Ga direct naar: inhoud, subnavigatie, service menu, zoeken

Lichaamsgewicht

Geografische verschillen

Lichaamsgewicht: Zijn er verschillen tussen Nederland en andere landen?

Volwassenen Tabel volwassenen met overgewicht in de EU Kinderen

Volwassenen

Relatief weinig Nederlanders met ernstig overgewicht

(Ernstig) overgewicht vormt niet alleen een probleem in Nederland, maar in alle Westerse landen. Vergeleken met andere landen in de Europese Unie (EU), scoort Nederland overigens behoorlijk gunstig. Zo is er, op Roemenië na, geen land in de EU waar zo weinig mannen ernstig overgewicht hebben als in Nederland (zie tabel 1). Nederlandse vrouwen moeten alleen Italië en Roemenië voor laten gaan (IOTF Prevalence Data, 2010).

Prevalentie overgewicht ook relatief gunstig in Nederland

Ook hebben in Nederland relatief weinig mensen overgewicht. Ongunstig is de situatie voor vrouwen in het Verenigd Koninkrijk, Oostenrijk en Bulgarije. Voor mannen springen Malta en Slowakije er in ongunstige zin uit (IOTF Prevalence Data, 2010). Overigens moeten de verschillen tussen landen voorzichtig worden geïnterpreteerd, omdat overgewicht in landen op verschillende manieren, op verschillende tijdstippen en bij verschillende leeftijdsgroepen gemeten is.

Zie ook: Interne link naar document Hoeveel mensen hebben overgewicht of ondergewicht?

Ernstig overgewicht afgelopen decennia wereldwijd sterk toegenomen

Het percentage personen met ernstig overgewicht is de afgelopen decennia in vrijwel alle Europese landen toegenomen, evenals in de Verenigde Staten, Canada en Australië (Seidell, 2002; Seidell & Flegal, 1997). Tussen eind jaren zeventig en 2002 steeg in Nederland het percentage mannen met (gemeten) ernstig overgewicht van 5 tot ruim 10% en het percentage vrouwen van 6 tot 10% (IOTF, 2005b; IOTF Prevalence Data, 2010). In het Verenigd Koninkrijk (Engeland), steeg het percentage mannen met (gemeten) ernstig overgewicht in achttien jaar tijd van 13 tot 24% in 2008. Het percentage vrouwen steeg van 16 tot 25%. In 1980 had nog maar 6 tot 7% van de Engelsen ernstig overgewicht (IOTF, 2005b; IOTF Prevalence Data, 2010). Engeland behoort nu tot de Europese landen waar ernstig overgewicht het meest voorkomt. Ook in Frankrijk is ernstig overgewicht bij mannen tussen 1997 en 2006 toegenomen van ruim 8 tot 16%. Bij vrouwen was er in dezelfde periode een toename van 8 tot bijna 18% (IOTF, 2005b; IOTF Prevalence Data, 2010).

Zie ook:

Ernstig overgewicht in VS lijkt niet verder toe te nemen

Het percentage volwassen Amerikanen met ernstig overgewicht is nog steeds hoog, maar is de laatste tien jaar niet meer toegenomen (Flegal et al., 2010). In de Verenigde Staten nam de prevalentie van ernstig overgewicht in de periode 1976-1980 en 1988-1994 toe en daarna nog eens tussen 1988-1994 en 1999-2000 (Flegal et al., 2010). Die trend heeft zich na 2000 niet voortgezet. In de Verenigde Staten heeft één op de drie mensen ernstig overgewicht. Daarnaast zijn drie van de vier mannen en twee van de drie vrouwen te zwaar (Flegal et al., 2010). Voor de trend in Nederland zie: Interne link naar document Neemt het aantal mensen met overgewicht of ondergewicht toe of af?

In ontwikkelingslanden naast ondergewicht ook vaker overgewicht

Ook in ontwikkelingslanden vormt (ernstig) overgewicht een probleem voor de volksgezondheid (Prentice, 2006). Door de snelle veranderingen in voedingspatroon en leefgewoonten komen hier ondervoeding (ondergewicht) en overgewicht vaak tegelijk voor (‘double burden of malnutrition’). Landen als China en India zullen in de toekomst in grote mate bijdragen aan het absolute aantal mensen met (ernstig) overgewicht wereldwijd, vanwege de grote aantallen inwoners in die landen. Bovendien groeit het aantal mensen met overgewicht in Azië, Noord-Afrika en Latijns-Amerika veel sneller dan in de Verenigde Staten en Europa (Kennedy et al., 2006; Popkin & Gordon-Larsen, 2004).

