Op 27 november 2014 is de nieuwe site VolksgezondheidEnZorg.info gelanceerd. In deze site worden Nationaal Kompas Volksgezondheid, Nationale Atlas Volksgezondheid, Zorgbalans, Kosten van Ziekten en Zorggegevens geleidelijk samengebracht tot een compleet en overzichtelijk geheel. Op termijn zullen de oude sites verdwijnen.
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Nationaal Kompas Volksgezondheid
Bloeddruk
De determinant, gezondheidsgevolgen en oorzaken

Wat is een verhoogde bloeddruk?

Het bloeddrukniveau schommelt gedurende de dag

Het bloeddrukniveau schommelt gedurende de dag rond een gemiddelde waarde. Veel factoren als inspanning, stress en medicatie zijn sterk gerelateerd aan de bloeddruk en kunnen leiden tot verhoogde bloeddrukwaarden. De bloeddruk wordt daarom altijd meerdere keren gemeten op meerdere dagen. Pas wanneer iemand gedurende langere tijd een bloeddruk heeft boven de grenswaarde, spreekt men van een verhoogde bloeddruk. Voor volwassenen is sprake van een verhoogde bloeddruk ofwel hypertensie (NHG, 2011a) bij:

  • een bovendruk (systolische bloeddruk, SBD) van 140 mmHg of hoger, en/of
  • een onderdruk (diastolische bloeddruk, DBD) van 90 mmHg of hoger, en/of
  • het gebruik van bloeddrukverlagende medicatie (antihypertensiva).

Volgens deze internationale definitie behoren mensen, die dankzij bloeddrukverlagende medicatie een genormaliseerde bloeddruk hebben, zowel in de gezondheidszorg als bij grootschalig onderzoek tot de groep hypertensiepatiënten. Behandeling van een verhoogde bloeddruk zal mede gebaseerd zijn op het totale risicoprofiel voor Icoon: Interne verwijzing naar onderwerphart- en vaatziekten.

Afwijkende streefwaarden voor ouderen en diabeten

Voor mensen met Icoon: Interne verwijzing naar onderwerp Diabetes Mellitus geldt een lagere streefwaarde van 130 mmHg. Voor 80-plussers is de streefwaarde van de bloeddruk 150-160 mmHg (NHG, 2011a).

Geïsoleerde verhoogde bovendruk komt vooral bij ouderen voor

Van een geïsoleerde verhoogde bovendruk, ofwel geïsoleerde systolische hypertensie, is sprake wanneer iemand gemiddeld genomen een bovendruk heeft boven de grenswaarde terwijl de onderdruk niet verhoogd is (NHG, 2011a). Voor volwassenen is dat het geval bij:

  • een bovendruk (systolische bloeddruk) van 140 mmHg of hoger en
  • een onderdruk (diastolische bloeddruk) lager dan 90 mmHg.

Een geïsoleerde verhoogde bovendruk komt regelmatig voor, vooral bij ouderen. Het ontstaat met name door een toename van de stijfheid van de vaten. Hierdoor stijgt de bovendruk relatief sterk en zal deze eerder de bovengrens overschrijden dan de onderdruk. Een geïsoleerde verhoogde onderdruk (bij een normale bovendruk) komt zelden voor.

Het bepalen van de bloeddruk in de spreekkamer

Een arts, doktersassistente, verpleegkundige of praktijkondersteuner meet de bloeddruk van een patiënt (spreekkamerbloeddrukmeting). Hij/zij stelt de diagnose 'verhoogde bloeddruk' na herhaalde metingen van de bloeddruk (boven- en onderdruk) met een bloeddrukmeter. De metingen vinden plaats tijdens achtereenvolgende consulten, om een zo nauwkeurig mogelijk beeld van de bloeddruk te krijgen (NHG, 2011a). De verschillende bloeddrukmetingen zijn verspreid over een periode van: 

  • maanden voor patiënten met een licht verhoogde bloeddruk (140-160 mmHg)
  • weken of dagen voor patiënten met een sterk verhoogde bloeddruk (180-200 mmHg)
  • een dag voor patiënten met een zeer ernstig verhoogde bloeddruk (200 mmHg of hoger).

Het bepalen van de bloeddruk thuis en ambulant

Patiënten kunnen ook zelf thuis hun bloeddruk meten (thuisbloeddrukmeting). De gemeten waarden thuis liggen vaak lager dan de gemeten waarden in de spreekkamer. Het afkappunt voor thuisbloeddrukmetingen ligt op 135 mmHg.

Ambulante bloeddrukmetingen zijn een derde variant om de bloeddruk te bepalen. Men spreekt van ambulante bloeddrukmetingen bij automatische herhaaldelijke metingen (bijvoorbeeld elk halfuur) over een bepaalde periode (bijvoorbeeld 24 uur) (NHG, 2011a).

