Ga direct naar: inhoud, subnavigatie, service menu, zoeken

Lichaamsgewicht

Omvang van het probleem

Zijn er verschillen naar sociaaleconomische status?

Huidige situatie

Onder laagopgeleiden komt overgewicht meer voor

Onder mensen met een lage opleiding komt meer overgewicht voor dan onder hoogopgeleiden. Van de mensen met alleen lagere school heeft 54% overgewicht en van de mensen met een hoge opleiding (hbo of universiteit) is dat 33% (zie figuur 1). In de leeftijdscategorie van 25-34 jaar zijn de verschillen in overgewicht tussen hoog- en laagopgeleiden niet significant. Bij de andere leeftijdsgroepen en bij mannen en vrouwen afzonderlijk komt overgewicht meer voor bij laagopgeleiden dan bij hoogopgeleiden (zie ook: Interne link naar document Sociaaleconomische verschillen naar geslacht en leeftijd).

Het opleidingsniveau is hier als indicator gebruikt voor de sociaaleconomische status van mensen (zie ook: Interne link naar document Wat is sociaaleconomische status? en Beschrijving opleidingscategorieën).

Het bovenstaande is gebaseerd op gegevens van de POLS-enquête waarbij de deelnemers gevraagd is hun lichaamslengte en -gewicht aan te geven. Een kanttekening bij de gepresenteerde cijfers is dat zelfrapportage meestal leidt tot onderschatting van het gewicht en overschatting van de lengte. Zie ook: Interne link naar document Achtergrondinformatie bij de gegevensbronnen.

Onder laagopgeleiden komt ook ernstig overgewicht meer voor

Ernstig overgewicht (obesitas) komt meer voor in de laagste opleidingscategorie dan in de hoogste opleidingscategorie. Van de laagopgeleiden (lagere school) heeft 18,4% ernstig overgewicht en van de hoogopgeleiden (hbo of universiteit) is dat 6,5% (zie figuur 2).

In de leeftijdscategorieën boven 25-34 jaar is het percentage mensen met ernstig overgewicht relatief hoog onder laagopgeleiden. In de leeftijdscategorie van 25-34 jaar zijn de verschillen in ernstig overgewicht tussen hoog- en laagopgeleiden niet significant (zie: Interne link naar document Sociaaleconomische verschillen naar geslacht en leeftijd).

Geen sociaaleconomische verschillen in ondergewicht

Er zijn geen sociaaleconomische verschillen in het voorkomen van ondergewicht (zie figuur 3). Ook bij de verschillende leeftijdsgroepen zien we geen significante verschillen in ondergewicht tussen laagopgeleiden en hoogopgeleiden (zie: Interne link naar document Sociaaleconomische verschillen naar geslacht en leeftijd).

Figuur 1: Prevalentie van overgewicht in de Nederlandse bevolking van 25 jaar en ouder, naar hoogst voltooid opleidingsniveau ^a; gestandaardiseerd naar de bevolking van 2007 (Bron: POLS, gezondheid en welzijn).

Prevalentie overgewicht naar opleidingsniveau

^aRelative index of inequality (RII), gecorrigeerd voor leeftijd en geslacht: 2,51 (95%-bi: 2,05-3,06). Betekenis RII > 1: laagopgeleiden meer overgewicht dan hoogopgeleiden; RII < 1: hoogopgeleiden meer overgewicht dan laagopgeleiden.

Figuur 2: Prevalentie van ernstig overgewicht in de Nederlandse bevolking van 25 jaar en ouder, naar hoogst voltooid opleidingsniveau ^a; gestandaardiseerd naar de bevolking van 2007 (Bron: POLS, gezondheid en welzijn).

Prevalentie obesitas naar opleidingsniveau

^a RII (gecorrigeerd voor leeftijd en geslacht): 4,42 (95%-bi: 3,23-6,05).

Figuur 3: Prevalentie van ondergewicht in de Nederlandse bevolking van 25 jaar en ouder, naar hoogst voltooid opleidingsniveau ^a; gestandaardiseerd naar de bevolking van 2007 (Bron: POLS, gezondheid en welzijn).

