Wat is kindermishandeling?

Definitie van kindermishandeling in Wet op de Jeugdzorg

De definitie van kindermishandeling staat beschreven in de Wet op de Jeugdzorg (artikel I, lid m). Volgens deze definitie heeft kindermishandeling de volgende kenmerken:

Het is een bedreigende of gewelddadige interactie tussen een minderjarige en een persoon van wie de minderjarige afhankelijk is.
De interactie kan fysiek, psychisch of seksueel van aard zijn.
De daders zijn de ouder(s) of andere personen van wie de minderjarige afhankelijk is.
De interactie wordt passief of actief opgedrongen aan de minderjarige.
Er ontstaat ernstige lichamelijke of psychische schade ten gevolge van de interactie, of die schade dreigt te ontstaan.

Of iets daadwerkelijk kindermishandeling genoemd wordt, hangt onder andere af van hoe vaak het voorkomt, hoe schadelijk het is voor de ontwikkeling of gezondheid van het kind en van maatschappelijke normen over wat acceptabel is in de opvoeding van kinderen. Uit recent onderzoek blijkt dat ruim 107.000 kinderen en jongeren van nul tot achttien jaar in Nederland blootgesteld worden aan een vorm van kindermishandeling (NJi, 2009b).

Voor het percentage gemelde kindermishandelingen per gemeente zie: atlas Kindermishandeling 2008.

Kindermishandeling heeft ernstige gezondheidsgevolgen

Kindermishandeling is een maatschappelijk probleem met ernstige gezondheidsgevolgen. Een direct gevolg van kindermishandeling is onder meer lichamelijk letsel. In het meest ernstige geval kan het kind hieraan zelfs overlijden (Wagenaar-Fischer et al., 2007; Wolzak & Ten Berge, 2008). Daarnaast remt kindermishandeling de emotionele, psychische en sociale ontwikkeling van kinderen. Het verstoort de normale vorming van het netwerk van zenuwen in een deel van de hersenen. Als volwassenen kunnen slachtoffers van kindermishandeling te maken krijgen met psychosomatische problemen en diverse psychische stoornissen, zoals posttraumatische stressstoornis, persoonlijkheidsstoornissen en verslaving (Goodwin & Hoven, 2003; Wagenaar-Fischer et al., 2007; Lo Fo Wong, 2009).

Problemen van ouders verhogen risico op kindermishandeling

Kindermishandeling is het gevolg van een combinatie van uiteenlopende risicofactoren (NJi, 2009b):

Problemen en persoonlijkheid van de ouder. Ouders die hun kind mishandelen of verwaarlozen, hebben relatief vaak psychische of psychiatrische problemen. Daarnaast lopen ouders die zelf als kind mishandeld zijn of in hun jeugd andere negatieve ervaringen in het gezin hebben meegemaakt, een groter risico om hun eigen kind te mishandelen.
Kwetsbare kinderen. Sommige kinderen zijn moeilijker op te voeden dan andere kinderen. Het opvoeden van kinderen die extra zorg, aandacht en geduld van ouders vragen, zoals kinderen die problematisch gedrag vertonen of kinderen met een handicap, geeft de ouders waarschijnlijk meer stress en gevoelens van incompetentie.
Leefomstandigheden. In gezinnen waarin kindermishandeling voorkomt, gaan de gezinsleden vaak op een negatieve manier met elkaar om. Het lijkt erop dat ook alleenstaand ouderschap en gezinsgrootte risicofactoren zijn voor kindermishandeling. Hoe dat verband precies ligt is niet duidelijk.

Beschermende factoren liggen bij opvoeders en kind

Beschermende factoren kunnen zowel bij de opvoeders als bij het kind liggen (NJi, 2009b). Factoren bij de opvoeder(s) die het kind beschermen tegen kindermishandeling zijn onder andere: een harmonieuze relatie met een ondersteunende partner, zich bewust zijn van de eigen jeugdervaringen en de invloed daarvan op het eigen handelen als opvoeder en praktische en emotionele steun vanuit het sociale netwerk. Factoren bij het kind zelf die bescherming bieden tegen de gevolgen van kindermishandeling zijn zelfwaardering, ego-veerkracht, bovengemiddelde intelligentie en goede interpersoonlijke vaardigheden (sociale competentie).

Meer informatie over kindermishandeling is te vinden in het Dossier Kindermishandeling van het Nederlands Jeugdinstituut.

Zie ook: Preventie van kindermishandeling.

Bronnen en Literatuur

Literatuur

Goodwin RD, Hoven CHR, et al.Association between childhood physical abuse and gastrointestinal disorders and migraine in adulthood. American J of Public health, 2003; 93: 1065-1067.
Lo Fo Wong SH.Huisartsen herkennen kindermishandeling zelden. Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde, 2009; 153: B89.
NJi, Nederlands Jeugdinstituut. Dossier Kindermishandeling: http: //www.nji.nl/smartsite.dws?id=103058 (geraadpleegd maart 2009). Utrecht: NJi,2009b.
Wagenaar-Fischer MM, Heerdink-Obenhuijsen N, Kamphuis M, Wilde J de (red.).Concept JGZ Richtlijn Secundaire Preventie Kindermishandeling. Handelen bij een vermoeden van kindermishandeling. Concept november 2007. TNO / NJi, 2007.
Wolzak A, Ten Berge I.Gevolgen van kindermishandeling. Utrecht: NJi Kenniscentrum, 2008.

Meijer S (RIVM). Wat is kindermishandeling? In: Volksgezondheid Toekomst Verkenning, Nationaal Kompas Volksgezondheid. Bilthoven: RIVM, <http://www.nationaalkompas.nl> Nationaal Kompas Volksgezondheid\Gezondheidsdeterminanten\Omgeving\Sociale leefomgeving\Kindermishandeling, 31 maart 2009.