Wat wordt er met preventie van kindermishandeling beoogd?

Definitie van kindermishandeling in Wet op de Jeugdzorg

De definitie van kindermishandeling staat beschreven in de Wet op de Jeugdzorg (artikel I, lid m). Volgens deze definitie heeft kindermishandeling de volgende kenmerken:

• Het is een bedreigende of gewelddadige interactie tussen een minderjarige en een persoon van wie de minderjarige afhankelijk is.
• De interactie kan fysiek, psychisch of seksueel van aard zijn.
• De daders zijn de ouder(s) of andere personen van wie de minderjarige afhankelijk is.
• De interactie wordt passief of actief opgedrongen aan de minderjarige.
• Er ontstaat ernstige lichamelijke of psychische schade ten gevolge van de interactie, of die schade dreigt te ontstaan.

Of iets daadwerkelijk kindermishandeling genoemd wordt hangt onder andere af van hoe vaak het voorkomt, hoe schadelijk het is voor de ontwikkeling of gezondheid van het kind en van maatschappelijke normen over wat acceptabel is in de opvoeding van kinderen. Voor informatie over de omvang van kindermishandeling zie: Wat is kindermishandeling?.

Kindermishandeling heeft meerdere vormen

Er zijn diverse vormen van kindermishandeling te onderscheiden:

• Lichamelijke mishandeling. Dit zijn alle vormen van lichamelijk geweld tegen het kind, zoals slaan, schoppen, bijten, knijpen, krabben, het toebrengen van brandwonden of het kind laten vallen.
• Lichamelijke verwaarlozing. De opvoeders laten structureel na de lichamelijke basisbehoeften van het kind te vervullen, zoals het uitstellen of niet inschakelen van noodzakelijke medische zorg of verzorging.
• Psychische mishandeling. De opvoeders stralen met hun houding en hun gedrag afwijzing en vijandigheid uit tegenover het kind.
• Psychische verwaarlozing. De opvoeders hebben een houding tegenover het kind die een kind in angst en onzekerheid laat leven. Het is een systematisch gebrek aan liefde, warmte, geborgenheid en steun. Ook huiselijk geweld waar het kind getuige van is past in deze categorie (Klein Velderman & Pannebakker, 2008).
• Seksueel misbruik of seksuele mishandeling. Dit omvat elk seksueel contact met een kind door een volwassene, inclusief kinderprostitutie, pornografie of verkrachting.

Zie ook: Dossier Kindermishandeling van het Nederlands Jeugd Instituut (NJi).

Preventie richt zich op risicofactoren van kindermishandeling

Preventie van kindermishandeling heeft tot doel om oorzaken of risicofactoren voor kindermishandeling te beïnvloeden en daarmee daadwerkelijke kindermishandeling te voorkomen. Dat geeft kinderen de kans om onder meer optimale omstandigheden op te groeien en zich gezond te ontwikkelen. Op de korte termijn kan preventie van kindermishandeling voorkomen dat een kind lichamelijk letsel en psychische schade oploopt. Daarnaast voorkomt het dat kinderen in hun latere leven problemen ontwikkelen als gevolg van kindermishandeling, zoals posttraumatische stressstoornissen, persoonlijkheidsstoornissen en verslaving. Zie ook: Kindermishandeling.

Voorlichting en advies vergroot kennis over kindermishandeling

Voorlichting en advies kan bestaan uit activiteiten voor ouders en/of kinderen, zoals bewustwordingscampagnes, individuele voorlichting over opvoeding en kindermishandeling, en informatie via brochures, tijdschriften, internetsites, boeken en tv-programma’s. Vergroten van kennis over kindermishandeling bij professionals gebeurt via deskundigheidsbevordering.

Opvoedcursus versterkt opvoedvaardigheden van ouders

Een opvoedcursus is een vorm van groepsgerichte opvoedingsondersteuning met een vaste groep ouders. In een serie van ten minste drie bijeenkomsten leren ouders meer kennis en vaardigheden op het terrein van opvoeden. Ze oefenen met constructieve manieren om grenzen te stellen richting hun kind(eren). Ook leren ze voorkómen dat ze persoonlijke problemen afreageren op hun kinderen. Er worden verschillende werkvormen gebruikt, zoals rollenspellen, video’s, groepsdiscussies, oefeningen, huiswerkopdrachten en korte lezingen (NIZW, 2005c).

Huisbezoekprogramma’s versterkt vaardigheden in thuissituatie

Het doel van een huisbezoekprogramma is de kennis en vaardigheden van de ouders te vergroten die bijdragen aan een gezonde ontwikkeling van ouders, kinderen en gezinnen (Kooijman & Zwikker, 2001; Klein Velderman & Pannebakker, 2008). In een huisbezoekprogramma krijgen gezinnen met regelmaat bezoek van een huisbezoeker. Dat is meestal een verpleegkundige, maar kan ook een ervaren en getrainde vrijwilliger zijn (Mutsaers, 2008). Een huisbezoeker werkt met de ouders aan een positieve manier van opvoeden en aan problemen die het functioneren van ouders belemmeren. Sommige programma’s besteden ook aandacht aan de persoonlijke ontwikkeling en gezondheid van de moeder en het sociale netwerk. Huisbezoekprogramma’s starten meestal in de zwangerschap en lopen langere tijd door, meestal over een periode van twee tot vijf jaar (MacLeod & Nelson, 2000). De programma’s variëren in intensiteit.

Beleidsmaatregelen kunnen levensomstandigheden verbeteren

Het verbeteren van de levensomstandigheden van kinderen in armoede en achterstandssituaties kan een belangrijke bijdrage leveren aan het voorkomen van kindermishandeling (Mutsaers, 2008). Relevante beleidsterreinen hiervoor zijn sociaal beleid, inkomensbeleid en werkgelegenheidsbeleid. Buurtgerichte preventieprogramma’s zijn vaak gericht op het voorkomen van problemen door het verbeteren van algemene opvoedings- en ontwikkelingscondities in een risicowijk (Mutsaers, 2008). Zulke programma’s richten zich onder meer op sociale cohesie in de wijk, toezicht, werkgelegenheid, speelruimte en toegankelijkheid van voorzieningen. Het is een vorm van selectieve preventie. Ook het in de wet verbieden van geweld tegen kinderen door opvoeders stimuleert een geweldloze opvoeding.