Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Nationaal Kompas Volksgezondheid

Preventie gericht op alcoholgebruik

Kort en bondig

Doel en organisatie

Bereik en effectiviteit

Kosten

Kijk ook eens bij:

.

Bronnen en Literatuur

Literatuur

  • Anderson P, Baumberg B. Alcohol in Europe: a public health perspective. London: Institute of Alcohol Studies,2006.
  • Anderson P, Chisholm D, Fuhr DC.Effectiveness and cost-effectiveness of policies and programmes to reduce the harm caused by alcohol. Lancet, 2009e; 373: 2234-46.
  • Babor T.Linking Science to Policy. The role of international collaborative research. Alcohol Res Health, 2002; 26(I).
  • Babor TF, Caetano R, Casswell S, Edwards G, Giesbrecht N, Graham K, et al.Alcohol: No ordinary commodity. Research and public policy. Oxford: University Press, 2003.
  • Berg M van den, Schoemaker CG (red.). Effecten van preventie. Deelrapport van de Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2010 Van gezond naar beter. RIVM-rapport nr. 270061007. Bilthoven: RIVM,2010.
  • Boon B, Risselada A, Huiberts A A, Smit F.Reduced alcohol consumption in male adults due to a one time coputer tailored advice: a randomized controlled trial. Addiction, in press.
  • Campbell CA, Hahn RA, Elder R, Brewer R, Chattopadhyay S, Fielding J, et al.The effectiveness of limiting alcohol outlet density as a means of reducing excessive alcohol consumption and alcohol-related harms. Am J Prev Med, 2009; 37: 556-69.
  • Cnossen S.Alcohol taxation and regulation in the European Union. Den Haag: CPB Discussion Paper, 2006; 76.
  • Crombie IK, Irvine L, Elliott L, Wallace H.How do public health policies tackle alcohol-related harm: a review of 12 developed countries. Alcohol and Alcoholism, 2007; 42(5): 492-99.
  • Cuijpers P, Scholten M, Conijn B.Verslavingspreventie; een overzichtsstudie. Den Haag: ZonMw, 2006.
  • Cuijpers P, Jonkers R, Weerdt I de, Jong A de.The effects of drug abuse prevention at school: the 'Healthy School and Drugs' project. Addiction 2002; 97(1): 67-73.
  • Dekker E, Dalen WE van, Kuunders MMAP, Mulder J.Beleid onder invloed. Alcoholpreventiebeleid in Nederland. Utrecht: STAP, 2006.
  • DPC & TNS NIPO, Dienst Publiek en Communicatie & TNS NIPO.Eindrapportage campagne 'Alcohol en Opvoeding'. Den Haag: DPC, 2007.
  • EC, European Commission.Mededeling van de Commissie aan de Raad, het Europees Parlement, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de regio's. Een EU-strategie ter ondersteuning van de lidstaten bij het beperken van aan alcohol gerelateerde schade. Brussel: EC, 2006a; 625.
  • EC, European Commission. Charter establishing the European Alcohol and Health Forum. EC,2007b.
  • EP, Europees Parlement.Resolutie van het Europees Parlement van 5 september 2007 over een EU-strategie ter ondersteuning van de lidstaten bij het beperken van aan alcohol gerelateerde schade. Straatsburg: EP, 2007.
  • ETSC, European Transport Safety Council.Enforcement Monitor. ETSC's Newsletter on Traffic Law Enforcement in the EU. Brussels: ETSC 2006; (05).
  • Gezondheidsraad.Risico’s van alcoholgebruik bij conceptie, zwangerschap en borstvoeding. Den Haag: Gezondheidsraad, 2004h; 22.
  • GGD Gelre-IJssel & De Grift.Alcoholmatiging jeugd in de Achterhoek. Notitie. Apeldoorn: GGD, 2006.
  • GGD Gooi & Vechtstreek.Startconferentie. Onder het genot van.?! Samen aan de slag tegen riskant alcoholgebruik jongeren in de regio Gooi en Vechtstreek. Programma. Hilversum: GGD, 2006.
  • Graaff D de.Zomercampagne 2002: een evaluatie van de 'peer'-benadering. Haarlem: ResCon, 2003.
  • Holder H.Alcohol and the community. A systems approach to prevention. Cambridge: Cambridge University Press, 1998.
  • Jansen J, Schuit AJ, Lucht F van der. Tijd voor gezond gedrag. Bevordering van gezond gedrag bij specifieke groepen. Themarapport van de Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2002. RIVM-rapport nr. 270555004. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum,2002.
  • Jones L, James M, Jefferson T, Lushey C, Morleo M, Stokes E, et al.A review of the effectiveness and cost-effectiveness of interventions delivered in primary and secondary schools to prevent and/or reduce alcohol use by young people under 18 years old. London: NICE, 2007b.
  • Karlsson T, Österberg E.A scale of formal alcohol control policy in 15 European Countries. Nordic Studies on Alc and Drugs (Eng. Suppl) 2001; 18: 117-131.
  • Koning IM, Vollebergh WAM, Smit F, Verdurmen JEE, Eijnden RJJM van den, Bogt TFM ter, et al.Preventing heavy alcohol use in adolescents (PAS): cluster randomized trial of a parent and student intervention offered separately and simultaneously. Addiction, 2009; 104: 1669-78.
  • Kruize A, Bieleman B.Monitor alcoholverstrekking jongeren 2007. Groningen: Intraval, 2008.
  • Laat WJ de.Als het maar gezond is..: Een onderzoek naar de rol van de verloskundige in alcoholvoorlichting aan zwangere vrouwen Enschede: Universiteit Twente, 2007; in publicatie.
  • LSP, Landelijke Steunfunctie Preventie.LSP-databank. http: //www.lsp-preventie.nl (geraadpleegd 20 februari 2005). Utrecht: LSP, 2005.
  • Meijer SA, Smit F, Schoemaker C, Cuijpers P. Gezond verstand: evidence-based preventie van psychische stoornissen. RIVM-Rapport nr. 270672001; VTV Themarapport. Bilthoven/Utrecht: RIVM/Trimbos-instituut,2006.
