Uiteenlopende gezondheidsklachten door slecht binnenmilieu
In het binnenmilieu komen verschillende stoffen voor die gezondheidsproblemen kunnen veroorzaken. De gezondheidsgevolgen van een slecht binnenmilieu zijn dan ook zeer divers en variëren van klachten zoals vermoeidheid, hoofdpijn en geïrriteerde ogen tot (verergering van) astma en hart- en vaatziekten. Ouderen en kleine kinderen zijn het meest kwetsbaar. Zij brengen meer tijd binnenshuis door en hun afweersysteem is nog niet of niet meer optimaal (zie ook: Immuunsysteem). Ook mensen met aandoeningen aan de ademhalingswegen zijn gevoeliger voor een verslechterd binnenmilieu. De kwaliteit van de buitenlucht, vochtigheid en schimmels en de uitstoot van verbrandingstoestellen binnenshuis hebben de grootste invloed op de ziektelast veroorzaakt door een verslechterd binnenmilieu (zie figuur 1). Deze figuur bevat echter niet de invloed van tabaksrook, een van de belangrijkste bronnen voor een slecht binnenmilieu.
Vocht in huis kan leiden tot luchtwegklachten
Mensen kunnen gezondheidsklachten, vooral klachten van de ademhalingswegen, krijgen door vocht in de woning. Het is niet duidelijk welke specifieke factoren in een vochtige woning hiervoor verantwoordelijk zijn. Waarschijnlijk spelen huisstofmijten en schimmels een belangrijke rol. Ook kan vocht ervoor zorgen dat chemische stoffen zoals formaldehyde uit bouwmaterialen vrijkomen (zie ook: 
Milieuportaal: Vocht).
Schimmels verergeren klachten van de ademhalingswegen en allergische reacties
Het is waarschijnlijk dat schimmels een rol spelen in de relatie tussen vochtige woningen en gezondheidseffecten, maar een kwantitatieve onderbouwing hiervan ontbreekt (nog). Schimmels kunnen bij mensen die daarvoor gevoelig zijn, een verergering van ziekten van de ademhalingswegen of allergische reacties, zoals hooikoortsachtige verschijnselen, veroorzaken. De meeste schimmels groeien goed op warme, vochtige plaatsen.
Allergenen in binnenmilieu veroorzaken allergische reacties
Een allergische reactie ontstaat wanneer het afweersysteem van het lichaam overgevoelig reageert op bepaalde stoffen (allergenen). Behalve huisstofmijten en schimmels kunnen ook huisdieren en pollen (stuifmeel) in het binnenmilieu allergische reacties veroorzaken bij mensen die daarvoor gevoelig zijn. Een reactie kan verschillende klachten met zich meebrengen, zoals neusverstopping, snotteren, en jeukende en tranende ogen. Ook kunnen huidreacties (zoals eczeem) optreden. Klachten van astmapatiënten, zoals benauwdheid, kunnen verergeren.
Ook lage luchtvochtigheid geeft gezondheidsklachten
Niet alleen wonen in een vochtig huis, ook wonen in een huis met lage luchtvochtigheid kan tot gezondheidsklachten leiden. In het stookseizoen kunnen bewoners van ongeveer 5% van de Nederlandse woningen last hebben van een lage relatieve luchtvochtigheid. Vooral contactlensdragers en mensen met allergieën en huidklachten (zoals constitutioneel eczeem), kunnen last krijgen van bijvoorbeeld droge ogen en een droge huid ().
Passief roken veroorzaakt jaarlijks duizenden sterfgevallen
Net als zelf roken, kan passief roken de gezondheid negatief beïnvloeden. Door roken komen veel schadelijke stoffen in de binnenlucht. In tabaksrook bevinden zich duizenden chemische stoffen, zoals ’s, benzeen, koolstofmonoxide, formaldehyde, roetdeeltjes en fijn stof. Van deze stoffen zijn er (minstens) veertig kankerverwekkend. Passief roken veroorzaakt in Nederland jaarlijks enkele honderden sterfgevallen aan longkanker en enkele duizenden sterfgevallen aan hart- en vaatziekten (). Passief roken door de moeder kan effecten hebben op het ongeboren kind. Het gaat hierbij om een verhoogde kans op een lager geboortegewicht (minder dan 2500 gram) en een mogelijk verhoogde kans op wiegendood. Kinderen hebben door passief roken een grotere kans op luchtwegklachten (zoals astma) en infecties. Volgens een schatting uit 2003 krijgen jaarlijks vele tienduizenden kinderen luchtwegklachten door passief roken. Tabaksrook kan leiden tot (geur)hinder en irritatie van neus, keel en ogen. Mensen met klachten aan de ademhalingswegen zijn hiervoor extra gevoelig en het inademen van rook kan bij hen deze klachten verergeren.
Zie ook: 
Roken
Verbrandingsproducten veroorzaken verscheidene gezondheidsklachten en aandoeningen
Verbrandingsproducten zoals , koolmonoxide, stikstofdioxine of ’s ontstaan in elke vlam. Het inademen van fijn stof kan leiden tot een slechtere longfunctie, en een vergrote kans op hart- en vaatziekten. In een gele vlam ontstaan veel roet en koolmonoxide. Roet is een vorm van fijn stof. Het gebruik van een slecht functionerende, afvoerloze geiser of open haard kan veel koolmonoxide veroorzaken. Koolmonoxide kan bij een hoge concentratie leiden tot bewusteloosheid en kan de dood tot gevolg hebben. Per jaar sterven in Nederland gemiddeld tien mensen aan een koolmonoxidevergiftiging. Bij een lage concentratie ontstaan klachten zoals hoofdpijn en duizeligheid. In een hete blauwe vlam ontstaan veel stikstofoxiden. Blootstelling aan hoge concentraties stikstofdioxide (NO2) kan luchtwegklachten en –aandoeningen verergeren en mogelijk veroorzaken (zie: astma). Het is nog niet duidelijk of de gevonden effecten door NO2 zelf veroorzaakt worden. Aannemelijk is dat blootstelling aan NO2 model staat voor het mengsel aan verbrandingsproducten. Er zijn wel aanwijzingen dat kortdurende piekblootstelling aan NO2 het afweermechanisme tegen bacteriële infecties kan verminderen. Ook PAK’s ontstaan als product van een onvolledige verbranding. Het belangrijkste gezondheidseffect van blootstelling aan PAK’s is een verhoogde kans op kanker.
