Op 27 november 2014 is de nieuwe site VolksgezondheidEnZorg.info gelanceerd. In deze site worden Nationaal Kompas Volksgezondheid, Nationale Atlas Volksgezondheid, Zorgbalans, Kosten van Ziekten en Zorggegevens geleidelijk samengebracht tot een compleet en overzichtelijk geheel. Op termijn zullen de oude sites verdwijnen.
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Nationaal Kompas Volksgezondheid
Overgewicht
Omvang van het probleem

Hoeveel mensen hebben overgewicht?

Volwassenen en ouderen Kinderen en jongeren

Volwassenen en ouderen

De helft van de Nederlanders is te zwaar

In 2012 heeft 48,3% van de Nederlanders van 19 jaar en ouder overgewicht (inclusief obesitas). Overgewicht komt vaker voor bij mannen (53%) dan bij vrouwen (43,7%). Bij obesitas is dat andersom, meer vrouwen hebben obesitas (13,9%) dan mannen (11,3%). In totaal heeft 12,7% van de Nederlanders obesitas (Zie tabel 1; Gezondheidsmonitor GGD'en, CBS en RIVM, 2012).

Drie van de vijf ouderen heeft overgewicht

Drie van de vijf 65-plussers heeft overgewicht (59,2%), inclusief obesitas. Van de mannen heeft 62% overgewicht, van de vrouwen 57%. Ook obesitas komt vaker voor bij ouderen (15,8%). Bijna 18% van de vrouwen en 14% van de mannen van 65 jaar en ouder heeft obesitas (zie tabel 1). Bij vrouwen is de stijging van overgewicht en obesitas met de leeftijd duidelijk zichtbaar (zie figuren 1 en 2; Gezondheidsmonitor GGD'en, CBS en RIVM, 2012).

Zelfgerapporteerde versus gemeten gegevens

Om de zelfgerapporteerde gegevens van de Gezondheidsmonitor te vergelijken met de gemeten gegevens van Nederland de Maat Genomen is de groep 30-70 jarigen nader bekeken (zie tabel 2). De verschillen in percentages overgewicht lijken minimaal, maar daarbij hoort wel een kanttekening. De data van Nederland de Maat Genomen zijn drie jaar ouder dan die van de Gezondheidsmonitor. In de drie tussenliggende jaren kan het zijn dat het percentage overgewicht is toegenomen. Daarnaast zijn gemeten gegevens vaak betrouwbaarder dan gerapporteerde gegevens. Als mensen zelf hun gewicht en lengte rapporteren, zijn zij geneigd om hun gewicht te onderschatten en hun lengte te overschatten. De cijfers kunnen daardoor een te gunstig beeld geven als het gaat over het aantal mensen met overgewicht (Viet et al., 2003; Conner Gorber et al., 2007).

Zie ook: Icoon: detaildocumentAchtergrondinformatie bij de gegevensbronnen

Abdominale obesitas komt vaker voor dan 'normale' obesitas

Ongeveer twee tot drie keer zoveel mensen hebben abdominale obesitas (een te grote buikomvang) als 'gewone' obesitas (een te hoge body mass index (BMI)). Bij een omtrek van 88 cm of meer (voor vrouwen) of 102 cm of meer (voor mannen) is sprake van abdominale obesitas. Ruim één op de drie vrouwen heeft abdominale obesitas, van de mannen ruim een kwart (zie tabel 2; Blokstra et al., 2011).

Zwaar alcoholgebruik in combinatie met overgewicht onder 3,5% van de 25-plussers

Van de volwassenen (25 jaar en ouder) is 3,5% te zwaar en tegelijkertijd een zware gebruiker van alcohol. De odds ratio (OR) voor overgewicht en zwaar alcoholgebruik is 1,20 (p<0,001). Het komt dus vaker voor dat één en dezelfde persoon zowel overgewicht heeft als zwaar alcoholgebruiker is dan op basis van toeval verwacht mag worden. Met andere woorden: beide risicofactoren clusteren en de één vergroot het risico op de ander. Deze bevindingen zijn gebaseerd op gegevens over de Nederlandse bevolking van 25 jaar en ouder uit de Gezondheidsmonitor GGD'en, CBS en RIVM (2012). Voor meer details over de resultaten zie: Icoon: detaildocumentAchtergronddocument Combinaties van risicofactoren. Uit ander onderzoek blijkt dat excessief alcoholgebruik samenhangt met de risicofactoren voor overgewicht, namelijk ongezond eten en weinig bewegen (Wendel-Vos et al., 2007c). Dit is een mogelijke verklaring voor de clustering van zwaar alcoholgebruik en overgewicht.

