Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM)
Nationaal Kompas Volksgezondheid
Zoeken

Bloeddruk

Kort en bondig

De determinant, gezondheidsgevolgen en oorzaken

Omvang van het probleem

Geografische verschillen

Kijk ook eens bij:

Kijk ook eens bij andere websites:

.

Bronnen en Literatuur

Bronnen

Literatuur

  • Adrogué HJ, Madias NE.Sodium and Potassium in the Pathogenesis of Hypertension. N Engl J Med, 2007; 356: 1966-78.
  • Agyemang C, Bindraban N, Mairuhu G, Montfrans G, Koopmans R, Stronks K.Prevalence, awareness, treatment, and control of hypertension among Black Surinamese, South Asian Surinamese and White Dutch in Amsterdam, The Netherlands: the SUNSET study. J Hypertens, 2005; 23: 1971-1977.
  • Agyemang C, Ujcic-Voortman J, Uitenbroek D, Foets M, Droomers M.Prevalence and management of hypertension among Turkish, Moroccan and native Dutch ethnic groups in Amsterdam, the Netherlands: the Amsterdam Health Monitor Survey. J Hypertens, 2006; 24: 2169-2176.
  • Appel JL, Moore TJ, Obarzanek E, Vollmer WM, Svetkey LP, Sacks FM.A clinical trial of the effects of dietary patterns on blood pressure. N Engl J Med 1997; 336: 1117-24.
  • Appel JL.Lifestyle modification as a mean to prevent and treat high blood pressure. J Am Soc Nephrol, 2003; 14: S99-S102.
  • Appel LJ, Brands MW, Daniels SR, Karanja N, Elmer PJ, Sacks FM.Dietary approaches to prevent and treat hypertension: a scientific statement from the American Heart Association. Hypertension, 2006; 47: 296-308.
  • Barri YM.Hypertension and kidney disease: a deadly connection. Curr Cardiol Rep, 2006; 8(6): 411-7.
  • BHF, British Heart Foundation.Heartstats Blood Pressure. http: //www.heartstats.org/datapage.asp?id=1355 (geraadpleegd 12 januari 2003). BHF, 2003.
  • Bidani AK, Griffin KA.Pathophysiology of hypertensive renal damage: implications for therapy. Hypertension, 2004; 44(5): 595-601.
  • Bindraban NR.The cardiovascular risk profile of Hindustani and Creole Surinamese in the Netherlands compared to white Dutch people (proefschrift). Amsterdam: AMC, 2007.
  • Blokstra A, Smit HA, Bueno de Mesquita HB, Seidell JC, Verschuren WMM. Monitoring van Risicofactoren en Gezondheid in Nederland (MORGEN-project), 1993-1997. Leefstijl- en risicofactoren: prevalenties en trends. RIVM-rapport nr. 263200008. Bilthoven: RIVM,2005.
  • Blokstra A, Smit HA, Verschuren WMM. Veranderingen in leefstijl- en risicofactoren voor chronische ziekten met het ouder worden; De Doetinchem Studie 1987-2002. RIVM-rapport nr. 260401003. Bilthoven: RIVM,2006.
  • Boganen H, Hee K van, Grundmeijer HGLM.Hypertensie door consumptie van drop en zoethoutthee (capita selecta). Ned Tijdschr Geneeskd., 2007; 151: 2825-8.
  • Bots ML, Witteman JC, Hofman A, Jong PT de, Grobbee DE.Low diastolic blood pressure and atherosclerosis in elderly subjects. The Rotterdam Study. Arch Intern Med 1996b; 56(8): 843-48.
  • CBO, Kwaliteitsinstituut voor de Gezondheidszorg.Consensus diagnostiek en behandeling van arteriële claudicatio intermittens. Utrecht: CBO, 1997b.
  • CBO, Kwaliteitsinstituut voor de Gezondheidszorg. Multidisciplinaire richtlijn Cardiovasculair risicomanagement 2006. Utrech: CBO,2006.
  • Eckel RH, Grundy SM, Zimmet PZ.The metabolic syndrome. Lancet, 2005; 365: 1415-28.
  • Geleijnse JM, Grobbee DE, Kok FJ.Impact of dietary and lifestyle factors on the prevalence of hypertension in Western populations. J Hum Hypertens, 2005; 19: S1-S4.
  • Geleijnse JM, Grobbee DE.Voeding en Gezondheid - hypertensie. Ned Tijdschr Geneeskd, 2003; 147(21): 996-1000.