Zie ook: Luchtverontreiniging
Vluchtige organische stoffen veroorzaken diverse klachten
Vluchtige organische stoffen (VOS) zijn stoffen die vrij kunnen komen uit onder andere verf- en schoonmaakmiddelen, cosmetica en bouwmaterialen. Deze stoffen kunnen bij inademing allerlei klachten veroorzaken zoals hoofdpijn, vermoeidheid, stank en irritatie van de neus, keel en ogen. Formaldehyde is een van de vluchtige organische stoffen die in bijna alle huizen aanwezig is. De stof bevindt zich bijvoorbeeld in spaanplaatmateriaal. Formaldehyde veroorzaakt irritatie aan de slijmvliezen. De concentratie waarbij dit optreedt, verschilt echter sterk van persoon tot persoon. Gevoelige mensen kunnen bij lage concentraties al hinder en irritatie ondervinden. Van andere vluchtige organische stoffen, zoals terpenen en stoffen die vrijkomen uit vlamvertragers en weekmakers, zijn de gezondheidseffecten minder goed bekend (zie ook: Milieuportaal: Chemische stoffen in huis).
Figuur 1: De aan binnenmilieu gerelateerde ziektelast in Nederland, opgedeeld naar bron (tabaksrook is buiten beschouwing gelaten) (aangepast naar ).
Figuur 2: Percentage gezondheidsklachten door binnenmilieu 2007-2008 ().
* Onder 'Algemeen' vallen allergische reacties, coma, koorts, moeheid/zwakte en vergiftigingen.
Zie ook: Compendium voor de Leefomgeving
Radon kan longweefsel beschadigen en op termijn longkanker veroorzaken
Radon is een radioactief edelgas dat van nature overal voorkomt. Dit gas kan na inademing het longweefsel beschadigen. Op termijn kan daardoor longkanker ontstaan. Mensen worden vooral binnenshuis aan radon blootgesteld. Niet alleen zijn we meer binnen dan buiten, maar ook is de radonconcentratie binnen ruwweg een factor tien hoger dan buiten. Blootstelling aan radon leidt tot naar schatting 800 extra gevallen van longkanker per jaar (). Vooral rokers lopen een risico, omdat roken het effect van radon versterkt.
Zie ook: Straling
Asbest in binnenmilieu leidt niet tot kanker
Het is onwaarschijnlijk dat de blootstelling aan asbest in het binnenmilieu leidt tot kanker. Asbestvezels zijn normaal alleen in lage concentraties aanwezig (minder dan 110 vezels per m3), wat geen risico oplevert voor de gezondheid. Gevaar ontstaat als asbestvezels vrijkomen in de lucht, bijvoorbeeld bij het bewerken van asbesthoudende materialen bij een verbouwing. Het risico van asbest wordt bepaald door de hoeveelheid asbest en het type asbestvezel dat is ingeademd. Blootstelling aan asbest kan leiden tot de aandoeningen maligne mesothelioom (longvlies-, buikvlieskanker), asbestose en (in samenhang met roken) longkanker (; ). Vooral werknemers in de vroegere asbestindustrie en in beroepen waar asbestproducten werden toegepast, lopen risico.
Ook hoge temperatuur geeft gezondheidsklachten
Het lichaam kan bij hoge temperaturen opgewarmd raken. Bij blootstelling aan temperaturen vanaf 25°C kunnen vermoeidheidsklachten, concentratieproblemen en benauwdheid optreden. Vooral bij mensen met hart- en vaatziekten neemt bij deze temperaturen de kans op het optreden van een hart- of herseninfarct toe. Oververhitting kan optreden wanneer de warmte in het lichaam niet meer voldoende kan worden afgevoerd. Deze oververhitting kan leiden tot uitputting; dit ontstaat door vocht- en/of zoutverlies. Ouderen, kinderen en mensen met diabetes mellitus, overgewicht en hart-, vaat- en longaandoeningen hebben een verhoogd risico op gezondheidsklachten tijdens hitteperiodes als verblijfsruimtes niet voldoende gekoeld kunnen worden. Ouderen vormen een risicogroep omdat de regeling van de lichaamstemperatuur bij hen doorgaans minder goed is (). Zie Klimaatverandering
Zie ook: Milieuportaal: Hitte
Geluid zorgt ook voor gezondheidsklachten
Voor meer informatie over de gezondheidsgevolgen van geluid, zie: Geluid
Meeste milieugerelateerde gezondheidsklachten hebben betrekking op het binnenmilieu
Bijna twee derde van de milieugerelateerde gezondheidsklachten die in de periode 2007-2008 bij de GGD’en binnenkwamen hadden betrekking op het binnenmilieu (). Problemen met de ademhalingwegen is de meest voorkomende gezondheidsklacht (zie figuur 2). Daarnaast worden ook bezorgdheid (met name over asbest, schimmels en uitlaatgassen) en hinder door geluid en geur gemeld als factoren die op termijn gezondheidsklachten kunnen veroorzaken ().
Zie voor meer informatie ook: Milieuportaal: Binnenmilieu