^a RII (gecorrigeerd voor leeftijd en geslacht): 0,71 (95%-bi: 0,33-1,53).

Trends

Sociaaleconomische verschillen in overgewicht afgenomen door sterkere stijging in hoogste opleidingscategorie

Verschillen tussen laag- en hoogopgeleiden in zowel overgewicht als ernstig overgewicht zijn tussen 1990 en 2007 afgenomen (zie figuur 4 en figuur 5). De prevalentie van overgewicht en ernstig overgewicht zijn in die periode weliswaar toegenomen in alle opleidingscategorieën maar vooral in de hoogste opleidingscategorie waardoor de verschillen tussen opleidingscategorieën zijn afgenomen. Zie ook: Interne link naar document Achtergrondgegevens bij trends in sociaaleconomische verschillen.

Figuur 4: Jaarprevalentie ^a van overgewicht in de periode 1990-2007, naar opleidingsniveau ^b (3-jaar voortschrijdend gemiddelde); gestandaardiseerd naar de bevolking van 2000 (Bron: POLS, gezondheid en welzijn).

Trend overgewicht naar opleidingsniveau, 1990-2007

^a De prevalentiecijfers in figuur 4 zijn 3-jaar voortschrijdende gemiddelden. Het prevalentiecijfer van 2007 uit figuur 4 wijkt daardoor af van het prevalentiecijfer in figuur 1.

^b Trend in RII (gecorrigeerd voor leeftijd en geslacht): 0,97 (95%-bi: 0,96-0,98). Betekenis: RII > 1: toename in opleidingsverschillen in de periode 1990-2007, RII < 1: afname in opleidingsverschillen.

Figuur 5: Jaarprevalentie ^avan ernstig overgewicht in de periode 1990-2007, naar hoogst voltooid opleidingsniveau ^b (3-jaar voortschrijdend gemiddelde); gestandaardiseerd naar de bevolking van 2000 (Bron: POLS, gezondheid en welzijn).

Trend obesitas naar opleidingsniveau, 1990-2007

^a De prevalentiecijfers in figuur 5 zijn 3-jaar voortschrijdende gemiddelden. Het prevalentiecijfer van 2007 uit figuur 5 wijkt daardoor af van het prevalentiecijfer in figuur 2.

^b Trend in RII (gecorrigeerd voor leeftijd en geslacht): 0,97 (95%-bi: 0,96-0,99). Betekenis: RII > 1: toename in opleidingsverschillen in de periode 1990-2007, RII < 1: afname in opleidingsverschillen.

Naar boven

Bronnen en Literatuur

Bronnen

POLS, gezondheid en welzijn. Permanent Onderzoek Leefsituatie, gezondheid en welzijn (CBS)

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

bi: Betrouwbaarheidsinterval
Overgewicht: Body Mass Index (BMI) >= 25 kg/m2
POLS: Permanent Onderzoek Leefsituatie (CBS)
RII: Relative index of inequality; De RII is een maat voor de relatie tussen sociaaleconomische positie en gezondheid en geeft de grootte van sociaaleconomische gezondheidsverschillen weer. De index geeft het verschil aan in niveau tussen de laagste en hoogste ses-klasse, waarbij rekening gehouden wordt met de tussenliggende klassen.

Definities

Ernstig overgewicht: Body Mass Index (BMI) ≥30 kg/m2.
Ondergewicht: Body Mass Index (BMI) < 18,5 kg/m2
Prevalentie: Het aantal gevallen of personen met een bepaalde ziekte op een bepaald moment (punt-prevalentie) of in een bepaalde periode, bijvoorbeeld per jaar (periode-prevalentie), absoluut of relatief.

Uiters E (RIVM), Verweij A (RIVM). Lichaamsgewicht: Zijn er verschillen naar sociaaleconomische status? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Gezondheidsdeterminanten\Persoonsgebonden\Lichaamsgewicht, 22 maart 2010.