De combinatie overgewicht en roken komt voor bij 7% van de 25-plussers. Maar overgewicht vormt met roken geen cluster (OR= 0,78; p<0,001) en blijkt juist te clusteren met niet-roken. Tot slot geldt voor 1,5% van de mensen dat ze zowel roken, zwaar alcohol gebruiken als te zwaar zijn (Gezondheidsmonitor GGD'en, CBS en RIVM).

Tabel 1: Percentage volwassenen van 19 jaar en ouder met overgewicht en obesitas in 2012 (Gezondheidsmonitor GGD'en, CBS en RIVM, 2012).

Overgewicht

Overgewicht, inclusief obesitas (%)

Obesitas (%)

BMI ≥ 25

BMI ≥ 30

19+

48,3

12,7

mannen

53,0

11,3

vrouwen

43,7

13,9

19 tot 65 jaar

45,5

11,8

mannen

50,8

10,8

vrouwen

40,1

12,9

65 jaar of ouder

59,2

15,8

mannen

62,2

13,7

vrouwen

56,6

17,7

Tabel 2: Percentage volwassenen van 30 tot 70 jaar met overgewicht en obesitas in 2012 en 2009/2010 (Gezondheidsmonitor GGD'en, CBS en RIVM, 2012;  Blokstra et al., 2011).

Mate van overgewicht

Gezondheidsmonitor

NL de Maat

mannen

vrouwen

mannen

vrouwen

Overgewicht (BMI ≥ 25 kg/m2)

58

46

60

44

Matig overgewicht (BMI 25,0 - 29,99)

45

31

47

30

Obesitas (BMI ≥ 30)

13

15

13

14

Abdominale obesitas (middelomtrek >102 cm (man) of >88 cm (vrouw)

27

39

Zie ook:

Naar boven

Figuur 1: Percentage volwassen vrouwen met overgewicht en obesitas, naar leeftijdsgroep (Gezondheidsmonitor GGD'en, CBS en RIVM, 2012).

volwassen vrouwen met matig overgewicht en obesitas, naar leeftijdsgroep

Figuur 2: Percentage volwassen mannen met overgewicht en obesitas, naar leeftijdsgroep (Gezondheidsmonitor GGD'en, CBS en RIVM, 2012).

Percentage volwassen mannen met matig overgewicht en obesitas, naar leeftijdsgroep

Naar boven


Kinderen en jongeren

Veertien procent van de jeugd heeft overgewicht

Van de jeugd van 2 tot 21 jaar heeft 14% overgewicht, waarvan 2% obesitas. Meisjes hebben vaker overgewicht dan jongens (zie tabel 3). Deze cijfers zijn afkomstig uit de Vijfde Landelijke Groeistudie van TNO uit 2009, waarin gewicht en lengte gemeten zijn onder ruim 20.000 kinderen en jongeren (Schönbeck et al., 2012).

Tabel 3: Percentage kinderen en jongeren van 2 tot 21 jaar met overgewicht en obesitas (TNO, 2010a).

Mate van overgewicht

Jongens

Meisjes

Overgewicht (BMI ≥25 kg/m2)

13,3

14,9

Matig overgewicht (BMI 25 tot 30 kg/m2)

11,5

12,7

Obesitas (BMI ≥30 kg/m2)

1,8

2,2

Abdominale obesitas (middelomtrek ≥ 102 cm (man) of ≥ 88 cm (vrouw))

a De BMI grenswaarden van overgewicht en obesitas bij kinderen en jongeren wijken af van die van volwassenen. Zie:

Icoon: detaildocumentAfkapwaarden BMI kinderen en jongeren

Naar boven

.

Bronnen en Literatuur

Bronnen

Literatuur

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

OR
Odds ratio
De verhouding (quotiënt) tussen twee odds.
TNO
Nederlandse organisatie voor Toegepast Natuurwetenschappelijk Onderzoek
URL: http://www.tno.nl

Definities

Obesitas
Body Mass Index (BMI) >= 30 kg/m2
overgewicht
Body Mass Index (BMI) ≥25kg/m2
Zwaar alcoholgebruik
Voor mannen: minstens één dag per week zes glazen alcohol of meer. Voor vrouwen: minstens één dag per week vier glazen alcohol of meer.
Nationaal Kompas Volksgezondheid, versie 4.17, 23 juni 2014
© RIVM, Bilthoven / Disclaimer.