Wat wordt beoogd met preventie gericht op alcoholgebruik?

Voorkómen alcoholgerelateerde schade

Alcoholpreventie heeft als doel verantwoord alcoholgebruik te stimuleren en de schadelijke gevolgen van alcoholgebruik te voorkómen (VWS, 2006l). Ongeveer een vijfde (19%) van de bevolking drinkt geen alcohol. Dat betekent dat 81% van de bevolking wel alcohol drinkt. Onder vrouwen komen meer niet-drinkers voor: 23% van de vrouwen geeft aan nooit te drinken versus 14% van de mannen. Ongeveer één op de tien Nederlanders (10,3%) tussen 16-69 jaar voldeed in 2004 aan de criteria voor probleemdrinken. Bij mannen komt dit meer voor dan bij vrouwen. Nederlandse jongeren beginnen op jonge leeftijd met alcohol drinken. Van de twaalfjarigen heeft 56% ooit alcohol gedronken en onder zestienjarigen is dit 93%. Regelmatig drinken komt voor bij 16% van de twaalfjarigen en 78% van de zestienjarigen (zie: Hoeveel mensen gebruiken alcohol?).

Alcoholgebruik kan veel schadelijke gevolgen hebben

Alcoholgebruik kan talrijke schadelijke gevolgen hebben. Naast gezondheidsproblemen voor de drinker zelf (zoals leveraandoeningen en verhoogde kans op kanker) levert het ook risico's op voor de omgeving (gezin en werk) en de maatschappij (verkeer en uitgaan). Bij sommige aandoeningen zorgt matig alcoholgebruik voor een lager risico dan niet-drinken of een hoger alcoholgebruik. Dit geldt voor coronaire hartziekten en (iets minder duidelijk) voor beroerte. Netto gezien hebben de negatieve gevolgen voor de gezondheid meestal de overhand, pas bij matige drinkers vanaf 35 jaar wordt dit anders. Zie voor meer informatie: Wat zijn de mogelijke gezondheidsgevolgen van alcoholgebruik? en: Afhankelijkheid van alcohol.

Zie voor meer informatie over de definities van drinken en niet-drinken Wat is alcoholgebruik en hoe wordt het gemeten?

Interventies vooral gericht op specifieke groepen

Veel preventieve interventies richten zich op specifieke doelgroepen. Naast kinderen en jongeren die nog niet drinken, richt de preventie zich op regelmatige drinkers en op groepen waarbinnen het aantal mensen dat overmatig drinkt hoger is dan in de rest van de bevolking (adolescenten en studenten). Ook mensen met speciale risico's, zoals zwangere vrouwen, ouderen en mensen met medicijn- en/of druggebruik, zijn doelgroepen voor alcoholpreventie. Dit geldt ook voor gezinsleden van alcoholisten, probleemdrinkers en verstrekkers van alcohol. Tot slot is er ook aandacht voor alcoholpreventie in specifieke situaties waar gebruik van alcohol een gevaar oplevert voor de gebruiker zelf of anderen zoals op de werkplek en in het verkeer. Alcoholpreventie door middel van wet- en regelgeving als de Drank- en Horecawet en accijnsheffing is gericht op alle drinkers.

Specifiek beleid gericht op jongeren

Het ministerie van VWS streeft met het landelijke alcoholbeleid naar de volgende doelen (VWS, 2007r):

Kinderen beginnen niet vóór hun 16e jaar met drinken.
Jongeren gaan minder drinken.
Minder mensen worden lichamelijk of geestelijk afhankelijk vanwege overmatig alcoholgebruik.
De schadelijke gevolgen van overmatig alcoholgebruik in bijzondere situaties worden verminderd (in het gezin, op het werk, in het verkeer en bij het uitgaan).

Het uitgangspunt van de overheid is dat alleen een samenhangende integrale aanpak doeltreffend kan zijn in het tegengaan van alcoholmisbruik en -verslaving (VWS, 2006l, VWS, 2006). Iedere partij speelt daarin een eigen rol (zie: Wie doet wat?).

Mix van preventiemethoden ingezet om doel te bereiken

Vanaf het midden van de jaren tachtig ligt de nadruk op een samenhangend alcoholpreventiebeleid. Vanuit de overtuiging dat beleid alleen dan doeltreffend kan zijn, zet de overheid een samenhangend pakket van verschillende instrumenten in om schadelijk alcoholgebruik te beperken:

Voorlichting.
Wet- en regelgeving.
Convenants (afspraken met partijen waaronder de alcoholbranche).
Accijnsheffing op alcoholhoudende dranken.
Ondersteuning lokaal beleid.
Subsidie, bijvoorbeeld voor wetenschappelijk onderzoek naar de werkzaamheid van nieuwe voorlichtingsmethodes.

Bronnen en Literatuur

Literatuur

VWS, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport VWS dossier alcohol. VWS2006.
VWS, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.Kiezen voor gezond leven. Den Haag: VWS, 2006l.
VWS, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.Hoofdlijnen alcoholbeleid. Den Haag: VWS, 2007r.

Begrippen en afkortingen

Definities

Matig alcoholgebruik: 1 tot 3 glazen alcohol per dag voor mannen en 1 tot 2 glazen voor vrouwen.

Busch MCM (RIVM), Kuunders MMAP (RIVM), Schoemaker C (RIVM). Wat wordt beoogd met preventie gericht op alcoholgebruik? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Preventie\Gericht op gezondheidsdeterminanten\Preventie gericht op leefstijl\Alcohol, 11 juni 2010.