Minder dan 5% Europeanen heeft ondergewicht

Het percentage mensen met zelfgerapporteerd ondergewicht is in de meeste Europese landen lager dan 5%. Vrouwen rapporteren vaker ondergewicht dan mannen (Eurostat, 2009). In Nederland rapporteert ongeveer 2-3% van de mensen ondergewicht en dit is vergelijkbaar met de aantallen in andere Europese landen (Bron: POLS, gezondheid en welzijn; Eurostat, 2009).

Zie ook: Interne link naar document Eetstoornissen: Zijn er verschillen tussen Nederland en andere landen?

Tabel volwassenen met overgewicht in de EU

ECHI-indicator

ECHI indicatoren (European Community Health Indicators) worden gebruikt om de volksgezondheid in de EU te monitoren en te vergelijken. Het Kompas maakt bij de internationale vergelijkingen waar mogelijk gebruik van ECHI. Deze grafiek gaat over ECHI indicator 42. Body Mass Index.

Tabel 1: Percentage volwassenen met (ernstig) overgewicht in de EU-27 (Bron: IOTF Prevalence Data, 2010).

		Mannen			Vrouwen
		overgewicht	ernstig overgewicht	gecombineerd	overgewicht	ernstig overgewicht	gecombineerd
	jaar	BMI 25-29,9	BMI ≥30	BMI ≥25	BMI 25-29,9	BMI ≥30	BMI ≥25
België (z)	2004	38,7	11,9	50,6	24,4	13,4	37,8
Bulgarije	2004	39,6	13,4	53,0	32,4	19,2	51,6
Cyprus	2003	43,1	14,7	57,8	31,1	13,8	44,8
Denemarken (z)	2005	41,0	12,0	53,0	26,0	11,0	37,0
Duitsland	2005/07	46,7	21,0	67,7	30,0	21,4	51,4
Engeland	2008	41,8	24,1	65,9	32,0	24,9	56,9
Estland (z)	2004	32,0	13,7	45,7	28,4	14,4	42,8
Finland (z)	2005	44,8	14,9	59,7	26,7	13,5	40,2
Frankrijk	2006	41,0	16,1	57,1	23,8	17,6	41,4
Griekenland (z)	2003	41,2	26,0	67,1	29,9	18,2	48,1
Hongarije (z)	2004	41,8	17,1	58,9	31,3	18,2	49,4
Ierland	1997/99	46,3	20,1	66,4	32,5	15,9	48,4
Italië (z)	2005	42,5	10,5	53,0	26,1	9,1	35,2
Letland (z)	2006	32,3	12,3	44,6	27,5	18,1	45,6
Litouwen (z)	2006	35,7	20,6	56,3	29,7	19,2	48,9
Luxemburg	?	45,6	15,3	60,9	30,7	13,9	44,6
Malta (z)	2003	46,5	22,9	69,4	34,3	16,9	51,2
Nederland	1998/02	43,5	10,4	53,9	28,5	10,1	38,6
Oostenrijk	2005/06	42,3	23,3	65,6	32,4	20,8	53,2
Polen	2001	41,0	15,7	56,7	28,7	19,9	48,6
Portugal	2003/5	45,2	15,0	60,2	34,4	13,4	47,8
Roemenië (z)	2000	38,1	7,7	45,8	28,6	9,5	38,1
Schotland	2003	43,0	22,4	65,4	33,8	26,0	59,7
Slovenië (z)	2001	50,0	16,5	66,5	30,9	13,8	44,7
Slowakije (z)	2002	51,5	17,8	69,3	27,9	19,4	47,2
Spanje (z)	2003	46,7	13,9	60,6	30,6	15,1	45,7
Tsjechië	2008	42,8	23,9	66,7	29,2	22,3	51,5
Zweden (Göteborg)	2002	43,5	14,8	58,3	26,6	11,0	37,6

z) = zelfgerapporteerd; zelfgerapporteerde gegevens kunnen de prevalentie onderschatten.

Naar boven

Kinderen

Overgewicht bij kinderen wereldwijd probleem

Overgewicht bij kinderen komt de afgelopen decennia steeds meer voor. Volgens de International Obesity Taskforce (IOTF) kampte in 2002 al 24% van de kinderen in de EU met overgewicht. Dit komt neer op zo’n 14 miljoen kinderen en daar komen er jaarlijks nog 400.000 bij (IOTF, 2004).

De IOTF schat dat wereldwijd ongeveer 10% van de kinderen tussen 5 en 17 jaar overgewicht heeft waarvan 2 tot 3% ernstig overgewicht. Dit kwam in 2000 neer op 155 miljoen kinderen met overgewicht van wie 30 tot 45 miljoen ernstig overgewicht hadden (Lobstein et al., 2004). Gewichtstoename onder kinderen in minder geïndustrialiseerde landen komt vaak voor bij de hogere inkomensgroepen, vooral als ze naar verstedelijkte gebieden verhuizen. In geïndustrialiseerde landen komt overgewicht bij kinderen juist vaker voor bij de lagere inkomensgroepen. Zij lopen een groter risico op overgewicht door een slechtere voeding en minder mogelijkheden voor lichaamsbeweging (IOTF, 2004).