  • Hajjar I, Kotchen TA.Trends in prevalence, awareness, treatment, and control of hypertension in the United States, 1988-2000. JAMA, 2003; 290(2): 199-206.
  • Heinemann LAJ, Garbe E, Claßen, Willich SN, Barth W, Thiel C, et al.Trends im Kardiovaskulären Risikofaktorenprofil in Ostdeutschland. Dtsch Med Wschr, 1998; 123: 889-95.
  • Henauw de S, Bacquer de D, Fonteyne W, Stam M, Kornitzer M, Backer de G.Trends in prevalence, detection, treatment and control of arterial hypertension in the Belgian adult population. J Hypertens, 1998; 16: 277-84.
  • Ilanne-Parikka P, Eriksson JR, Lindstrom J, Hamalainen H, Keinanen-Kiukaanniemi S, Laakso M, et al.Prevalence of the metabolic syndrome and its components: Findings from a Finnish general population sample and the diabetes prevention study cohort. Diabetes Care, 2004; 27: 2135-40.
  • Kamp I van, Staatsen BAM, Kempen EEMM.Geluid en gezondheid. In Handboek Lawaaibeheersing. Hoofdstuk 2. Den Haag: Kluwer Uitgevers, 2004.
  • Kaplan MS, Nunes A.The psychosocial determinants of hypertension. Nutr Metab Cardiovasc Dis 2003; 13(1): 52-9.
  • Kaplan NM.Primary hypertension: pathogenesis. In: Kaplan NM (ed.). Kaplan's clinical hypertension, 9th edition. Philidelphia: Lippincott Williams & Wilkins, 2006: 50-121.
  • Klungel OH, Boer A de, Paes AH, Nagelkerke NJ, Seidell JC, Bakkers A.Estimating the prevalence of hypertension corrected for the effect of within-person variability in blood pressure. J Clin Epidemiol 2000; 53(11): 1158-63.
  • Launer LJ, Masaki K, Petrovitch H, Foley D, Havlik RJ.The association between midlife blood pressure levels and late-life cognitive function. The Honolulu-Asia Aging Study. JAMA 1995; 274: 1846-1851.
  • Leest LATM van, Dis SJ van, Verschuren WMM. Hart- en vaatziekten bij allochtonen in Nederland. Een cijfermatige verkenning naar leefstijl- en risicofactoren, ziekte en sterfte. RIVM-rapport nr. 261858006. Bilthoven: RIVM,2002a.
  • Lindeman RD.Hypertension and kidney protection in the elderly: what is the evidence in 2007? Int Urol Nephrol, 2007; 39(2): 669-78.
  • Maas IAM, Gijsen R, Lobbezoo IE, Poos MJJC (red.).Volksgezondheid Toekomst Verkenning 1997. I De gezondheidstoestand: een actualisering. Maarssen: Elsevier/De Tijdstroom, 1997.
  • MacMahon S, Peto R, Cutler J, et al.Blood pressure, stroke, and coronary heart disease. 1: prolonged differences in blood pressure: prospective observational studies corrected for regression dilution bias. Lancet 1990; 3335: 765-774.
  • Meigs JB, Wilson PWF, Nathan DM, D'Agostino RB, Williams K, Haffner SM.Prevalence and characteristics of the metabolic syndrome in the San Antonio heart and Framningham offspring studies. Diabetes, 2003; 52: 2160-7.
  • Mertens IL, Gaal LF van.Overweight, obesity, and blood pressure: the effects of modest weight reduction. Obes Res 2000; 8(3): 270-8.
  • Middelkoop BJC, Bohnen AM, Duisterhout JS, Hoes AW, Pleumeekers HJCM, Prins A.A computerised network of general practices in Rotterdam, The Netherlands. Journal of epidemiology and community health, 1995; 49: 231-233.
  • Missault L, Duprez D, Clement DL.De invloed van acuut en chronisch roken op de arteriele bloeddruk en op het effect van antihypertensiva. Ned Tijdschr Geneesk, 1991; 135 (6): 211-15.
  • Narkiewicz K, Kjeldsen SE, Hedner T.Is smoking a causative factor of hypertension? Blood Pressure, 2005; 14: 69-71.
