Bloeddruk: Achtergrondinformatie bij de gegevensbronnen

Gepresenteerde gegevens in Kompas: prevalentie

Vanwege de hiernaast genoemde kanttekeningen bij de zelfgerapporteerde gegevens is in het Kompas zoveel mogelijk gebruik gemaakt van gemeten gegevens voor het beschrijven van de omvang van het probleem.

Voor het weergeven van het percentage mensen met een verhoogde bloeddruk (prevalentie) zijn de percentages uit de volgende bronnen gecombineerd tot een range: Lokale en Nationale Monitor Gezondheid (2005/2006) en Doetinchem Cohort Studie (2003-2007). Hoewel deze gegevens verzameld zijn in verschillende populaties en niet in dezelfde periode en bovendien enkele kanttekeningen kennen (zie monitoring onderzoek en cohort onderzoek), geven ze toch een voorzichtige indicatie van het percentage mensen met verhoogde bloeddruk. Om de representativiteit te vergroten zijn de percentages uit beide bronnen eerst nog gewogen naar de bevolkingsopbouw op 1 januari 2006. De gegevens van het CBS (POLS, gezondheid en welzijn) zijn alleen gebruikt als deze gegevens recentere informatie kunnen bieden vergeleken met de andere bronnen.

Om verschillen tussen bevolkingsgroepen in het percentage mensen met een verhoogde bloeddruk weer te geven is gebruik gemaakt van gemeten gegevens uit het Regenboogproject (verschillen naar opleidingsniveau), zelfgerapporteerde gegevens van het CBS (verschillen naar opleidingsniveau) en uit lokaal onderzoek (verschillen naar etnische afkomst).

Gepresenteerde gegevens in Kompas: trend

Voor het weergeven van de trend in het percentage mensen met een verhoogde bloeddruk presenteert het Kompas gemeten gegevens uit drie afzonderlijke, maar wel elkaar in tijd opvolgende onderzoeken: Peilstationsproject Hart- en Vaatziekten, MORGEN-project en de laatste twee meetperioden van de Doetinchem Cohort Studie. Deze onderzoeken zijn in een aantal aspecten redelijk vergelijkbaar: bij allemaal zijn gegevens beschikbaar over de leeftijdsgroep van 35 tot 70 jaar en de woonplaatsen van de deelnemers komen ook enigszins overeen (bij allemaal is gemeten in Doetinchem en bij twee van de drie onderzoeken ook in Maastricht en Amsterdam).

De trendlijn moet met de nodige voorzichtigheid worden geïnterpreteerd, omdat het derde onderzoek een relatief laag aantal deelnemers kent en omdat het bij de betreffende twee meetperioden grotendeels om dezelfde personen gaat.

De trends in sociaaleconomische verschillen in hoge bloeddruk zijn beschreven op basis van de zelfgerapporteerde gegevens van het CBS (POLS, gezondheid en welzijn).

Regenboogproject (1998-2001)

Het Regenboogproject is een onderzoek bij GGD’en dat plaatsvond in de periode 1998-2001. Doordat vrijwel alle GGD’en in Nederland meededen, kon de dataverzameling gebeuren binnen een landelijk dekkend netwerk. Deelnemers aan het vragenlijstonderzoek is bovendien gevraagd om deel te nemen aan een lichamelijk onderzoek bij de GGD; de respons binnen dit vervolgtraject was echter lager dan verwacht. Hoewel hiervoor deels gecorrigeerd is door middel van weging, heeft dit mogelijk invloed op de representativiteit van de data (Viet et al., 2003). Het gaat niet alleen om een relatief klein aantal personen, maar ook om een groep die niet representatief hoeft te zijn voor de gehele Nederlandse bevolking. Daarom moeten we de door GGD'en gemeten gegevens over bloeddruk en andere lichamelijke eigenschappen voorzichtig interpreteren (zie ook: Bronnen bij determinanten).

Binnen het Regenboogproject is gebruik gemaakt van een automatische bloeddrukmeter, terwijl binnen twee andere projecten, Peilstationsproject Hart- en vaatziekten en MORGEN-project, een handmatige Random Zero bloeddrukmeter is gebruikt. Op basis van een pilotonderzoek is gebleken dat bij gebruik van de automatische bloeddrukmeter de bovendruk (systolische bloeddruk) gemiddeld 2,7 mmHg hoger was dan bij gebruik van de handmatige Random Zero bloeddrukmeter. Voor de onderdruk (diastolische bloeddruk) werd geen verschil gevonden (Viet et al., 2000). Om de prevalenties uit de genoemde projecten onderling te kunnen vergelijken, zijn de bloeddrukmetingen op basis van de automatische bloeddrukmeter uit het Regenboogproject teruggerekend naar waarden conform een handmatige bloeddrukmeter (zie voor informatie over deze correctie: Wat is een verhoogde bloeddruk).

MORGEN-project (1993-1997)

In het MORGEN-project, MOnitoring van Risicofactoren en Gezondheid in Nederland, is het vóórkomen van verhoogde bloeddruk en andere risicofactoren gemeten tussen 1993 en 1997. In deze periode is eenzelfde groep van circa 23.000 mannen en vrouwen uit Amsterdam, Doetinchem en Maastricht (het cohort) met regelmaat onderzocht (Blokstra et al., 2005) (zie ook: Bronnen bij determinanten).

Internationaal cohort onderzoek: MONICA (1980-1990)

In het WHO-project MONICA (multinational MONitoring of trends en determinants in CArdiovascular disease) zijn tien miljoen mannen en vrouwen van 25 tot 64 jaar (het cohort) tussen 1980 en 1990 onderzocht. Er is nagegaan welke veranderingen er in deze periode optraden bij deze mensen in het vóórkomen van cardiovasculaire aandoeningen, verhoogde bloeddruk en andere risicofactoren voor deze aandoeningen.

Eenmalig onderzoek bij Surinaamse Amsterdammers

De SUrinamers in Nederland Studie naar gezondheid en ETniciteit (SUNSET) is een onderzoek bij circa 2.000 Creoolse en Hindoestaanse Surinamers en autochtonen tussen de 15 en 60 jaar in Amsterdam (Bindraban, 2007). Tussen 2001 en 2003 is bij alle deelnemers aan huis een persoonlijk interview afgenomen over socio-demografische factoren, migratie geschiedenis, leefstijl en gezondheid. Tevens hebben alle deelnemers tussen de 35 en 60 jaar een lichamelijk onderzoek ondergaan waarbij onder andere bloeddruk, nuchter cholesterol en glucose, lengte en gewicht zijn gemeten.