  • Mulder J. Lokaal alcoholbeleid. Onderzoek naar het alcoholbeleid in de 100 grootste Nederlandse gemeenten. Utrecht: STAP,2004b.
  • NIGZ, Nationaal Instituut voor Gezondheidsbevordering en Ziektepreventie. Jaarbericht 2006. Alcohol infiolijn & alcoholwebsites. Woerden: NIGZ,2007b.
  • Österberg E, Karlsson T (red.).Alcohol policies in EU member states and Norway. A collection of country reports. Helsinki: Stakes, 2002.
  • Post NAM, Bekker-Grob EW de, Mackenbach JP, Slobbe LCJ. Kosten van preventie in Nederland 2007. Bilthoven,2010b.
  • Rabinovich L, Brutscher P, Vries H de, Tiessen J, Clift J, Reding A.The affordability of alcoholic beverages in the European Union. Cambridge: RAND Europe, 2009.
  • Regio Data.Inventarisatie Jongeren en alcohol. Rotterdam/Groningen: Regio Data, 2001.
  • Rehn N, Room R, Edwards G (red.).Alcohol in the European Region – consumption, harm and policies. Copenhagen: WHO Regional Office for Europe, 2001.
  • Rijksvoorlichtingsdienst.Campagne 'Wat doet drank met u?' Tracking eindrapportage. Den Haag: DTC Rijksvoorlichtingsdienst, 2000a.
  • Riper H, Kramer J, Smit F, Conijn B, Schippers G, Cuijpers P.Web-based self-help for problem drinkers: A pragmatic randomized trial. Ediction, 2008; 103(2): 218-227.
  • Riper H, Smit F, Zanden R van der, Conijn B, Kramer J, Mutsaers K.E-Mental Health. High Tech, High Touch, High Trust. Utrecht: Trimbos-instituut, 2007.
  • Smallenbroek AJH, Elshof EJ ten.Beoordeling van Drank- en Horecawet. Naar een wet op de openbare inrichtingen? Den Haag: SGBO, 1994.
  • Smit E, Verdurmen J, Monshouwer K, Smit F.Family interventions and their effect on adolescent alcohol use in general populations; a meta-analysis of randomized controlled trials. Drug Alcohol Depend, 2008; 97: 195-206.
  • Smit F, Riper H, Kramer J, Schippers G, Cuijpers P.Cost-effectiveness of a web-based selfhelp intervention for problem drinking: randomized trial. Submitted.
  • SRE, Samenwerkingsverband Regio Eindhoven. Zuidoost-Brabant laat zich niet flessen! 21 gemeenten gaan vanaf vandaag de strijd aan tegen het overmatig alcoholgebruik onder jongeren. Persbericht. Eindhoven: SRE,2006.
  • STAP, Nederlands Instituut voor Alcoholbeleid.Sluitingstijdenbeleid. Utrecht: STAP, 2008.
  • SWOV, Stichting Wetenschappelijk Onderzoek Verkeersveiligheid.www.swov.nl. Leidschendam: SWOV, 2005b.
  • Tariq L, van den Berg M, Hoogenveen RT, van Baal PH. Cost-effectiveness of an opportunistic screening programme and brief intervention for excessive alcohol use in primary care. PLoS One2009a; 4(5): e5696
  • Toomey TL, Lenk KM, Wagenaar AC.Environmental policies to reduce college drinking: an update of research findings. J Stud Alcohol Drugs, 2007; 68: 208-19.
  • Toomey TL, Wagenaar AC.Environmental policies to reduce college drinking: options and research findings. J Stud Alcohol Suppl, 2002;: 193-205.
  • Trimbos-instituut.www.trimbos.nl (geraadpleegd 16 februari 2004). Utrecht: Trimbos-instituut, 2004.
  • Trimbos-instituut.Nationale drugmonitor. Jaarbericht 2006. Utrecht: Trimbos-instituut, 2006c.
  • VWS et al., VWS, VWA en Intraval.Monitor alcoholverstrekking jongeren 2007. Factsheet. 2007.
  • VWS, BZK, J&G.Wijziging van de Drank- en Horecawet met het oog op de terugdringing van het alcoholgebruik onder met name jongeren, de voorkoming van alcoholgerelateerde verstoring van de openbare orde, alsmede ter reductie van de administratieve lasten. vergaderjaar 20 Den Haag: VWS, BZK, J&G, 2009; 32 022(1).
  • VWS, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport VWS dossier alcohol. VWS2006.
  • VWS, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.Evaluatie van de Drank en Horecawet 2000. Den Haag: VWS, 2004q.
  • VWS, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.Beleidsbrief Alcohol en jongeren. Den Haag: VWS, 2005j.
  • VWS, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.2 miljoen voor alcohol-opvoedondersteuning van ouders. Persbericht, 30 mei. Den Haag: VWS, 2006.
  • VWS, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.Kiezen voor gezond leven. Den Haag: VWS, 2006l.
  • VWS, Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.Hoofdlijnen alcoholbeleid. Den Haag: VWS, 2007r.
  • Wagenaar AC, Lenk KM, Toomey TL.Policies to reduce underage drinking. A review of the recent literature. Recent Dev Alcohol, 2005; 17: 275-97.
  • Wagenaar AC, Toomey TL.Effects of minimum drinking age laws: review and analyses of the literature from 1960 to 2000. J Stud Alcohol Suppl, 2002;: 206-25.
  • WHO, World Health Organization Regional Office for.Evidence for the effectiveness and cost–effectiveness of interventions to reduce alcohol-related harm. Copenhagen, 2009.
  • Wilk EA van der, Melse JM, Broeder JM den, Achterberg PW (red.). Leren van de buren. Beleid publieke gezondheid internationaal bezien: roken, alcohol, overgewicht, depressie, gezondheidsachterstanden, jeugd, screening. RIVM-rapport nr. 270051010. Houten: Bohn Stafleu Van Loghum,2007.
  • Wilk EAvan der, Melse JM, Broeder JMden, Achterberg PW.Leren van de buren: Beleid publieke gezondheid internationaal bezien: roken, alcohol, overgewicht, depressie, gezondheidsachterstanden, jeugd, screening. Bilthoven: 2007.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

