'. Het verhogen van de leeftijdsgrens is als experiment in de wetswijziging voorgesteld. Enkele gemeenten mogen als experiment de leeftijdsgrens verhogen naar achttien jaar. Dit wordt na twee jaar geëvalueerd, vervolgens wordt bepaald of deze maatregel landelijk ingevoerd kan worden (Van den Berg & Schoemaker, 2010).

Alcohol en verkeer bij wet geregeld

In de Wegenverkeerswet, de Wet luchtverkeer en de Scheepvaartverkeerswet wordt aandacht besteed aan alcoholgebruik. In de alcoholverkeerswetgeving is onder meer vastgelegd wat precies wordt verstaan onder 'rijden onder invloed'. Sinds 2006 overtreden automobilisten de wet bij een alcoholpromillage hoger dan 0,5. Het maximaal toegestane alcoholpromillage voor beginnende bestuurders is toen verlaagd van 0,5 naar 0,2. Ook de ademanalyse en de EMA-cursus maken deel uit van de wet. Verkeersdeelnemers die zijn aangehouden voor rijden onder invloed kunnen worden verplicht tot het volgen van de EMA-cursus.

Reclamecode voor alcoholhoudende dranken

De alcoholbranche heeft zelf regels opgesteld over alcoholreclame en deze vastgelegd in de Reclamecode voor alcoholhoudende dranken (RvA). Sinds 2000 hebben producenten, detailhandel en horeca ieder een eigen code. De Reclame Code Commissie en de brancheorganisaties zien toe op de naleving. In Nederland is geen wettelijk reclameverbod voor alcoholreclame. Wel heeft de overheid de alcoholbranche aangespoord via zelfregulering te komen tot een vermindering van de blootstelling van minderjarigen aan alcoholreclame. Dit heeft er toe geleid dat sinds 2006 bij alle reclamespotjes voor zwakalcoholhoudende drank, zoals bier en mixdrankjes, minimaal 5 seconden een educatieve slogan wordt getoond die gericht is op het niet drinken onder de 16 jaar (zie ook: Zijn er verschillen tussen Nederland en andere landen?).

Verplichte voorlichting aan alcoholverstrekkers

Horecaondernemers en leidinggevenden van (sport)kantines zijn verplicht de cursus 'Sociale Hygiëne' te volgen die ingaat op verantwoorde alcoholverstrekking. Daarnaast wordt in de cursus 'horecaportier' aandacht geschonken aan risico's van alcoholverstrekking en is de cursus 'leren omgaan met agressie, drugs en alcohol' ontwikkeld voor mensen die in horecagelegenheden werken. Om barvrijwilligers in sportkantines, studentenverenigingen en buurthuizen te instrueren over het verantwoord verstrekken van alcohol is een twee uur durende cursus ontwikkeld; de instructie verantwoord alcoholgebruik.

Selectieve interventies nu nog vooral voor volwassenen

Selectieve interventies gericht op alcoholgebruik zijn voornamelijk ontwikkeld voor volwassenen. In Nederland wordt voor volwassenen toegewerkt naar een stepped-care aanbod via het internet voor mensen met beginnende tot en met ernstige alcoholproblemen. Een voorbeeld hiervan is 'Minderdrinken'; een zelfhulpprogramma voor volwassenen die zelfstandig het alcoholgebruik willen minderen. Voor jongeren zijn er slechts enkele selectieve interventies, waarbij ondermeer gedacht moet worden aan kinderen van verslaafde ouders. Naast een groepsversie bestaat er ook een interventie die via het internet wordt aangeboden, ‘Drankjewel’.

Eerste geïndiceerde preventie voor jongeren in 2006

De eerste geïndiceerde preventieve interventie voor jongeren dateert uit 2006. Tot die tijd bestond er geen geïndiceerde preventieve interventie (Meijer et al., 2006), terwijl juist jongeren vanwege hun fors alcoholgebruik een risicogroep vormen. Vroegherkenning en vroege interventies zijn bij hen dus bij uitstek gewenst. Inmiddels zijn er op dit gebied enkele initiatieven genomen, waarbij de ouders een belangrijke rol toebedeeld krijgen. Eén van deze initiatieven is het gespecialiseerde spreekuur 'Alcoholproblematiek bij kinderen' van het Reinier de Graaf Gasthuis in Delft.

I-database biedt overzicht van leefstijlinterventies gericht op alcoholgebruik

In de I-database (Interventiedatabase) staat het aanbod van leefstijlinterventies die in Nederland worden uitgevoerd, onder meer gericht op alcoholgebruik. Het Centrum Gezond Leven heeft hierbij een coördinerende en faciliterende rol. Ook geeft een onafhankelijke Erkenningscommisie inzicht in de kwaliteit en effectiviteit van de interventies.

Direct naar:

• Overzicht van interventies in de I-database op het gebied van alcoholgebruik