Alcohol: Zijn er verschillen tussen Nederland en andere landen?

Alle EU-landen kennen een vorm van nationale alcoholpreventie

In 2007 voeren alle EU-landen beleid op het gebied van alcohol. Zelfs landen die lang achterbleven wat betreft gezondheidsbeschermende maatregelen zoals Portugal en Griekenland voeren nu beleid voor een of meerdere aspecten van alcoholconsumptie.

Nederland strenger geworden ten aanzien van alcoholgebruik

Tot de jaren zeventig had Nederland een gematigd alcoholbeleid maar sinds de jaren tachtig behoort Nederland tot de strengere landen (Karlsson & Österberg, 2001). In 2000 is de Drank- en Horecawet in Nederland verder aangescherpt met het oog op preventie van schadelijk alcoholgebruik. In de jaren vijftig hadden met name de Scandinavische landen, met uitzondering van Denemarken, een streng gecontroleerd alcoholbeleid. In deze landen had de staat een monopolie op de productie, import, export en handel van alcoholhoudende dranken. De effecten van EU-regelgeving hebben er toe geleid dat deze landen hun beleid minder strikt hebben gemaakt (Crombie et al., 2007). Dit ging samen met een stijging in alcoholconsumptie en alcoholgerelateerde schade. Daarentegen is vanaf de jaren zestig de wet- en regelgeving in de meeste andere EU-landen geleidelijk strenger geworden. In de jaren tachtig en negentig is het beleid steeds verder uitgebreid en zijn bijvoorbeeld grenzen gesteld aan de leeftijd waaronder verkopers van alcohol niet mogen verkopen (Anderson & Baumberg, 2006; Österberg & Karlsson, 2002).

EU neemt met alcoholstrategie voorzichtige eerste stap

In najaar 2006 kwam de Europese Commissie met de notitie: Een EU-strategie ter ondersteuning van de lidstaten bij het beperken van aan alcohol gerelateerde schade (EC, 2006a). De Commissie is terughoudend met voorstellen voor EU-wetgeving vanwege culturele verschillen en vanwege al bestaand nationaal beleid. De Commissie wil op EU-niveau uitwisseling van 'best practices' stimuleren, activiteiten gericht op het verminderen van rijden onder invloed coördineren en met belanghebbenden werken aan 'verantwoordelijke' reclame en marketing. In najaar 2007 is het Forum Alcohol en Gezondheid van start gegaan gericht op stimulering van 'best practices'. Gezondheidsorganisaties, alcoholproducerende bedrijven en organisaties waarin deze verenigd zijn, nemen deel aan dit Forum (EC, 2007b). In de huidige EU-strategie voor het beperken van aan alcoholgerelateerde schade ontbreken concrete voorstellen over beperkingen van alcoholreclame en het invoeren van waarschuwingslabels (Van der Wilk et al., 2007). In 2007 stemde het Europese Parlement in met een resolutie over de strategie. Hierin wordt de Commissie opgeroepen om doelstellingen voor de lidstaten te formuleren. Het Parlement vraagt in het bijzonder aandacht voor drinken door jongeren en zwangere vrouwen en voor alcohol in het verkeer. Met betrekking tot het laatste stelt ze een Europees maximaal toegestaan bloedalcoholgehalte voor dat zo dicht mogelijk bij 0,0 promille ligt (EP, 2007).

In de meeste EU-landen geldt zelfde grens voor alcoholgebruik onder bestuurders

Vanwege de grote invloed van alcoholgebruik op de verkeersveiligheid is er een grens gesteld aan het aantal alcoholische consumpties waarmee bestuurders zich in het verkeer mogen begeven (SWOV, 2005b). Deze grens wordt uitgedrukt in de 'bloed alcohol concentratie' en was in 2006 in Nederland en de meeste andere EU landen 0,5 promille (Anderson & Baumberg, 2006). Sinds 2006 geldt in ons land een grens van 0,2 promille voor chauffeurs die minder dan 5 jaar een rijbewijs hebben. Ook in andere landen zijn de afgelopen jaren grenzen voor 'bloed alcohol concentratie' vast- of bijgesteld (ETSC, 2006).

Grote Europese verschillen in accijns op alcohol

De EU-lidstaten voeren een uiteenlopend accijnsbeleid. Zo bedraagt de accijns voor een liter gedistilleerd nog geen drie euro in Italië tegen bijna negentien euro in Zweden. Zeven wijnproducerende landen heffen geen accijns op wijn. De Nederlandse accijnstarieven behoren tot de middenmoot (zie tabel 1). De accijnstarieven die in de EU gelden, zijn niet afdoende om de kosten (zoals ziektekosten en kosten door verkeersongelukken) die alcoholconsumptie voor de maatschappij veroorzaakt te dekken (Cnossen, 2006).