  • Noordzij M, Uiterwaal CSPM, Arends LR, Kok FJ, Grobbee DE, Geleijnse JM.Blood pressure response to chronic intake of coffee and caffeine: a meta-analysis of randomized controlled trials. J Hypertens, 2005; 23: 921-28.
  • Park Y-W, Palaniappan L, Heshka S, Carnethon MR, Heymsfield SB.The metabolic syndrome: Prevalence and associated risk factor findings in het US population from the third national health and nutrition examination survey, 1988-1994. Arch Intern Med, 2003; 163: 427-36.
  • Polder JJ, Takken J, Meerding WJ, Kommer GJ, Stokx LJ. Kosten van ziekten in Nederland. De zorgeuro ontrafeld. Themarapport van de Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2002. RIVM-rapport nr. 270751005. Bilthoven: RIVM,2002.
  • Sacks FM, Svetkey LP, Vollmer WM, Appel LJ, Bray GA, Harsha D. et al.Effects on blood pressure of reduced dietary sodium and the Dietary Approaches to Stop Hypertension (DASH) diet. DASH-Sodium Collaborative Research Group. N Engl J Med 2001; 344(1): 3-10.
  • SHEP Cooperative Research Group.Prevention of stroke by antihypertensive drug treatment in older persons with isolated systolic hypertension. Final results of the Systolic Hypertension in the Elderly Program (SHEP). JAMA 1991; 265: 3255-64.
  • Skoog I, Lernfelt B, Landahl S, et al.15-year longitudinal study on blood pressure and dementia. Lancet 1996; 347: 1141-45.
  • Staessen J, Fagard R, Lijnen P, Amery A.Body weight, sodium intake and blood pressure. J Hypertens Suppl 1989; 7(1): S19-23.
  • Starr JM.Blood pressure and cognitive decline in the elderly. Curr Opin Nephrol Hypertens 1999; 8(3): 347-51.
  • Streppel MT, Arends LR, Veer P van 't, Grobbee DE, Geleijnse JM.Dietary fiber and blood pressure. A meta-analysis of randomized placebo-controlled trials. Arch Intern Med, 2005; 165: 150-56.
  • Uitenbroek DG, Ujcic-Voortman JK, Janssen AP, Tichelman PJ, Verhoeff AP.Gezond zijn en gezond leven. Amsterdamse Gezondheidsmonitor, Gezondheidsonderzoek 2004. Amsterdam: GGD Amsterdam, 2006.
  • Verschuren WMM, Smit HA, Leer EM van, Berns MPH, Blokstra A, Steenbrink-van Woerden JA, et al. Prevalentie van risicofactoren voor hart- en vaatziekten en veranderingen daarin in de periode 1987-1991. Eindrapportage Peilstationsproject Hart- en Vaatziekten 1987-1991. RIVM-rapport nr. 528901011. Bilthoven: RIVM,1994.
  • Viet AL, Gils HWV van, Melker H de, Elvers LH, Seidell JC, Berg J van den. Risicofactoren En GezondheidsEvaluatie Nederlandse Bevolking, een Onderzoek op GGD’en (REGENBOOG), jaarverslag 1998. RIVM-rapport nr. 266807 003. Bilthoven: RIVM,2000.
  • Viet AL, Hof S van den, Elvers LH, Ocké M, Vossenaar M. Risicofactoren En GezondheidsEvaluatie Nederlandse Bevolking, een onderzoek op GGD'en (Regenboogproject). RIVM-rapport nr. 260854004. Bilthoven: RIVM,2003.
  • Whelton SP, Chin A, Xin X, He J.Effect of aerobe exercise on blood pressure: a meta-analysis of randomized controlled trials. Ann Intern Med 2002; 136: 493-503.
  • Whelton SP, Hyre AD, Pedersen B, Yi Y, Whelton PK, He J.Effect of dietary fiber intake on blood pressure: a meta-analysis of randomized controlled clinical trials. J Hypertens, 2005; 23: 475-81.
  • Wieringen JCM van, Leentvaar-Kuijpers A, Brouer HJ, Slegt AC, Kessel A van.Morbiditeitspratroon en huisartsgeneeskundig handelen bij etnische groeperingen: een onderzoek in 12 huisartspraktijken. Amsterdam: GG&GD Amsterdam, 1986.
  • Wolf-Maier K, Cooper RS, Banegas JR, Giampaoli S, Hense HW, Joffres M. et al.Hypertension prevalence and blood pressure levels in 6 European countries, Canada, and the United States. JAMA 2003; 289(18): 2363-9.

