Serumcholesterol samengevat

Cholesterol is nodig als bouwsteen voor lichaamscellen en hormonen

Cholesterol is een vetachtige stof die het menselijk lichaam nodig heeft als bouwsteen voor lichaamscellen en hormonen.Het cholesterolgehalte in bloedmonsters wordt bepaald in het bloedserum, de vloeistof die overblijft nadat het bloedplasma ontdaan is van stollingsfactoren (fibrinogeen). Daarom spreekt men ook wel van serumcholesterol.

Ongunstige bloedwaarden voor cholesterol verhogen risico op coronaire hartziekten

Mensen met teveel LDL-cholesterol en/of te weinig HDL-cholesterol in het bloed hebben een verhoogd risico op coronaire hartziekten. In het Kompas wordt van een 'ongunstig serumcholesterol' gesproken, wanneer iemand een of beide ongunstige bloedwaarden heeft en/of cholesterolverlagende medicatie gebruikt.

Behalve door het cholesterolgehalte wordt het risico op coronaire hartziekten ook door andere factoren bepaald; deze combinatie van factoren wordt ook wel het risicoprofiel genoemd. Een ongunstig cholesterol vormt alleen een risicofactor voor coronaire hartziekten, want voor de samenhang met andere ziekten geldt dat niet bekend is of het om een oorzakelijk verband gaat.

Ongezonde voeding, roken en gewicht beïnvloeden bloedwaarden voor cholesterol

Het eten van te veel verzadigd vet is de belangrijkste oorzaak van een verhoogde bloedwaarde voor het totaal cholesterol (alle cholesteroldeeltjes samen, waaronder LDL-cholesterol en HDL-cholesterol). Een te lage inname van voedingsvezel verhoogt eveneens het risico op een verhoogd totaal cholesterol. Daarnaast kunnen een te hoge inname van transvetzuren, roken en overgewicht het totaal cholesterol verhogen en tegelijkertijd het niveau van het beschermende HDL-cholesterol verlagen. Daarentegen kunnen lichamelijke activiteit en matige alcoholconsumptie het beschermende HDL-cholesterolgehalte juist verhogen. Ook kunnen genetische factoren ten grondslag liggen aan verhoogde totaal cholesterolwaarden.

Door beperkte gegevens is percentage mensen met ongunstig cholesterol moeilijk te schatten

De meest recente gegevens over het percentage mensen met ongunstige bloedwaarden voor cholesterol zijn bij een relatief kleine en mogelijk niet representatieve groep mensen verzameld in twee onderzoeken. Door deze beperking vormen deze gegevens slechts een indicatie van het percentage Nederlanders met een ongunstig cholesterol. Voor de gegevens over de trend in de tijd geldt eveneens een aantal beperkingen, zoals beperkte representativiteit voor Nederland.

Driekwart van volwassenen heeft geen ideaal totaal cholesterol

In de periode 2003-2007 had bijna driekwart van de volwassen Nederlanders (35 tot 70 jaar) een bloedwaarde voor totaal cholesterol van 5 mmol per liter of hoger, terwijl deze bloedwaarde idealiter onder de 5 mmol per liter ligt. Naar schatting een kwart van de volwassenen had een sterk verhoogde bloedwaarde voor totaal cholesterol (6,5 mmol/liter of hoger) en/of gebruikte cholesterolverlagende medicatie. Een dergelijk 'ongunstig totaal cholesterol'

komt vaker voor in de oudere leeftijdsgroepen dan in de jongere. Bij mensen tot rond de 60 jaar komt het vaker voor bij mannen dan bij vrouwen, terwijl het boven de 65 jaar juist vaker voorkomt bij vrouwen.

Een te lage bloedwaarde voor HDL-cholesterol is eveneens ongunstig

Een verlaagd gehalte van het beschermende HDL-cholesterol is eveneens ongunstig. Een verlaagd HDL-cholesterol kwam in de periode 2003-2007 voor bij circa 7 à 8% van de volwassen Nederlanders (35-70 jaar), vooral bij mannen (circa 13%) en minder vaak bij vrouwen (circa 2%).

Tot 1997 waren trends in bloedwaarden voor cholesterol gunstig, daarna is trend onduidelijk

Tussen 1987 en 1997 is het percentage mannen en vrouwen met een ongunstig totaal cholesterol aanzienlijk gedaald. De daling was zichtbaar bij alle leeftijdsgroepen, maar was het sterkst onder oudere mannen en vrouwen.

Voor het percentage mensen met een verlaagd HDL-cholesterol was er in de periode 1993-1997 sprake van een daling. Voor de periode vanaf 1998 is geen duidelijke uitspraak over de trend mogelijk vanwege de beperkingen van de betreffende gegevens.

Toekomstig percentage mensen met ongunstig cholesterol is moeilijk te voorspellen

Het is moeilijk te voorspellen hoe de trend in het percentage mensen met een ongunstig cholesterol zich in de toekomst zal ontwikkelen. Dit wordt onder andere bepaald door ontwikkelingen in de leefstijlfactoren die van invloed zijn op de bloedwaarden voor cholesterol, zoals ongezonde voeding, roken, onvoldoende bewegen en overgewicht. Daarnaast hangt het toekomstige percentage mensen met een ongunstig cholesterol af van de mate waarin er behandeling en preventie van een verhoogd totaal cholesterol en preventie van een verlaagd HDL-cholesterol plaatsvindt.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

HDL-cholesterol: High density lipoprotein cholesterol; Hoge-dichtheid-lipoproteinen ('goed cholesterol'): deeltjes die het cholesterol afvoeren vanuit de weefsels naar de lever.
LDL-cholesterol: Low density lipoprotein cholesterol; Lage-dichtheid-lipoproteinen ('slechte cholesterol'): deeltjes die het cholesterol vervoeren naar de weefsels.

Definities

Risicoprofiel: De mate waarin iemand ongunstig scoort op een combinatie van een aantal factoren bepaalt de hoogte van het risico op coronaire hartziekten. Het gaat om de volgende factoren: totaal cholesterol, HDL-cholesterol, bloeddruk, leeftijd, geslacht, rookgedrag en het hebben van bepaalde ziekten (hart- en vaatziekte of diabetes).
Transvetzuren: Onverzadigde vetzuren, die hetzelfde effect hebben als verzadigde vetzuren. Transvetzuren komen vooral voor in koek, gebak, voorgebakken friet en hartige snacks.

Leent-Loenen HMJA van (RIVM). Serumcholesterol samengevat. In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Gezondheidsdeterminanten\Persoonsgebonden\Serumcholesterol, 15 april 2008.