In andere landen meer overgewicht bij kinderen

In vergelijking met de andere EU-27 landen hebben weinig Nederlandse 15-jarige jongens overgewicht (10%). Voor Nederlandse meisjes van 15 jaar is het voorkomen van overgewicht gemiddeld vergeleken met hun Europese leeftijdsgenoten (ook 10%) (zie figuur 1). Het percentage kinderen met overgewicht is het hoogst in een aantal Zuid-Europese landen (Malta, Griekenland, Portugal en Italië). De cijfers komen uit de HBSC (Health Behaviour in School-aged Children) studie en zijn gebaseerd op zelfgerapporteerde (door de kinderen zelf) lengte en gewicht (Currie et al., 2008).

In een aantal landen stabiliserende trends in overgewicht bij kinderen

Na de wereldwijde toename van overgewicht bij kinderen de afgelopen decennia worden nu voorzichtig stabiliserende trends gerapporteerd. Zo wijzen Amerikaanse statistieken op een stabilisatie van de prevalentie van overgewicht bij kinderen (CDC, 2009d). Het percentage Amerikaanse kinderen met ernstig overgewicht is na 2000 stabiel gebleven. Momenteel heeft 10% van de zuigelingen en kleuters in de Verenigde Staten ernstig overgewicht, en 18% van de 2- tot 19-jarigen. In totaal is één op de drie kinderen te zwaar. In Frankrijk werd een stabilisatie geconstateerd in de prevalentie van (ernstig) overgewicht onder kinderen in de leeftijd van 7 tot 9 jaar tussen 2000 en 2007 (Salanave et al., 2009). Verder bleek in Zweden (Stockholm) onlangs het overgewicht onder 10-jarigen niet langer te zijn toegenomen en bij 10-jarige meisjes zelfs iets gedaald (Sundblom et al., 2008). Ook uit het Verenigd Koninkrijk komen signalen dat het tij aan het keren is. Het National Heart Forum heeft de voorspelling van het percentage jongens van 2 tot en met 11 jaar dat in 2020 te zwaar zal zijn bijgesteld van 42 naar 30%. Voor meisjes is de voorspelling bijgesteld van 48 naar 27%. Ook voor de leeftijdsgroep van 12 tot en met 19 jaar zijn verwachtingen voor de prevalentie van overgewicht in 2020 naar beneden bijgesteld: voor jongens van 44 naar 24% en voor meisjes van 65 naar 38% (McPherson et al., 2009).

Voor de trend in overgewicht bij Nederlandse kinderen zie: Interne link naar document Neemt het aantal mensen met overgewicht of ondergewicht toe of af?

Figuur 1: EU-27 landen met het hoogste en het laagste percentage 15-jarigen met (ernstig) overgewicht. Zelfgerapporteerde gegevens uit de HBSC-studie 2005/2006 (Bron: Currie et al., 2008).

Overgewicht bij 15-jarigen (Bron: HBSC-studie 2005/2006)

Groot deel kinderen in ontwikkelingslanden heeft ondergewicht

In ontwikkelde landen, zoals Nederland, is vooral overgewicht een probleem. Veel ontwikkelingslanden kampen echter, naast een groeiend percentage kinderen met overgewicht, nog altijd met een groot percentage kinderen met ondergewicht. Ondergewicht bij jonge kinderen wordt internationaal nog altijd gezien als een belangrijk volksgezondheidsprobleem met grote gevolgen voor gezondheid, overleving en menselijk functioneren. Zo zou ongeveer 53% van alle sterfte onder jonge kinderen te wijten zijn aan ondergewicht. Een van de Milleniumdoelstellingen van de Verenigde Naties is om tussen 1990 en 2015 de prevalentie van ondergewicht bij kinderen jonger dan vijf jaar te halveren. Dit doel lijkt echter niet te worden gehaald. Volgens schattingen uit 2004 zal de prevalentie van ondergewicht bij kinderen jonger dan vijf jaar in genoemde periode wereldwijd afnemen van 27 tot 18% (ofwel van 164 tot 113 miljoen kinderen), een afname van 34%. In Afrika zal de prevalentie echter met 12% toenemen van 24 tot 27% (ofwel van 26 tot 43 miljoen kinderen). In grote delen van Afrika en Azië zal in 2015 nog altijd meer dan 25% van de kinderen jonger dan vijf jaar ondergewicht hebben, terwijl dit in ontwikkelde landen minder dan 1% is (De Onis et al., 2004).