Hoeveel mensen ontvangen (on)voldoende sociale steun?

Meerderheid weinig sociale steun, slechts kleine groep tekort

Een ruime meerderheid van de mensen geeft aan dat zij geen of weinig emotionele ondersteuning bij problemen, instrumentele ondersteuning of informatieve ondersteuning krijgt.

Geen of weinig emotionele ondersteuning bij problemen krijgt ongeveer 70% van de deelnemers. Instrumentele ondersteuning ontvangt bijna 89% niet of weinig. Ook informatieve ondersteuning ontbreekt of vindt weinig plaats bij een ruime meerderheid van 75,5%. Weinig verkregen steun is echter niet per definitie op te vatten als iets negatiefs. Zolang de ontvangers van deze steun maar niet meer behoefte hieraan hebben en dus een tekort ervaren.

Het ervaren van een tekort aan steun, dat wil zeggen dat de hoeveelheid steun lager is dan de behoefte aan steun, rapporteren veel minder mensen. In emotionele ondersteuning bij problemen ervaart bijna 40% in enige of ernstige mate een tekort, voor instrumentele en informatieve ondersteuning is dit bijna 28%.

Dit blijkt uit een onderzoek waarover achtergrondinformatie onder de link op Tweede Nationale Studie: patiëntenquête staat.

Veel negatieve sociale interacties voor bijna 6% van de Nederlanders

Een groep van 5,8% van de Nederlanders heeft te maken met veel negatieve sociale interacties zoals anderen die koel reageren, afspraken niet nakomen, afkeurende opmerkingen of verwijten maken, hen onrechtvaardig behandelen, onredelijke eisen stellen en bemoeizuchtig zijn. Zie Tweede Nationale Studie: patiëntenquête voor achtergrondinformatie over het onderzoek.

Veel beschikbare hulp en betrokkenheid van anderen

Ruim 34% van de Nederlanders verwacht veel hulp als dat nodig is en ervaart een hoge mate van betrokkenheid van anderen. Uit onderzoek (EORG, 2003b) waarin ‘mate van beschikbaarheid van hulp van buren indien nodig’, ‘aantal mensen op wie gerekend kan worden bij ernstige problemen’ en 'de mate van betrokkenheid van anderen in waar je mee bezig bent’ zijn samengevoegd tot één indicator voor sociale steun, blijkt dat 34,4% van de Nederlanders in 2002 hoog op deze indicator scoort. Dit percentage wordt vooral voor internationale vergelijkingen gebruikt.

Veel mensen ontvangen sociale steun van familie

De omvang van sociale steun van familieleden, zoals van ouders, kinderen, broers en zussen, is groot in Nederland. Dit blijkt uit een onderzoek naar familiebanden in Nederland dat plaatsvond tussen 2002 en 2004 bij meer dan 8000 personen van 18 tot 80 jaar (Dykstra et al., 2006).

De helft van de onderzoeksdeelnemers van wie een of beide ouders nog leven, ontvangt sociale steun van deze ouder(s). Iets meer dan 45% van de mensen met volwassen kinderen krijgt steun van deze kinderen. En bijna 19% van de personen met broers en zussen heeft hier ook steun van. Het gaat hierbij om instrumentele ondersteuning: huishoudelijke hulp, hulp bij klussen, financiële steun en hulp bij het opvangen van de kinderen.

Vooral hulp van ouders bij kinderopvang komt vaak voor; bijna 56% van de mensen met kinderen ontving in de drie maanden voorafgaand aan het onderzoek een keer of vaker hulp van hun ouders bij de opvang van de kinderen.

Groot deel volwassenen ontvangt emotionele ondersteuning van ouders

Een groot deel van de volwassenen met nog minimaal één ouder ontvangt emotionele ondersteuning van deze ouder(s). Dit blijkt uit onderzoek waarin bijna 90% van 18 tot 80-jarigen met minimaal één ouder aangaf dat een of beide ouders in de drie voorafgaande maanden persoonlijke belangstelling toonde(n) (Van Gaalen & Dykstra, 2006).

Slechts 19% van de kinderen ontving in het afgelopen jaar financiële steun van ouders. Praktische hulp van ouders (met klusjes in en rond het huis, vervoer en het lenen van spullen) kreeg 40% van de kinderen in de afgelopen drie maanden.

Bronnen en Literatuur

Bronnen

Tweede Nationale Studie: patiëntenquête. Tweede Nationale Studie naar Ziekten en Verrichtingen in de Huisartspraktijk: patiëntenquête

Literatuur

Dykstra PA, Kalmijn M, Knijn TCM, Komter AE, Liefbroer AC, Mulder CH.Family solidarity in the Netherlands. Amsterdam: Dutch University Press, 2006.
EORG, European Opinion Research Group.The mental health status of the European population (Eurobarometer 58,2). Brussel: Europese Commissie, 2003b.
Gaalen RI van, Dykstra PA.Solidarity and conflict between adult children and parents: A latent class analysis. Journal of Marriage and Family, 2006; 68: 947-60.

Begrippen en afkortingen

Definities

Emotionele ondersteuning: Voorbeelden van emotionele ondersteuning zijn: als anderen genegenheid tonen, een luisterend oor bieden, je opvrolijken, een duwtje in de goede richting geven, aansporen tot volhouden, je geruststellen of goede raad geven.
Informatieve ondersteuning: Als anderen laten merken wat zij van je verwachten, opbouwende kritiek geven, je laten begrijpen waarom je iets niet goed deed of andere informatie over je gedrag geven, dan is dit sociale steun in de vorm van informatieve ondersteuning.
Instrumentele ondersteuning: Instrumentele ondersteuning houdt in dat anderen je ergens heen brengen, je iets lenen, informatie geven over waar je iets kunt krijgen, hulp geven in bijzondere gevallen als ziekte, advies geven bij huishoudelijke problemen of praktische hulp bieden zoals boodschappen voor je doen.

Savelkoul M (RIVM). Hoeveel mensen ontvangen (on)voldoende sociale steun? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Gezondheidsdeterminanten\Omgeving\Sociale leefomgeving\Sociale steun, 15 december 2011.