Begrippen en afkortingen

Afkortingen

bi
Betrouwbaarheidsinterval
CBO
Kwaliteitsinstituut voor de gezondheidszorg CBO (voorheen: Centraal Begeleidingsorgaan voor de Intercollegiale Toetsing)
URL: http://www.cbo.nl
CBS
Centraal Bureau voor de Statistiek
URL: http://www.cbs.nl
CVA
Cerebrovasculaire aandoeningen
Stoornis van de hersenfunctie door onvoldoende bloedvoorziening.
DALY
Disability-Adjusted Life-Year
Maat voor ziektelast ('burden of disease') in een populatie (uitgedrukt in tijd); opgebouwd uit het aantal verloren levensjaren (door vroegtijdige sterfte), en het aantal jaren geleefd met gezondheidsproblemen (bijvoorbeeld een ziekte), gewogen voor de ernst hiervan (ziektejaarequivalenten). In deze maat komen drie belangrijke aspecten van de volksgezondheid terug, te weten 'kwantiteit' (levensduur) en 'kwaliteit' van leven, en het aantal personen dat een effect ondervindt.
EU
Europese unie
FH
Familiaire hypercholesterolemie
Een erfelijke aandoening die gekenmerkt wordt door een verstoring van de vetstofwisseling, waardoor overtollig cholesterol niet in voldoende mate door de lever kan worden opgenomen en gerecycled. Hierdoor ontstaat er een sterk verhoogde cholesterolconcentratie in het bloed.
GGD
Gemeentelijke/gewestelijke gezondheidsdienst
GGD
Gemeentelijke/Gewestelijke Gezondheidsdienst (Municipal/Regional Health Service)
MONICA
Monitoring of trends and determinants in cardiovasculair diseases
OR
Odds ratio
De verhouding (quotiënt) tussen twee odds.
PAR
Populatie attributief risico
Maat voor de hoeveelheid gezondheidsverlies in een populatie die is toe te schrijven aan een risicofactor: het percentage van het gezondheidsprobleem in de totale populatie dat kan worden voorkomen door volledige uitschakeling van de risicofactor. Het is hiermee een schatting van de theoretisch te behalen gezondheidswinst in een populatie.
POLS
Permanent Onderzoek Leefsituatie (CBS)
RII
Relative index of inequality
De RII is een maat voor de relatie tussen sociaaleconomische positie en gezondheid en geeft de grootte van sociaaleconomische gezondheidsverschillen weer. De index geeft het verschil aan in niveau tussen de laagste en hoogste ses-klasse, waarbij rekening gehouden wordt met de tussenliggende klassen.
WHO
World Health Organization
Wereldgezondheidsorganisatie. URL: http://www.who.int

Definities

Bovendruk
De hoogte van de bloeddruk is afhankelijk van de weerstand die het bloed ondervindt als het in het lichaam wordt rondgepompt. Op het moment dat het hart samentrekt, wordt er meer bloed in de slagaders geperst en wordt de druk op de vaatwanden hoger.
Diabetische retinopathie
Netvliesaandoening die als complicatie kan voorkomen bij diabetespatiënten ten gevolge van schade aan de kleine bloedvaatjes van de ogen.
Onderdruk
De hoogte van de bloeddruk is afhankelijk van de weerstand die het bloed ondervindt als het in het lichaam wordt rondgepompt. Op het moment dat het hart samentrekt, wordt er meer bloed in de slagaders geperst en wordt de druk op de vaatwanden hoger. Vervolgens ontspant het hart zich, waardoor de druk op de vaatwanden afneemt.
Prevalentie
Het aantal gevallen of personen met een bepaalde ziekte op een bepaald moment (punt-prevalentie) of in een bepaalde periode, bijvoorbeeld per jaar (periode-prevalentie), absoluut of relatief.
Standaardisatie
Het vergelijkbaar maken van cijfers (bijvoorbeeld sterftecijfers) die betrekking hebben op verschillende jaren of populaties, door rekening te houden met verschillen in bijvoorbeeld leeftijdsverdeling. Een veel gebruikte methode is zogenaamde 'directe standaardisatie', die de leeftijdsspecifieke cijfers van een populatie (de 'indexpopulatie') toepast op de leeftijdsverdeling van een gekozen 'standaardpopulatie'.
Triglyceriden
Vetachtige stoffen in het bloed, waarvan een te hoge bloedwaarde in combinatie met ongunstige cholesterolwaarden het risico op hart- en vaatziekten verhoogt.
Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> versie 4.7, 22 maart 2012