CBL
Centraal Bureau Levensmiddelenhandel
URL: http://www.cbl.nl/
CBO
Kwaliteitsinstituut voor de gezondheidszorg CBO (voorheen: Centraal Begeleidingsorgaan voor de Intercollegiale Toetsing)
URL: http://www.cbo.nl
CBR
Centraal Bureau Rijvaardigheid
URL: http://www.cbr.nl/
CZM
Chronische ziekten model
DSM
Diagnostic and statistical manual of mental disorders
Classificatie voor psychische stoornissen. De DSM is ontwikkeld onder verantwoordelijkheid van de American Psychiatric Association. De vierde editie (DSM-IV) verscheen in 1994. De evidence-based tekstrevisie daarvan (DSM-IV-TR) verscheen in 2000.
EMA
Educatieve Maatregel Alcohol en Verkeer
EU
Europese unie
GGD
Gemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst
GGZ
Geestelijke gezondheidszorg (mental health care)
NHG
Nederlands huisartsengenootschap
URL: http://www.nhg.org
NIGZ
Nationaal Instituut voor Gezondheidsbevordering en Ziektepreventie
URL: http://www.nigz.nl
QALY
Quality-adjusted life-year
Maat voor kwaliteit van een levensjaar (uitgedrukt in tijd); opgebouwd uit de resterende levensduur en de kwaliteit van leven van een persoon na interventie. QALY's worden berekend als een schatting van de gewonnen levensjaren, waarbij elk jaar vermenigvuldigd wordt met een gewicht (ook wel utiliteit genoemd) dat de kwaliteit van leven weergeeft van de persoon in dat jaar.
VWA
Voedsel en waren autoriteit
Onderzoekt en bewaakt de veiligheid van voedsel en consumentenproducten. URL: http://www.vwa.nl
VWS
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
URL: www.rijksoverheid.nl/ministeries/vws

Definities

Matig alcoholgebruik
1 tot 3 glazen alcohol per dag voor mannen en 1 tot 2 glazen voor vrouwen.
Schadelijk alcoholgebruik
Drinken met schade tot gevolg of met een verhoogd risico op schade tot gevolg.
Stepped care
Volgens het uitgangspunt van stepped care (getrapte zorg) wordt een patiënt in eerste instantie de meest effectieve, minst belastende, goedkoopste en kortste vorm van behandeling aangeboden die mogelijk is gezien de aard en de ernst van de problematiek. Pas als deze minimale interventie onvoldoende effect heeft wordt naar een intensievere interventie overgegaan.