Bloeddruk bepalen in grootschalige onderzoeken

Bij grootschalige onderzoeken worden om praktische redenen de metingen niet gedurende een bepaalde tijdsperiode herhaald, maar vinden ze op één dag plaats. Daarbij worden wel vaak duplometingen uitgevoerd, bestaande uit twee metingen met een tussenpauze van vijf minuten. Door deze meetmethode is er vaak sprake van een overschatting van het percentage mensen met verhoogde bloeddruk (prevalentie).

Verhoogde bloeddruk in risicoprofiel hart- en vaatziekten

Voor patiënten met een verhoogde bloeddruk (SBD 140 mmHg of hoger) brengt de arts een risicoprofiel in kaart. Hierin staan de risicofactoren voor Icoon: Interne verwijzing naar onderwerphart- en vaatziekten: leeftijd, geslacht, Icoon: Interne verwijzing naar onderwerproken, familieanamnese, Icoon: Interne verwijzing naar onderwerplichamelijke activiteit, object_document_1body-mass index, object_document_1lipidenspectrum, object_document_1glucosegehalte en geschatte glomerulaire filtratiesnelheid. Met het totale risicoprofiel kan een arts de hoogte van het risico op ziekte of sterfte door hart- en vaatziekten in de komende 10 jaar inschatten bij personen zonder hart- of vaatziekte en de behandeling daarop afstemmen. Patiënten met hart- en vaatziekten, Icoon: Interne verwijzing naar onderwerpdiabetes mellitus of Icoon: Interne verwijzing naar onderwerpreumatoïde artritis hebben een verhoogd risico op (progressie van) hart- en vaatziekten (NHG, 2011a).

De risicotabel is opgenomen op pagina 29 in de Icoon: urlMultidisciplinaire Richtlijn Cardiovasculair Risicomanagement 2011 (NHG, 2011a).

Verhoogde bloeddruk onderdeel van metabool syndroom

Een verhoogde bloeddruk is een van de factoren die betrokken wordt bij het stellen van de diagnose 'metabool syndroom'. Van dit syndroom is sprake wanneer drie of meer van onderstaande risicofactoren voor hart- en vaatziekten gelijktijdig voorkomen (Eckel et al., 2005):

Bloeddruk kan ook lager zijn dan normaal

Iemand kan ook klachten hebben wanneer zijn bloeddruk lager is dan normaal. Een verlaagde bloeddruk ofwel hypotensie kan voorkomen als:

  • ziekteverschijnsel ten gevolge van shock of andere toestanden waarbij het hartvolume verminderd is;
  • constitutionele toestand, waarbij moeheid en energieloosheid altijd kenmerkende verschijnselen zijn;
  • gevolg van diverse andere omstandigheden, zoals uitputting, bloedverlies, verbranding, vergiftiging, ondervoeding, zuurophoping in het lichaam (acidose) ten gevolge van een stofwisselingsstoornis, endocriene ziekten of (een verslechterde lichaamsgesteldheid door) chronische ziekten.

Het onderwerp verlaagde bloeddruk komt verder niet aan bod in het Kompas.

.

Bronnen en Literatuur

Literatuur

  • Eckel RH, Grundy SM, Zimmet PZ.The metabolic syndrome. Lancet, 2005; 365: 1415-28.
  • NHG, Nederlands Huisartsen Genootschap.Multidisciplinaire richtlijn Cardiovasculair risicomanagement. Houten: Bohn Stafleu van Loghum, 2011a.

Begrippen en afkortingen

Definities

Bovendruk
De hoogte van de bloeddruk is afhankelijk van de weerstand die het bloed ondervindt als het in het lichaam wordt rondgepompt. Op het moment dat het hart samentrekt, wordt er meer bloed in de slagaders geperst en wordt de druk op de vaatwanden hoger.
Onderdruk
De hoogte van de bloeddruk is afhankelijk van de weerstand die het bloed ondervindt als het in het lichaam wordt rondgepompt. Op het moment dat het hart samentrekt, wordt er meer bloed in de slagaders geperst en wordt de druk op de vaatwanden hoger. Vervolgens ontspant het hart zich, waardoor de druk op de vaatwanden afneemt.
Risicoprofiel
De mate waarin iemand ongunstig scoort op een combinatie van een aantal factoren bepaalt de hoogte van het risico op coronaire hartziekten. Het gaat om de volgende factoren: totaal cholesterol, HDL-cholesterol, bloeddruk, leeftijd, geslacht, rookgedrag en het hebben van bepaalde ziekten (hart- en vaatziekte of diabetes).
Triglyceriden
Vetachtige stoffen in het bloed, waarvan een te hoge bloedwaarde in combinatie met ongunstige cholesterolwaarden het risico op hart- en vaatziekten verhoogt.
Nationaal Kompas Volksgezondheid, versie 4.17, 23 juni 2014
© RIVM, Bilthoven / Disclaimer.